Donderdag 14/11/2019

Portret Federale formatie

Kan Paul Magnette uit het harnas van rode ridder stappen en een lepe loodgieter worden?

PS’er Paul Magnette zal als informateur proberen een federale regering te vormen. Beeld BELGA

Paul Magnette moet voor elkaar brengen wat zijn partijgenoot Elio Di Rupo in 2011 uiteindelijk ook lukte: een hopeloze regeringsvorming rechttrekken. Kan hij vervellen van rode verzetsheld tot Belgische bricoleur die zijn linkse dogma’s inslikt? 

Een donderdagavond in oktober 2016. De Waalse minister-president Paul Magnette (PS) heeft zijn regering onverwacht bijeengeroepen in het Elysette, zijn ambtswoning in Namen. Hij wil spoedoverleg over CETA, het Europees-Canadese vrijhandelsakkoord. Halverwege de vergadering rinkelt zijn gsm. “Allô?” De Franse president François Hollande hangt aan de lijn. 

De Waalse regering staat op dat ogenblik onder zware internationale druk. Als enige regio in de EU weigert Wallonië het handelsakkoord goed te keuren. Zal de Waalse regering zwichten? Hollande bepaalt samen met zijn Duitse collega Angela Merkel de koers in Europa. Hij is ook een socialist, maar wil CETA mee doordrukken. Iedereen aan de tafel in Namen weet: in de voedselketen onder kameraden is de Franse president de orka, de Waalse minister-president is op dat moment niet meer dan een sardine. 

Lees ook het standpunt van Roel WautersMagnette moet onderhandelen op drijfzand.

Magnette legt zijn telefoon op tafel en zet de speaker op, zodat alle ministers kunnen meeluisteren. Hij laat zich niet intimideren. Geduldig bouwt hij tegenover Hollande zijn argumentatie op, ideologisch beredeneerd, maar ook gestoffeerd met cijfers en juridische nuances. 

“Zijn uitleg was hoffelijk, maar kristalhelder”, zegt Paul Furlan nu. Als toenmalige PS-minister maakte hij de hele vergadering mee. “Paul week voor geen millimeter en Hollande bracht daar respect voor op. Het was voor mij het meest beklijvende politieke moment uit mijn carrière. Quelle résistance.

Bits maar hoffelijk

De hele CETA-episode bezorgde Magnette meteen internationale faam. Plotseling kende heel Europa hem als ideologische hardliner, maar ook als een slim onderhandelaar, die welbespraakt en onderbouwd zijn visie uit de doeken doet. 

Niet enkel in linkse kringen maakt hij indruk. “Hij is zeer intelligent. Juridisch gezien klopte dat verzet als een bus”, zegt Karel De Gucht (Open Vld) nu. Als eurocommissaris voor Handel voerde hij toen debatten op het scherpst van de snee over CETA met Magnette. “Zijn verzet was puur ideologisch, maar je moet ook kunnen zien hoe je het systeem stokken in de wielen kunt steken. Blij was ik daar niet mee, neen.”

Het is deze dieprode verzetsheld die nu, ruim drie jaar later, als informateur het terrein moet verkennen om een federale regering te vormen. Is hij ook de geschikte persoon om een schijnbaar onmogelijke politieke puzzel te leggen?

Het flegma heeft hij alvast. “Hij is iemand die heel precies redeneert en argumenteert, de ander probeert te overtuigen zonder dreigementen”, zegt oud-premier Yves Leterme. Magnette was tussen 2007 en 2011 minister van Energie en Consumentenzaken, de woelige politieke periode waarin de CD&V’er twee keer premier was. 

“Ik was onder de indruk van zijn geduld”, zegt Leterme. “Ook als hij de volle laag kreeg van een woedende De Gucht (toen vicepremier voor Open Vld, RW/TP). Hij wachtte minzaam af, met de glimlach, om vervolgens weer in te pikken in het gesprek.” 

Een hoogoplopend politiek debat blijft niet hangen bij Magnette. De Gucht: “Hij kon ook behoorlijk bits zijn in discussies, maar achteraf was hij hoffelijk en beschaafd.” Leterme: “Hij is een vriendelijke man, dat is heel wat in de politiek.” Kleine kanttekening: Magnette kwam toen pas kijken in de regering, de écht moeilijke gevechten knapte vicepremier Laurette Onkelinx voor de partij op.

