Zondag 08/12/2019

Stadsrapport

Kortrijk is in opmars, maar sommigen willen het over vreemdelingen hebben

Kapper Adem trimt een hipsterbaard. Zijn publiek is divers. Beeld Wouter Van Vooren

De komst van de ‘grootste moskee van Vlaanderen’, Syrië-strijders en louche nachtwinkels. Kortrijk is een stad in volle opmars, toch duikt identiteit ook in Zuid-West-Vlaanderen  nadrukkelijk op als campagnethema. Terecht?

“Ik begrijp het niet.” Kapper Adem houdt zijn scheermes in de lucht. De rosse baard in de stoel is net ingeschuimd. De man steekt de kin in de lucht en zet zich schrap. Armspieren spannen zich op onder de grote tattoos. “Waarom hebben ze die winkel nu gesloten?”, gaat Adem verder. “Hij trok honderden klanten aan. Plots kon je weer parkeren in de straat.”

Hipsterbaarden

Adems barbershop zit goed vol. Al twee jaar woont de Turk in Kortrijk, intussen heeft hij al drie zaken open, en acht mensen in dienst. "Ze moeten niet naar het OCMW." Het publiek is divers. Er wandelt juist een moslimgezin buiten, in de stoelen zitten nu hipsters die komen voor een goedkope knip- en/of scheerbeurt volgens de regels van de kunst.

De winkel waarover het gaat, is de Pakistaanse Rahman-supermarkt even verderop in de Zwevegemsestraat. Een referentie in Kortrijk. De hele moslimgemeenschap uit de omgeving doet daar inkopen, maar ook de Kortrijkzanen die zich even wereldburger willen voelen, zijn er klant.

De winkel is sinds vrijdag opnieuw open, na een sluiting van vier maanden in mei. Toen liet het gemeentebestuur de winkel sluiten voor vier maanden. Uitbuiting en zelfs mogelijke mensenhandel, klonk het in de krant. Enkele vrienden die wat hielpen in het zwart, klinkt het vergoelijkend aan de andere kant.

Ook Adems zaak kreeg in dezelfde periode inspectie over de vloer. “Er stonden plots wel twintig politieagenten in de zaak. Ze namen zelfs een van mijn collega’s mee, omdat hij zogezegd niet de juiste papieren had. Maar alles was in orde. Wat was die politie onvriendelijk.” De rosse baard kijkt stoïcijns toe vanuit de stoel.

Kortrijk is in opmars. Zowat alle indicatoren van de stadsmonitor staan op groen. Met een werkloosheidsgraad van 7,8 procent, prijkt ze in de top drie van alle centrumsteden. Stadsvernieuwingsprojecten, een hippe cultuurscène en grote evenementen gaven de stad weer uitstraling: 78 procent van de Kortrijkzanen is trots er te wonen. Burgemeester Vincent Van Quickenborne (Open Vld) bracht leven in de brouwerij.

Maar af en toe komt ook in Zuid-West-Vlaanderen de grootstad om de hoek kijken. Uitbuiting in Zwevegemsestraat, maar ook de bouw van een nieuwe moskee gaan over de tongen. En kwamen er ook geen Syrië-strijders uit Kortrijk? Het thema identiteit is de campagne binnengeslopen. “Wat ons betreft wordt het hét belangrijkste thema”, zegt de jonge N-VA-kopman Axel Ronse.

“De opkuis van de Zwevegemsestraat mag een versnelling hoger”, postte op Twitter hij net na de sluiting van de supermarkt. Een lokaal stormpje stak op. Zoals zijn partijgenoten Jan Jambon en Theo Francken Molenbeek en het Maximiliaanpark gingen schoonmaken, vroeg hij om orde op zaken te stellen in de bewuste straat. Onnodig spierballengerol, vinden zijn politieke tegenstrevers.

Axel Ronse: “Ik zeg waar het op staat. En voor alle duidelijkheid: ik wil niet die vreemde culturen opkuisen, wel die schandalige toestanden in sommige winkels in die straat. Het is een belangrijke weg naar het hart van de stad.” Het nette shoppingcenter ‘K in Kortrijk’ ligt vlakbij.

