Donderdag 02/02/2023

InterviewSihame Haddioui

Klokkenluider Sihame Haddioui over MeToo in de politiek: ‘Daarna liet hij zijn hand tussen mijn dijen glijden’

Sihame Haddioui is schepen in Schaarbeek. Beeld © Stefaan Temmerman
Sihame Haddioui is schepen in Schaarbeek.Beeld © Stefaan Temmerman

Na haar aanranding door een collega-schepen in Schaarbeek trok Sihame Haddioui met een megafoon naar de trappen van het gemeentehuis. De open brief waarin ze samen met 120 andere politica’s deze week grensoverschrijdend gedrag hekelt, schetst een pijnlijk beeld van de Belgische politiek.

Ann De Boeck

Sihame Haddioui (33) is een vrouw uit één stuk. Als puber stootte de schepen van Gelijke Kansen voor Ecolo in Schaarbeek de conservatieve moslimgemeenschap tegen de borst door aan stand-upcomedy te doen, terwijl ze nu tegen de behaarde schenen van het politieke establishment schopt. De zelfverklaarde lastpost is dan ook willens nillens het boegbeeld geworden van de politieke MeToo-beweging in ons land.

“Ik heb het gevoel dat ik in een oorlog ben beland”, zegt ze terwijl we in een Brussels café een cappuccino met havermelk drinken. “Een oorlog die ik zelf niet heb gekozen, maar die ik onmogelijk uit de weg kan gaan. Want als ik mijn mond niet opentrek, wie dan wel?”

Die oorlog barstte los op 22 oktober 2021. Kunt u vertellen wat er die avond gebeurde?

Haddioui: “We hielden net de eerste fysieke gemeenteraad sinds corona. Dat was onwennig, want we zaten allemaal nogal dicht op elkaar. Vlak naast me zat schepen Michel De Herde (DéFI). Al zodra ik de zaal binnenkwam, voelde ik zijn priemende blik over mijn lichaam glijden. Dit wordt een lange avond, dacht ik.

“Even later moest ik me voorover buigen om iets van de grond te rapen, terwijl het bovenste knopje van mijn hemd openstond. Toen ik weer rechtop kwam, sloeg hij zijn arm om me heen en fluisterde hij in mijn oor wat voor prachtige borsten ik wel niet had. Daarna liet hij zijn hand tussen mijn dijen glijden. Ik wist niet wat me overkwam. Uiteindelijk sloeg ik op zijn hand, waarna hij die wegtrok. Maar ik ging die avond gechoqueerd naar huis.”

Er was duidelijk een rode lijn overschreden?

“Ja. Al heeft het enkele weken geduurd voordat ik het echt durfde te benoemen als seksueel geweld. Dat is bizar, want ik kom al jaren op voor de rechten van vrouwen. Maar toen het mezelf overkwam, voelde ik vooral schaamte.

“Wat het extra moeilijk maakte, is dat we kort na het incident budgettaire onderhandelingen zouden starten. De Herde was als schepen bevoegd voor de begroting. Als ik hem in diskrediet bracht, riskeerde ik represailles. Want ik was een beginnend schepen, hij zat er al 27 jaar. Ik was een jonge vrouw, hij een oude man. Die machtsverhouding speelde ongetwijfeld mee.”

Was dat de reden waarom u pas zes maanden later klacht indiende?

“Nee. De klacht kwam er pas toen ik absoluut geen andere keuze meer had. Ik wilde liever een intern onderzoek naar zijn gedrag, maar ik botste telkens op een muur.”

Toen u burgemeester Cécile Jodogne (DéFI) in vertrouwen nam, gaf ze u simpelweg een andere plaats in de gemeenteraad, zodat u niet meer naast haar partijgenoot moest zitten.

“Ze had begrip voor mijn situatie, maar ze zei dat haar handen gebonden waren. Er bestond geen procedure om een schepen tot de orde te roepen.

“Ik maakte pas echt de klik toen ik hoorde dat er vier vrouwen uit de administratie gelijkaardige feiten hadden meegemaakt met De Herde. Een van hen had haar baas daarover ingelicht, maar kreeg te horen dat ze het beter zou loslaten. ‘Je gaat jezelf in de voet schieten’, waarschuwde hij. Een andere vrouw wilde klacht indienen, maar kon niet. Als je dat anoniem deed, moest je namelijk met twee zijn. Terwijl de vrouwen elkaar niet kenden en dus ook niet bij elkaar terechtkonden.

