Maandag 14/10/2019

gemeentefusies

Krijgen we een fusiegolf bij Vlaamse gemeenten?

Burgemeester van Meeuwen-Gruitrode, Lode Ceyssens (CD&V). Beeld BELGA

Krijgt de Vlaamse regering waar ze al zolang voor ijvert: gemeentelijke fusies? De Limburgse gemeenten Meeuwen-Gruitrode en Opglabbeek denken er in elk geval ernstig over na. "Maar dit zal niet meteen een fusiegolf in gang zetten."

In de vorige legislatuur poogde toenmalig Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Geert Bourgeois (N-VA) al om gemeenten aan te zetten tot een samensmelting. Maar hij kwam van een kale kermis thuis: op de vage interesse van de Oost-Vlaamse gemeente Kruibeke na, was er op lokaal niveau bijzonder weinig animo te bespeuren.

Deze Vlaamse regering probeert het op een andere manier, door gemeenten financieel over de streep te trekken. Gemeenten die voor 2017 beslissen om een fusie aan te gaan, krijgen een schuldovername van 500 euro per inwoner. En dat is een lokroep die enkele kleine gemeenten, die vaak in slechte financiële papieren zitten, al moeilijker kunnen weerstaan. Eind december kondigde de kersverse burgemeester van Londerzeel, Nadia Sminate, al een volksraadpleging over een mogelijke fusie aan.

Van een schuldenberg afgeraken in ruil voor een fusie, het is het overwegen waard, moeten ook de burgemeesters van Opglabbeek en Meeuwen-Gruitrode gedacht hebben. Zij kondigden vanmorgen in Het Belang van Limburg aan dat ze gesprekken voeren om hun gemeenten te laten samensmelten. Dat zou de eerste fusie in Vlaanderen zijn sinds 1982. De financiële impuls van de Vlaamse regering is welgekomen, klinkt het. "De provinciale besturen en hun subsidies worden afgebouwd. Daarnaast legt Vlaanderen de gemeenten heel wat extra taken op zonder extra middelen", zegt Lode Ceyssens (CD&V), burgemeester van Meeuwen-Gruitrode. Door de taxshift lopen beide gemeenten ook heel wat inkomsten mis, voegt de Opglabbeekse burgemeester Benny Spreeuwers (CD&V) eraan toe.

A priori niet tegen

De kaarten voor een fusie lijken gunstig te liggen. "Beide gemeenten hebben een absolute CD&V-meerderheid. Dat kan de fusie faciliteren", zegt politicoloog Johan Ackaert (UHasselt). Ook de oppositiepartijen in beide gemeenten staan niet afkerig tegenover een fusie. "Schaalvergroting is nodig. Voor een kleinere gemeente is het bijvoorbeeld moeilijk om voor alle vacatures het juiste personeel te vinden", zegt Renaud Hamal, N-VA-fractieleider in Opglabbeek. "Ik ben a priori niet tegen een fusie", zegt ook Jan Schonkeren, fractieleider van MG in Meeuwen-Gruitrode. "Dat kan economisch een goede zaak zijn."

Beide oppositieleiders zijn dan niet per se gekant tegen een fusie, ze hekelen wel het gebrek aan transparantie. Hamal viel uit de lucht toen zijn burgemeester hem gisteravond opbelde om over zijn plannen te vertellen. "Met Opglabbeek zaten we al half in bed met Genk. We werken onder meer al samen met de politie- en brandweerdiensten. De algemene verwachting was dan ook dat er op termijn een fusie met Genk zou komen." Bij Schonkeren in Meeuwen-Gruitrode is eenzelfde verhaal te horen. "In januari hoorde ik voor het eerst dat men de voorbereidingen voor een fusie aan het treffen was, maar iedereen dacht aan Peer. Ik vind het niet netjes dat ik dit pas gisteravond voor het eerst gehoord heb, en dat dit niet op de gemeenteraad besproken is."

Schonkeren is ervan overtuigd dat het fusieplan en petit comité bedisseld is. "Ik betwijfel of de hele CD&V-fractie op de hoogte was. In dat geval was dat al lang uitgelekt." Volgens Schonkeren zitten de fusieplannen ook al in een vergevorderd stadium. "Men heeft hier al veel langer over gepraat. We moeten elkaar niets wijsmaken: die kogel is door de kerk, dit gaat gebeuren."

Postjes

Dit Limburgse verhaal is geen alleenstaand geval. De gemeentefusies kaderen ook in de strijd om het politieke marktleiderschap in 2018. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 bleef CD&V de grootste partij op lokaal vlak, met de meeste burgemeesters. N-VA kwam echter sterk opzetten, en hoopt in 2018 als grootste uit de lokale strijd te komen. Fusies kunnen daarbij helpen. Immers: CD&V scoort traditioneel vooral goed in kleine, landelijke gemeenten. Bij een schaalvergroting wordt het lokale politieke landschap hertekend, en daar hoopt N-VA van te kunnen profiteren.

Meeuwen-Gruitrode en Opglabbeek lijken dan wel op weg naar een fusie, volgens Johan Ackaert betekent dit niet het begin van een hele reeks samensmeltingen. "Dit zal niet meteen een fusiegolf in gang zetten. Ik zie toch nog steeds weinig enthousiasme." Ackaert ziet bij veel burgemeesters ook een ambigue houding. "In het openbaar zeggen ze dat hun inwoners er niet klaar voor zijn, dat er geen draagvlak is voor een fusie. Maar achter de schermen geven velen toe dat ze er uiteindelijk niet onderuit zullen kunnen." En dan haalt Ackaert hét politieke struikelblok bij uitstek aan: de postjes. Een fusie betekent automatisch dat één van de burgemeesters zijn sjerp moet afstaan, net als heel wat schepenen en gemeenteraadsleden. Ackaert: "En wie gaat zijn eigen mandaat afschaffen?"

Een fusie blijft bovendien een stap in het ongewisse, die nog heel lang kan nazinderen, stelt Ackaert vast. "Toen ik in 1994 aan mijn doctoraat bezig was, bleek bij een bevraging van 170 burgemeesters dat zij de verdeling van de financiële middelen over de deelgemeenten als het grootste probleem zagen. Dat sleepte nog aan van de fusie in januari 1977."

Johan Ackaert Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234