De nieuwe moskee zou er komen op de plek waar de BioPlanet nu is. Beeld Wouter Van Vooren

Zijn het meer dan wat Brusselse echo’s uit de Wetstraat die weerklinken tot op de Groeningekouter? Wat N-VA betreft, moeten identiteit en veiligheid centraal staan bij de verkiezingen. Want, zo hoopt partij: ook al staan Francken en Jambon niet op de lokale lijst, de kiezer houdt hun beleid wel in het achterhoofd in het stemhokje. 

Maar wat is ervan aan? De bewuste straat ligt er rustig bij. Enkele halalslagerijen, twee bakkers en enkele pitazaken, een telefoonwinkel. Etalages zijn netjes verzorgd, de klanten zijn talrijk. Er is overlast geweest, onder meer door drugshandel, geeft iedereen toe. Maar dat lijkt nu voorbij. Een arsenaal aan camera’s hangt pontificaal op een lantaarnpaal voor de ingang van Adems kapperszaak. De politie houdt een oogje in het zeil.

“Als het over thema’s als integratie gaat, slaat telkens de paniek toe”, zegt Joost Bonte, coördinator van het straathoekwerk in Oost- en West-Vlaanderen en Kortrijkzaan. Hij staat op de lijst voor sp.a, dat samen met Open Vld en N-VA de huidige coalitie vormt. Hij spaart zijn kritiek voor de eigen ploeg n iet.

Hij verwijst naar sluiting van de supermarkt en het massaal plaatsen van camera’s. Maar ook begrijpt hij niet waarom het stadsbestuur bloembakken plaatste bovenop de bankjes van de Veemarkt, het plein waar de Zwevegemsestraat op uitkomt. Het doel was dat niemand er nog op kon zitten. Te veel hangjongeren, te grote kans dat ronselaars daar zouden Syrië-strijders rekruteren, was de argumentatie.

Kortrijk scoort goed qua cultuur, maar winkelen doen veel Kortrijkzanen elders. Beeld Wouter Van Vooren

Ronselaars

In 2014 trokken drie jongeren vanuit de stad om te gaan meevechten met IS. “Het waren pubers die op zoek zijn”, zegt Joost Bonte. Hij is de broer van Hans, sp.a-burgemeester in Vilvoorde en ervaringsdeskundige radicalisering.

Sindsdien zijn er geen nieuwe vertrekkers meer gemeld. Ronselaars heeft niemand aan de Veemarkt gezien, jongeren die joints roken wel. De jeugd hangt nu even verderop rond. Niet meer aan de in de ingang van het shoppingcenter.

De buurt is teleurgesteld. Bij de vorige verkiezingen hingen er nog affiches op van Open Vld in supermarkt Rahman. “Zo veel beloftes”, zegt barbier Adem. “Maar niets komt ervan in huis. Er zou ook zogezegd een nieuwe moskee komen.”

De nieuwe moskee dus. “De grootste moskee van Vlaanderen”, volgens het Vlaams Belang. Het is een ander dossier dat de meerderheid verdeelt. De gebeds- en ontmoetingsruimte zou komen aan de andere kant van de stad, aan de Brugsesteenweg, in een pand waar nu de supermarkt BioPlanet zit. Het gebouw waar de geloofsgemeenschap nu zit, is hopeloos verouderd.

In café ‘Den Derden Time’, aan de overkant van de Brugsesteenweg, bestelt Tanja, leerkracht en vijftiger, nog een pilsje. “Jij moet de enige zijn die niet tegen de moskee is”, zegt Linda, de cafébazin met felrood kort haar. Haar clientèle bestaat vooral uit wat oudere mensen, een elektrische rolstoel staat voor de deur.

Grinnikend toont Linda de affiche van de Zwientjeskeremesse, een straatfeest dat al drie jaar in juni wordt georganiseerd. Op het menu: beenham. Zo protesteert de buurt tegen de komst van de moskee. Moslimhaat? “Het zijn de parkeerplaatsen, meneer”, zegt Linda. “Waar gaan mijn klanten op vrijdag hun auto kwijt kunnen?”

Toch is het protest enigszins geluwd. Het Vlaams Belang bracht in mei een 300-tal mensen op de been voor een betoging, vooral van buiten Kortrijk. Zelfs kopstuk Filip De Winter was er. Op dat moment haakte Linda af, net als veel andere buren. “De politiek moet niet komen scoren op onze kap”, zegt ze.