“In een ultieme poging om een onderzoek op gang te trekken, heb ik toen een gedetailleerd relaas van de feiten naar de vertrouwenspersoon van de gemeente en de burgemeester gemaild. Nadien riep de burgemeester De Herde bij zich voor een gesprek, maar hij ontkende alles. Het was woord tegen woord. Daarmee was de kous af.”

Even later deed u wat niemand had verwacht: u trok met een megafoon naar de trappen van het gemeentehuis en vertelde daar tot in de details wat er was gebeurd. Zolang De Herde naar de gemeenteraad bleef komen, weigerde u zelfs nog een voet binnen te zetten.

“Zoals ik zei: dit is oorlog.” (lacht)

Sihame Haddioui: 'Vrouwen­rechten ­erkennen is een stukje macht afstaan als man. Daarom blijft het ook bij progressieve mannen zo stil.' Beeld © Stefaan Temmerman
Sihame Haddioui: 'Vrouwen­rechten ­erkennen is een stukje macht afstaan als man. Daarom blijft het ook bij progressieve mannen zo stil.'Beeld © Stefaan Temmerman

Wat bezielde u?

“Ik zag het als mijn plicht om in te grijpen. Als schepen ben ik niet alleen slachtoffer, maar ook iemand met macht die kan opkomen voor andere slachtoffers. Ik moest in tegenstelling tot die andere vrouwen geen schrik hebben voor mijn job. En als De Herde zoiets met mij deed, wat deed hij dan met anderen?

“Die periode was bijzonder zwaar. Ik had gelukkig veel steun aan mijn psycholoog en aan de vele mensen die zich mee rond het protest hebben geschaard. Ook humor heeft me gered. Ik heb in die periode extra veel stand-ups gedaan. In plaats van in haat te leven, wilde ik blijven lachen. Ik dacht: laten we er een vrolijke revolutie van maken. La lutte joyeuse.”

Veel redenen om te lachen had u niet. Op sociale media kreeg u allerlei verwensingen te horen.

“Dat is de dubbele straf die veel slachtoffers ondergaan: eerst word je aangevallen, daarna mag je je mond niet opentrekken. Anders ben je zogezegd een aandachtzoeker. Ik ben nog het meest geraakt door de reacties van collega-politici. Sommigen zeiden dat ik gewoon jaloers was op De Herde omdat hij een belangrijker plek had in de moslimgemeenschap. Dat is een vorm van psychologisch geweld.”

Speelde uw culturele origine een factor in deze affaire, denkt u?

“Ongetwijfeld. Ik kom uit een cultuur waarin seksueel overschrijdend gedrag nog altijd taboe is. Dat maakt me extra kwetsbaar, want een dader gaat ervan uit dat zo’n slachtoffer minder geneigd zal zijn om te praten. Het feit dat ik jong en queer ben, draagt wellicht ook bij aan die kwetsbaarheid.”

Hebt u zich ooit fysiek onveilig gevoeld?

“Helaas wel. Enkele dagen na de eerste manifestatie hebben mannen met mutsen de ramen van het café van mijn vriendin (café Boentje op het Collignonplein, ADB) beschadigd. Er waren toen klanten aanwezig. We hebben nooit kunnen achterhalen of er een link was met de manifestatie, maar toeval is erg onwaarschijnlijk. Gelukkig is dat geweld niet geëscaleerd. Ik heb de burgemeester voor alle zekerheid wel gevraagd om mijn thuisadres van de websites te halen. Je weet nooit waartoe mensen in staat zijn.”

De Herde werd vorige week officieel door het gerecht in verdenking gesteld van aantasting van de seksuele integriteit. Zo zegt een studente door hem verkracht te zijn.

“Hij blijft onschuldig tot het tegendeel bewezen is, maar het gerecht ziet voldoende elementen om een onderzoek te openen. Dat is op zich al een overwinning.

“Er lopen nu twee juridische klachten tegen hem, maar in totaal heb ik al weet van elf klachten. Ik vermoed dat er nog meer zullen komen. Zo weet ik intussen dat er binnen de administratie managers waren die hun vrouwelijke werknemers nooit alleen bij hem lieten. Dat zegt genoeg.”

