Zondag 25/10/2020

AnalyseFederale formatie

Kan paars-geel nog gereanimeerd worden? Koning Filip staat voor een aartsmoeilijke opdracht

Beeld Photo News

Paars-geel of paars-groen? Koning Filip staat dinsdag voor een aartsmoeilijke keuze.

Preformateurs Bart De Wever (N-VA) en Paul Magnette (PS) hebben maandagochtend hun ontslag aangeboden aan koning Filip. Ze zien geen mogelijkheid meer om hun ‘bubbel van vijf’ met N-VA, PS, sp.a, CD&V en cdH om te vormen tot een volwaardige regering. De koning houdt hun ontslag voorlopig in beraad. Hij wil eerst alle betrokken partijvoorzitters horen.

In een korte videoboodschap spreekt De Wever over een gebrek aan moed “om de eindeloze carrousel van formatierondes te stoppen”. Volgens de N-VA-voorzitter is “een akkoord maken veel moeilijker dan een oplossing torpederen of te roepen langs de zijlijn” – een vingerwijzing naar de liberalen en groenen, waarmee de preformateurs in onderhandeling waren.

Het is nu aan koning Filip om de formatie te herlanceren. Conner Rousseau (sp.a), Joachim Coens (CD&V) en Maxime Prévot (cdH) zijn maandag al door het paleis gehoord. Dinsdag volgen Egbert Lachaert (Open Vld), Georges-Louis Bouchez (MR), Meyrem Almaci (Groen), Jean-Marc Nollet en Rajae Maouane (Ecolo). François De Smet (Défi) sluit het rijtje af. Tegen dinsdagavond wordt een beslissing verwacht van de koning. De tijd dringt namelijk: over amper een maand moet uittredend premier Sophie Wilmès (MR) het vertrouwen vragen in de Kamer. Als op dat moment geen regering in de maak is, lijken nieuwe verkiezingen stilaan onvermijdelijk.

Doorstart

In essentie heeft de koning twee keuzes. Ofwel organiseert hij – ondanks alles – een doorstart van paars-geel. Dan houden De Wever en Magnette wellicht het initiatief. Ofwel wendt hij de steven naar paars-groen: een ‘Vivaldi-coalitie’ met socialisten, groenen, liberalen en CD&V beschikt over een meerderheid. In dit geval komt wellicht een blauw-groen paar in beeld. Of premier Wilmès. Een ‘Arizona-coalitie’ zonder PS, de formule waar aan het begin van deze zomer is op gewerkt, lijkt onhaalbaar. Net zoals een minderheidsregering, in welke vorm dan ook.

Het is al langer duidelijk dat het paleis de voorkeur geeft aan een regering met N-VA en PS, de grootste partijen langs weerskanten van de taalgrens. Zo’n Große Koalition kan een dam opwerpen tegen de opmars van radicale partijen zoals Vlaams Belang en PVDA-PTB. De vraag is of paars-geel nog gereanimeerd kan worden. De Wever en Magnette lijken niet in staat om een coalitie te bouwen rond hun geel-rode as. Open Vld wil niet instappen zonder MR. De liberalen hebben ook zware inhoudelijke kritiek op het onderling akkoord van de preformateurs. De poging om de groenen te laten toetreden tot de ‘bubbel van vijf’ is nooit ernstig geweest.

PS-voorzitter Paul MagnetteBeeld © Stefaan Temmerman

Vivaldi

Voor De Wever is het “onduidelijk wat de onmiddellijke toekomst zal brengen”. Al benadrukt hij in zijn videoboodschap de enorme uitdagingen waar België voor staat met de coronacrisis en de brexit. Open Vld is naar eigen zeggen bereid om opnieuw te spreken over paars-geel. Binnen MR staat het kompas echter op een Vivaldi-coalitie. Liefst een die gevormd wordt vanuit de huidige regering-Wilmès II. Ook bij PS lijkt de paars-gele knop stilaan omgedraaid. 

Op het PS-partijbureau maandag zou Magnette er met geen woord meer over gerept hebben. “Hij had het over Vivaldi, een upgrade van Wilmès II of verkiezingen”, zegt een hooggeplaatste bron. In tv-optredens op RTBF en RTL benadrukte Magnette maandagavond dat hij alles heeft gedaan om de “vele obstakels met N-VA te overwinnen” en dat hij “dicht bij een akkoord was”. Volgens hem blijft de PS klaarstaan om op “een constructieve manier” mee te werken aan een regering. “Maar heeft geen zin om een weg in te slaan die geen kans op succes heeft”.

Magnette stond al een keer dicht bij een paars-groene doorbraak. Eind 2019 werd zijn poging gedwarsboomd door Lachaert – die toen nog niet de voorzitter van Open Vld was. Vandaag lijkt Lachaert bereid om te luisteren naar een paars-groen voorstel, zolang daar genoeg lekkers in zit voor de liberalen. In de eerste plaats gaat het dan om lastenverlagingen. Indien Open Vld in een Vivaldi-formule stapt, moet haar rechterflank zijn afgedekt tegen N-VA en Vlaams Belang.

Nuttig

“Het is ook afwachten hoe de CD&V zich opstelt”, oordeelt politicoloog Carl Devos (UGent). “Zijn de christendemocraten bereid om de Vlaams-nationalisten te lossen? Zij hebben altijd gevraagd dat eerst PS en N-VA samen een regering probeerden te vormen. Dat hebben De Wever en Magnette gedaan en dat is mislukt. In die zin ligt de weg nu open voor iets anders.”

Coens blijft voorlopig vasthouden aan een regering met N-VA en PS. “Het is een ontgoocheling dat we niet verder kunnen met N-VA en PS. Ik denk dat ze moeten voortdoen. Het is de verantwoordelijkheid van de grote partijen om alsnog een goed regeerakkoord te sluiten”, aldus Coens in Terzake. Ook Rousseau blijft in de paars-gele oefening geloven. Hij komt niet overeen met Bouchez en ook met de groenen loopt het allesbehalve vlot.

Zo blijft het verwarring troef in de Wetstraat. Politicoloog Devos houdt ernstig rekening met verkiezingen. Het scenario waar alle machtspartijen voor vrezen, maar waar ze straks misschien wel op uitkomen. Devos: “Links en rechts hoor je het steeds meer over nieuwe verkiezingen gaan. Hoe nadrukkelijker die geluiden worden, hoe meer de onderhandelingen in gevaar komen. Niemand zal nog bereid zijn om water bij de wijn te doen. En dat is het probleem nu al.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234