Godsdienstvrijheid

N-VA hamert erop dat de moskee eerst officieel erkend moet worden. Alleen: bevoegd Vlaams minister Liesbeth Homans (N-VA) neemt momenteel geen nieuwe beslissingen meer tot de procedure is hervormd. De Vlaams-nationalisten maakten de koppeling met de nakende bouwvergunning van de moskee. Sp.a en Open Vld doen dat niet.

De godsdienstvrijheid moet gerespecteerd worden. Een erkenning kan bovendien nooit een voorwaarde zijn voor een stedenbouwkundige vergunning”, zegt burgemeester Van Quickenborne. Hij benadrukt dat de moskee in zijn ambtsperiode nooit problemen heeft gekend, ook niet na doorlichting van de Staatsveiligheid. De kwestie zal beslecht worden na de verkiezingen, wanneer de officiële bouwaanvraag ook effectief is ingediend.

Het identiteitsdebat kan gevolgen hebben voor het Kortrijkse bestuur. Van Quickenborne schoof als burgemeester het thema veiligheid niet onder de mat – zie ook zijn camerabeleid. Wel legt hij meer de nadruk op het samenleven. “Iedereen is Kortrijkzaan, mensen zijn weer trots op de stad”, zegt hij.

Voor sp.a’er Bonte slaat N-VA de bal mis: “Uit een grote bevraging in alle buurten blijkt dat mensen wakker liggen van propere straten en verkeersveiligheid. Niet van de islam.” 

Adem is klaar met zijn scheerbeurt. “Ik ga niet stemmen”, zegt hij. “Ik deed dat niet in Turkije, ik doe het niet in België. Ik wil het nieuwe bestuur niet mijn stempel geven van: ‘Jullie zijn oké’. Je ziet wat ervan komt.”

Coalitie van de revanche

De coalitie van de revanche werd ze genoemd, maar de samenwerking verliep uitstekend. Van Quickenborne profileerde zich als een erg zichtbare burgemeester, maar gaf zijn coalitiepartners de kans om te scoren. Nu komt de liberaal op met een burgerlijst, onder de vlag ‘Team Burgemeester’.

De N-VA kende geen gemakkelijke zes jaar. De partij kampte, zoals wel in meer Vlaamse steden en gemeenten, met groeipijnen. Een schepen en gemeenteraadslid stapte halverwege de legislatuur op. Twee Vlaams Belangers belandden via een omweg bij N-VA.

Felix De Clerck

Gevolg was dat de coalitie vooral steunde op de as sp.a-Open Vld. Nu de Vlaams-nationalisten intern orde op zaken hebben gesteld en nationaal meer dan ooit de wind in de zeilen hebben, hopen ze deze keer het stadsbestuur naar hun hand te zetten.

Sp.a ondergaat het omgekeerde fenomeen. Lijsttrekker Philippe De Coene is populair, maar zijn partij zit nationaal slecht in haar vel. Dat kan hem stemmen kosten.

En de CD&V? Voor weerwraak is het te vroeg. Sinds het vertrek van Stefaan De Clerck is partij nog steeds op zoek naar een nieuw elan. Zoon Felix komt niet op in Kortrijk, maar in Zwevegem, omdat hij beseft dat de kans op verlies te groot is.

Toch maar de verder doen met de huidige ploeg? Open Vld en sp.a zien dat best zitten, N-VA houdt alle opties open. Dat Van Quickenborne burgemeester blijft, is een zekerheid, wie hij mee kan pakken als coalitiepartner minder.

Uitdagingen voor Kortrijk

Wonen: goedkoopste van alle centrumsteden

In Kortrijk is wonen relatief betaalbaar. De gemiddelde verkoopprijs voor een woonhuis bedroeg in 2016 182.000 euro. Alle andere centrumsteden zijn duurder. Allicht heeft de ligging van Kortrijk, buiten de Vlaamse ruit, daarmee te maken. Het aantal sociale woningen zit net onder het gemiddelde van de centrumsteden: 8,2 procent van het totale aantal huisgezinnen huist in een sociale woning. De afgelopen legislatuur werd daar wel een inhaalbeweging ingezet. In 2012 zat Kortrijk nog op 7,5 procent.