Waarom greep niemand in?

“Iedereen wist dat hij opdringerig was, maar iedereen dacht dat hij nooit té ver zou gaan. Dat toont nog maar eens wat voor een verkeerd clichébeeld we hebben van daders. Het zijn niet altijd boze, onbekende mannen die op de loer liggen.”

De Herde blijft alles ontkennen.

“Jarenlang heeft die man zich compleet onaantastbaar gevoeld. Twee dagen na ons incident in de gemeenteraad kwam ik hem tegen op een evenement en nam hij me langs achteren vast aan mijn heup: opnieuw compleet ongepast. Dat toont aan wat voor een toxische mannelijke attitude hij heeft. Tot op vandaag is hij ervan overtuigd dat hij het slachtoffer is van een politieke aanval.”

Begrijpt u waarom DéFI hem pas vorige week schorste?

“Het is de tweede keer op korte tijd dat iemand van DéFI in opspraak komt voor grensoverschrijdend gedrag. Onlangs was er de zaak rond de UCL-professor Serge de Patoul, die door verschillende studenten werd aangeklaagd. Beide keren heeft de partij erg laat ingegrepen. Ze verschuilt zich telkens achter justitie. Zolang er geen veroordeling is, is er niets aan de hand. Terwijl er ook zoiets bestaat als een morele verantwoordelijkheid.”

Sihame Haddioui: 'Het machismo is ook subtieler. Zo word je als vrouw automatisch naar zachtere bevoegdheden geduwd, zoals cultuur en onderwijs.' Beeld © Stefaan Temmerman
Sihame Haddioui: 'Het machismo is ook subtieler. Zo word je als vrouw automatisch naar zachtere bevoegdheden geduwd, zoals cultuur en onderwijs.'Beeld © Stefaan Temmerman

‘De politieke wereld is ontworpen door en voor mannen’, schreef u deze week samen met 120 politica’s in een open brief. Hoe hoog is het machogehalte in de Belgische politiek?

“Het probleem ligt niet bij individuen, maar bij de politieke structuren die decennialang ontwikkeld zijn door mannen. Hoewel vrouwen steeds meer plaats innemen in de politiek zijn die oude structuren nooit aangepast aan hun aanwezigheid. Daardoor draaien we nu met zijn allen mee in een systeem dat daders beschermt.

“Dat zie je bijvoorbeeld aan de manier waarop problemen worden opgelost. Als iemand iets aankaart, dan wordt er samengezeten en een soort transactie uitgewerkt: wat geef jij mij en wat geef ik daarvoor terug? Daarmee is het probleem zogezegd afgehandeld. De hele Belgische politiek draait op dit soort gentlemen’s agreements.”

Is dat zo problematisch?

“Absoluut, want er bestaan geen regels over wat kan en niet kan, laat staan dat er consequenties aan worden gekoppeld. Ik heb weet van meerdere schepenen in Brussel over wie al verschillende klachten binnenkwamen. Die verhalen zijn bekend in de wandelgangen. Toch hoort het publiek nooit iets, want die zaken worden in der minne geregeld. De slachtoffers blijven gewoon in de kou staan.

“Dit gaat niet over vrouwenrechten, dit gaat over democratie. Want als de mensen die wetten maken zelf problematisch zijn, hoe gaan ze dan wetten maken die de rechten van anderen garanderen? Al dat geweld ontmoedigt vrouwen ook om nog deel te nemen aan de politiek. En wie blijft er dan nog over? Het patriarchaat.

“Vaak neemt het machismo ook subtielere vormen aan. Zo word je als vrouw automatisch naar de zachtere bevoegdheden geduwd, zoals onderwijs en cultuur. Technische domeinen gaan eerder naar een man. Toen de gemeente Schaarbeek een afgevaardigde mocht aanstellen bij waterintercommunale Vivaqua kreeg ik bijvoorbeeld niet eens de vraag of ik geïnteresseerd was. Dat was niet slecht bedoeld van mijn collega’s, maar ze gingen er automatisch van uit dat ik geen interesse had. Dat soort automatismen moeten we in vraag stellen.”

Hadden vrouwelijke politici van de vorige generatie niet meer kunnen doen om het pad te effenen?