Roder dan Di Rupo

Blijft wel de vaststelling dat de PS-voorzitter rotsvast overtuigd is van zijn principes en die ook als leidraad neemt voor zijn politieke bestaan. Dat was niet alleen zo bij CETA, ook in de federale regering ervoer Vincent Van Quickenborne (Open Vld) het zo. 

Als minister van Consumentenzaken botste Magnette vaak met zijn liberale collega, toen bevoegd voor Economie. Hun domeinen lagen vlak bij elkaar. “Al te vaak wees hij de grote bedrijven als schuldige voor de ene of andere misstand aan”, zegt Van Quickenborne. “Het was een soort fetisj voor hem. Ook tegen de afschaffing van de sperperiode bij de solden verzette hij zich principieel. Soms moest ik mijn telefoon enkele centimeters van mijn oor houden als hij me roepend opbelde.”

Magnette nam in oktober het voorzitterschap over van Elio Di Rupo. Beeld Photo News

Volgens de liberaal is Magnette een stuk roder dan zijn voorganger Elio Di Rupo, van wie hij in oktober het voorzitterschap overnam. “De grote vraag is nu of hij in staat is te doen wat Di Rupo in 2011 heeft gedaan om een regering te vormen.”

Als formateur had Di Rupo verregaande voorstellen op papier gezet die de tripartite coalitie mogelijk maakten: de werkloosheidsuitkeringen zouden voortaan dalen in de tijd, de regels voor het brugpensioen werden fors strenger gemaakt, de leeftijd voor vervroegd pensioen ging omhoog, en vooral: de wachtuitkering voor werkloze schoolverlaters werd afgeschaft.

Het waren gigantische stappen voor een PS’er voor wie de sociale zekerheid heilig is. Zelfs tijdens de kiescampagne dit jaar werd Di Rupo door de militanten op die thema’s aangesproken. 

Is Magnette in staat ook zo ver te gaan en zijn rode harnas af te werpen? Kan hij vervellen tot een Belgische bricoleur? “Een ideologische strijd voeren is iets heel anders dan een regering vormen”, zegt ook Furlan, een streekgenoot en ooit compagnon de route van Magnette.

Snel schakelen

Op de persconferentie om zijn werkwijze als informateur toe te lichten sloeg Magnette alvast een heel andere toon aan dan begin deze week. Maandag, toen nog als louter PS-voorzitter, torpedeerde hij een samenwerking tussen N-VA en PS omdat de Vlaams-nationalisten volgens hem uit waren op de splitsing van België. Hij verweet hen verantwoordelijk te zijn voor de “sociale en politieke crisis” in dit land. Donderdag, als informateur, was hij veel bezadigder. Hij sloot geen enkele optie uit, ook met de N-VA blijft hij praten.

Na zijn forse uithaal maandag ging iedereen ervan uit dat hij een paars-groene coalitie zou willen vormen. Ondanks de interne druk – bij de PS is dat de absolute voorkeurspiste – trapt hij niet in de val om de boel nu al te forceren. Zelfs niet na het opiniestuk in De Standaard van de Gentse burgemeester Mathias De Clercq (Open Vld) met een pleidooi voor zo’n coalitie. Magnette weet dat de rest van de Open Vld nog lang niet klaar is om die stap te zetten. Paars-groen zou meteen dood en begraven zijn.

Ging hij maandag dan overhaast te werk? Hij kan snel schakelen, weten mensen die met hem onderhandeld hebben. “Soms kan hij plotseling met een compleet nieuw idee komen dat niemand zag komen”, zegt voormalig informateur Johan Vande Lanotte (sp.a). “Hij formuleert dan uit het niets een hele reeks argumenten en precieze voorwaarden. Hij schat de consequenties steeds correct in.”

Maxime Hardy, gemeenteraadslid in Charleroi en naaste medewerker van Magnette, vindt niet dat zijn baas impulsief is, wel integendeel. “Hij studeert intensief, is tot in de puntjes voorbereid en heeft altijd verschillende scenario’s in het hoofd. Daartussen kan hij snel switchen. Het kan dan gebeuren dat de anderen niet direct mee zijn.”

Waar hij aan het begin van de werkweek nog leek hij te improviseren, had Magnette aan het einde ervan een plan klaar. Hij gaat nu ook praten met cdH en DéFI, de twee kleine Franstalige partijen die tot nu toe aan de kant zijn blijven staan. Zo vergroot hij zijn mogelijkheden om een “stabiele meerderheid” te vormen,  die voor hem 80 tot 85 Kamerzetels moet tellen. Daarmee liggen alle opties weer open. Hij wil nu focussen op de inhoud in plaats van op de mogelijke coalities.