Financiën: twee legislaturen van investeringen

Kortrijk heeft een hoge schuldgraad. Met 2.119 euro per inwoner staat het op een tweede plaats van alle centrumsteden, zij het op respectabele afstand van Mechelen (2.940 euro per inwoner). De verklaring ligt in de vele investeringen. De vorige burgemeester Stefaan De Clerck (CD&V) liet verschillende bruggen over de Leie bouwen, zijn opvolger Vincent Van Quickenborne (Open Vld) ging door op dat elan. Onder meer de omgeving van de Broeltorens werd heraangelegd, een referentiepunt midden in de stad. 

Economie: jobs genoeg

De werkloosheidsgraad ligt op 7,2 procent. Enkel Brugge en Roeselare doen beter. De regio is één grote kmo-zone, met ook wereldspelers als staalproducent Bekaert of machinebouwer Vandewiele. Jobs zat, dus. Toch zien de beleidsmakers nog te veel jonge ondernemers vertrekken. Daarom werd eerder dit jaar Hangar K gelanceerd, een ambitieus project in een oude spoorloods waar starters, hogescholen en bedrijven elkaar ontmoeten.

Geluk: weer trots op de stad

72 procent van de inwoners is fier op Kortrijk. Het zelfvertrouwen stond op een eerder laag peil, maar burgemeester Vincent Van Quickenborne (Open Vld) heeft erg ingezet op de uitstraling van de stad, onder meer door de uitbouw van festivals en evenementen. Ook is bijna de helft van de bevolking (47 procent) tevreden over de inspraak die ze krijgen. Enkel Mechelen doet beter. Vooral Open Vld zette heel erg in op burgerparticipatie de afgelopen legislatuur, onder meer met een hele reeks huisbezoeken.

Vrije Tijd: cultuur in de lift, shoppen niet

Kortrijk profileert zich steeds meer als cultuurstad. Het aantal klanten bij cultuurcentra zit in de lift, van ruim 4.000 in 2011 naar meer dan 6.000 vier jaar later. Ook op sport scoort de stad. Kortrijk heeft gemiddeld de meeste sportinfrastructuur per 1.000 inwoners. Als winkelcentrum doet Kortrijk het iets minder. Ondanks het nieuwe shoppingcenter in het centrum, gaat 22 procent van de Kortrijkzanen voor kledij buiten de stad inkopen doen. Enkel in Genk en Turnhout doen slechter.

 Mobiliteit: fietsers, opgelet

Een duidelijk werkpunt van deze bestuursploeg. Slechts de helft van de Kortrijkzanen is tevreden over de kwaliteit van de fietspaden in hun buurt. Daarmee eindigt de stad op de twee na laatste plaats van alle centrumsteden. Bovendien staat de stad in de Vlaamse top drie van het gemiddelde aantal fietsdoden: 2,1 per 10.000 inwoners tussen 2014 en 2016. Het bestuur richtte enkele fietsstraten in waar tweewielers absolute voorrang hebben. Het blijven vooral de kruispunten die als gevaarlijk worden ervaren.

Onderwijs: uitstekende cijfers

Kortrijk is een aantrekkingspool voor onderwijs, met onder meer de aanwezigheid van de universiteiten als de Kulak en de UGent en hogescholen als Vives en Howest. Wat betreft middelbaar onderwijs presteert de stad uitstekend, in vergelijking met de andere centrumsteden. Het aantal vroegtijdige schoolverlaters ligt op 10,9 procent. Kortrijk deelt samen met Aalst de eerste plaats (laagste dus?°. Ook kan Kortrijk de laagste spijbelcijfers voorleggen.

Gezondheid: ouderen boven

Kortrijk scoort op ouderenzorg. Geen enkele centrumstad kan meer plaatsen aanbieden in woonzorgcentra per 1.000 inwoners dan Kortrijk. Ook wat betreft de tevredenheid zit de stad in de kopgroep, na Genk en ex aequo met Roeselare en Hasselt. Als het gaat over kinderopvang legt Kortrijk behoorlijke cijfers voor, zowel qua tevredenheid als qua aanbod. Een minpunt zijn de wachttijden voor in de geestelijke gezondheidszorg. In 2016 moest de Kortrijkzaan 31,5 dagen wachten, enkel Turnhout doet slechter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234