“Ik wil de schuld niet op hen steken, want zij moeten zich ontzettend eenzaam hebben gevoeld. Een vrouwelijke oud-minister vertelde me onlangs dat ze ooit ongewenst werd aangeraakt, waarop ze die man gewoon frontaal in zijn kruis heeft geslagen. ‘Heeft u dit graag?’, vroeg ze hem. ‘Neen? Wel, ik ook niet.’ Ze gedroeg zich als een man om te overleven.

“Het grote verschil met nu is dat de huidige generatie vrouwen dat niet meer pikt. Sinds MeToo weten we dat we sterk staan als we onze krachten bundelen. Dat het systeem zich moet aanpassen aan ons, niet omgekeerd.”

Hoe reageren uw mannelijke collega’s op het feit dat jullie meer plek opeisen?

“Dubbel. Er zijn mannen die de verandering omarmen, maar die tegelijk een soort natuurlijke tegenreflex hebben. Vrouwenrechten erkennen betekent toch nog altijd een stukje macht afstaan als man. Dat is niet zo makkelijk. Daarom blijft het zelfs bij progressieve mannen zo stil.”

MeToo barstte meer dan vijf jaar geleden los. Toch was het wachten tot nu totdat de beweging de politiek bereikte. Waarom?

“De politieke wereld in België is complex. Partijen maken altijd wel ergens deel uit van een meerderheid die beschermd moet worden. Dat maakt dat ze minder kritisch naar problemen kijken. Het feit dat politieke functionarissen buiten de normale sancties vallen waarin voorzien is in de klassieke arbeidsmarkt, versterkt ook het gevoel van onaantastbaarheid bij sommige politici. En dan is er nog het sfeertje van de mannen onder elkaar. Wij, vrouwen, zijn diegenen die het feestje komen stilleggen.”

Sihame Haddioui: 'Politieke functionarissen vallen buiten de sancties van de klassieke arbeidsmarkt. Dat versterkt het gevoel van onaantastbaarheid bij sommigen.' Beeld © Stefaan Temmerman
Sihame Haddioui: 'Politieke functionarissen vallen buiten de sancties van de klassieke arbeidsmarkt. Dat versterkt het gevoel van onaantastbaarheid bij sommigen.'Beeld © Stefaan Temmerman

Tot voor kort was u comédienne en actrice. Bent u nog altijd blij met uw overstap naar de politiek?

“Die vraag stel ik me elke dag. (lacht) Als artiest omarm je de twijfel, terwijl je als politicus geen enkele aarzeling mag tonen. Je moet altijd zelfzeker zijn en mag nooit toegeven dat je fout zat. Dat is weer die mannelijke kijk op de zaak. Maar goed, tot nu toe heb ik er zeker geen spijt van.”

Klopt het dat Maggie De Block (Open Vld) uw drijfveer was om in de politiek te stappen?

“Ja. Als minister van Volksgezondheid had ze zodanig zwaar bespaard op de terugbetaling van medische kosten dat ze mensen in armoede hard trof. Ik moest toen rondkomen met 900 euro per maand en ben anderhalf jaar niet naar de dokter geweest. Uit verontwaardiging over haar beleid ben ik uiteindelijk in de politiek gestapt.

Tot slot: u weet zelf ook wat het is om in de storm te staan. In 2019 dook er een filmpje van u op waarin u als jonge comédienne een antisemitisch gebaar maakte: de quenelle.

“Ik was 21 jaar op dat moment. Het was wellicht niet de intelligentste keuze, maar ik speelde duidelijk een fictief personage. In datzelfde filmpje at ik bijvoorbeeld een banaan met de schil op. Er zit geen greintje antisemitisme in mij.”

Wie dat filmpje bekijkt, ziet wel dat u als vrouw een hele ontwikkeling hebt doorgemaakt. Toen droeg u bijvoorbeeld nog een hoofddoek.

“Dat is al minstens vier levens geleden. (lacht) Ik heb ongeveer acht jaar geleden mijn hoofddoek afgelegd. Het gekke is dat mensen sindsdien anders naar me kijken, terwijl ik nog identiek dezelfde persoon ben. Vroeger vocht ik óók al tegen het systeem. Sommigen vonden dat ik als moslimmeisje braaf en lief moest zijn, terwijl ik overal in Brussel ging optreden als comédienne. Op dat vlak ben ik dus weinig veranderd: ik ben nog altijd een lastpost.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234