Instabiliteit en wantrouwen

Bij de N-VA zijn ze niet onder de indruk. De Vlaams-nationalisten gaan ervan uit dat Magnette op die manier een context wil creëren waarbij paars-groen uiteindelijk overblijft als enige optie.

Net daar zit zijn grootste probleem om de onderhandelingen tot een goed einde te brengen: de N-VA weet, net als de andere Vlaamse partijen, niet goed wat ze aan de PS-voorzitter hebben. “Onkelinx kon destijds soms tekeergaan als een furie”, zegt De Gucht. “Maar op het einde van de dag kon je met haar een deal sluiten en ze hield zich daaraan. Of dat Magnette lukt, weet ik niet.”

Magnette en De Wever kennen elkaar eigenlijk niet. Ze hebben elkaar enkel formeel gesproken bij de rondetafels met alle partijen erbij, of bij de vergaderingen tussen PS en N-VA van de afgelopen maanden, klinkt het bij beide partijen.

Na de lange onderhandelingen in de zomer van 2010 ontstond tussen Di Rupo en De Wever wederzijds respect. “Elio en Bart begrepen elkaars politieke beperkingen”, zegt een intimus van De Wever. “Met Magnette is dat soort klik er gewoon niet. Bart heeft geen positieve of negatieve indruk van hem, hij kent hem daarvoor veel te weinig.”

Ook met andere Vlaams-nationalisten, zoals Jan Jambon, is er nauwelijks contact. Het maakt het extra moeilijk om het heersende wantrouwen weg te werken.

Tussen Elio Di Rupo en Bart De Wever ontstond in de loop van de lange onderhandelingen in 2010 wederzijds respect. Met Magnette heeft De Wever die klik niet. Beeld Photonews

In Vlaanderen zijn alleen de banden met zusterpartij sp.a uitstekend. Zeker met John Crombez, die nog steeds de federale onderhandelingen zal voeren. “Wij denken hetzelfde, wij zijn allebei nogal ideologisch van inslag”, zegt Crombez. Magnette dook afgelopen kiescampagne op in Oostende. “Ik had het amper moeten vragen en hij kwam af.”

Bij Open Vld kent hij Gwendolyn Rutten wel, net als Alexander De Croo, met wie hij nog in de regering zat. Ook met CD&V-onderhandelaar Koen Geens zijn de banden niet per se slecht – beide professoren kunnen elkaar best verstaan. 

Maar het eerste aanspreekpunt van de partij was tot voor kort Di Rupo. Magnette concentreerde zich sinds 2014 op de Waalse regering en zijn burgemeesterschap in Charleroi. In de huidige context is toetreden tot een regering een sprong in het diepe. En dat doe je het best met iemand van wie je weet hoe hij of zij in elkaar zit. 

Haat tegenover MR

Bijkomend probleem: hoe sterk is het mandaat van de nieuwe voorzitter bij de Vlaamse partijen? Geen van de zeven CD&V-kandidaten heeft ervaring op het allerhoogste niveau, al zal Geens het aanspreekpunt van Magnette blijven. Als hij straks een compromis met hem sluit, zal de opvolger van Wouter Beke meteen stevig genoeg in het zadel moeten zitten om dat te verdedigen bij de nu al morrende achterban.

Die extra instabiliteit maakt de opdracht er niet makkelijker op. En die opmerking geldt bij uitbreiding voor sp.a. en Open Vld. Wat doet de kersverse maar ook superjonge sp.a-voorzitter Conner Rousseau? En op wiens woord moet Magnette afgaan: dat van Rutten of De Croo? Na de voorzittersverkiezingen volgend voorjaar kan ook daar de machtsbalans aan de top gaan schuiven.

Aan Franstalige kant zijn de relaties met Ecolo uitstekend. Samen met covoorzitter Jean-Marc Nollet, een streekgenoot, sloot Magnette na de gemeenteraadsverkiezingen tal van progressieve lokale coalities in de provincie Henegouwen.

De MR is een heel ander verhaal. Toen Magnette vorige maand voorzitter werd, bekende hij aan een voormalig federaal minister dat zijn grootste uitdaging wordt de haat tegenover de MR weg te nemen bij zijn partijgenoten. “De afkeer van Charles Michel is erg groot bij mijn mensen”, zei de PS’er.

Paul Magnette en Charles Michel in 2014. Vijf jaar lang heeft de PS daarna op de MR ingebeukt. De haat bij zijn partijgenoten wegnemen, wordt een grote uitdaging, zei Magnette bij zijn aantreden als voorzitter. Beeld Photo News

Vijf jaar lang beukten de socialisten in op de liberalen omdat die met de N-VA een federale regering hadden gevormd. Een van de leiders van het verzet: Paul Magnette. Omgekeerd zijn ze bij de PS de zomer van 2017 nog niet vergeten. De socialisten werden toen uit de Waalse regering gezet door de MR, die met het cdH een alternatieve meerderheid vormde. Magnette moest zijn biezen pakken in het Elysette.

Intussen hebben PS en MR, met Michel en Magnette rond de tafel, wel een Waalse regering gevormd, met Ecolo erbij. Maar dat gebeurde pas na een gigantische omweg, waarbij de PS eerst ging praten met de extreemlinkse PTB en vervolgens een minderheidsregering met Ecolo probeerde te vormen. 

Om maar aan te geven: paars-geel ligt niet alleen moeilijk voor de PS vanwege de N-VA. Voor de Franstalige socialisten zijn “drie liberale partijen” (N-VA, Open Vld én MR) te veel van het goede. Als zo’n regering al kans maakt, dan zullen de Vlaamse liberalen ingeruild moeten worden voor CD&V, anders krijgen de socialisten dat nooit aan hun achterban verkocht.

Meer kamers van CD&V en N-VA samen

Als kersvers voorzitter moet Magnette tegelijk waken over zijn eigen geloofwaardigheid in de partij. Hij belt nog regelmatig met Di Rupo, maar beseft: als PS-voorzitter ben je nooit almachtig. “Je mag de partij ook zeker niet als een monolithisch blok beschouwen”, zegt zijn oud-woordvoerder Jeroen Janssens. “Dat huis heeft meer kamers dan een huis waarin CD&V en N-VA samen zouden wonen.”

Magnette is zijn mannetjes aan het plaatsen. Zo trad Thomas Dermine eind vorige maand aan als directeur van het Institut Emile Vandervelde (IEV), de studiedienst van de PS. Bij elke onderhandeling komt die ‘oorlogsmachine’ met rekenwerk en prognoses die de tegenpartij moeten overbluffen.

Dermine, die zichzelf omschrijft als de anti-Tom Van Grieken, studeerde aan Harvard en werkte als consultant bij McKinsey, voor Magnette hem uit Londen naar Charleroi terughaalde. Samen met enkele andere big shots uit het bedrijfsleven probeerde hij de stad er weer bovenop te helpen na de sluiting van Caterpillar, die de regio duizenden banen kostte.

Berlusconi en Merkel

En Magnette zelf? Hij lijkt alvast niet gedreven te worden door een brandende ambitie om premier te worden, in tegenstelling tot Di Rupo. “Magnette zal voorzitter blijven. Hij heeft er lang genoeg op moeten wachten”, zegt een voormalig minister. Vande Lanotte: “Hij is toch nog altijd de visionair, de man die de grote lijnen uitzet. Vandaar ligt de rol van voorzitter hem veel beter dan een rol in de regering.”

En hij mikt nog een stuk hoger dan dat. Waar de ex-professor Europese politiek zich echt in zijn sas voelt, is op de internationale bühne. Op de klimaattop in Kopenhagen in 2009 slaagde hij erin om als Belgische klimaatminister Angela Merkel en Silvio Berlusconi weer nader tot elkaar te brengen toen de onderhandelingen in het slop zaten. Magnette spreekt vlekkeloos Engels, uitstekend Duits en bijzonder goed Italiaans – en niet alleen de communistische strijdliederen die hij zo uit het hoofd zingt. 

Ook in Frankrijk zijn ze hem niet vergeten sinds zijn CETA-passage. Begin dit jaar was hij daar lang een ernstige kandidaat om als Europees lijsttrekker de sukkelende Franse Parti Socialiste een stevige boost te geven. “Het plan ging uiteindelijk niet door”, zegt ex-premier Leterme, die vooral in Parijs resideert en goede contacten in de Franse politiek heeft. “Maar ik heb daar een aantal mensen over gesproken, en niet van de minsten. Ze waren erg onder de indruk van hem.”

Paul Magnette en de toenmalige Franse president François Hollande in 2016. Bij de Franse socialisten heerst groot respect voor de Waalse politicus. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234