Zondag 19/01/2020

interview

Joke Schauvliege (CD&V): "Mensen zijn plastic beu"

Minister voor Leefmilieu Joke Schauvliege (CD&V). Beeld BELGA

"Het tij is aan het keren. Mensen zijn plastic beu." Plastic zakjes en plastic flessen, bedoelt Joke Schauvliege (CD&V), maar ook plastic politici, begrijpt de goede verstaander. Schauvliege is al jaren doelwit van spot en kritiek, maar zweert zelf bij authentiek. "Ik ben wie ik ben. En ja, ik verspreek me wel eens. Wie niet? Ben ik daarom minder vakbekwaam? Alleen voor wie onder de politieke stolp van Brussel leeft. Als ik hier onder de mensen kom, voel ik waardering voor wat ik doe. Ik zit goed in mijn vel." Zelfs bij 35 graden onder een parasol in Wippelgem.

Wippelgem, het dorp van wijlen Luc De Vos, zanger van het volk. Maar ook deelgemeente van Evergem, de thuis van Joke Schauvliege (48), politica van het volk. Ze oogt en klinkt soms frêle, maar geen Vlaamse minister is taaier dan zij. Dat was ze al als minister van Cultuur. Dat is ze nu ook als minister van Omgeving, Natuur en Landbouw. Of concreter, als minister van Betonstop, Afval en Droogte. Vaak omstreden, even vaak onderschat. Soms buigen, nooit breken. "Mijn grootste troef is stressbestendigheid. Ik lig niet wakker. Ik slaap gerust."

Laat me raden: uw jongste zoon (10) plonst op dit moment in het plastic zwembad in uw tuin.

(Lacht) "Is dit een strikvraag? Er staat geen zwembadje in onze tuin. En stond er wel één, dan zou ik het bij deze aanhoudende droogte niet laten vollopen. Niet met kraantjeswater en ook niet met regenwater. Het verbod op gras sproeien, auto's wassen en zwembaden vullen is geen pestmaatregel. Het is gewoon nodig."

U die opstaat voor dag en dauw: niet één keer stiekem uw gazon besproeid?

"Nee. Ik sproei mijn gras nooit. Ook niet als er zogezegd genoeg water voor is. Op momenten van schaarste is dat totaal onverantwoord. Wij Vlamingen moeten ermee leren leven dat ons gras dor is. In het Zuiden hebben ze daar geen moeite mee, maar bij ons willen mensen hun gras het hele jaar groen. Vlaanderen denkt nog altijd dat er hier water in overvloed is, wellicht omdat het hier zo vaak regent. Dat is een misverstand, maar dat krijg je moeilijk uitgelegd. Toen ik vier jaar geleden het woord waterschaarste in de mond nam, tikten sommigen met hun wijsvinger tegen hun slaap. Maar kijk, vandaag staat Vlaanderen droog en kan het maar beter zuinig omspringen met water. Met leidingwater, regenwater en grondwater. Onze voorraad strekt nog wel even, maar hij is wel eindig."

Code oranje geldt voor heel Vlaanderen, maar elke provinciegouverneur legt een ander sproeiverbod op. Wat een warboel.

"Daar moeten we lessen uit trekken, inderdaad. Volgende keer moet dat anders en beter. Er ligt een voorstel op tafel om voortaan op Vlaams niveau te beslissen, niet op provinciaal niveau. Al zijn er natuurlijk regionale verschillen. West- en Oost-Vlaanderen hadden tot dusver het meest te lijden onder de droogte. De maatregelen moeten niet voor heel Vlaanderen identiek zijn, maar het moet wel voor iedereen duidelijk zijn, en niet verwarrend zoals nu. Duidelijk over wie zich waar en waaraan moet houden, en wie een uitzondering verdient. Wat mij betreft: de landbouwbedrijven wel, de voetbalvelden niet. Je moet tonen dat dit echt wel ernst is, geen folietje."

Is de nood hoger dan we vandaag denken? Ook voor de volgende weken wordt er amper regen voorspeld, op een occasionele en plaatselijke onweersbui na.

"We moeten geen schrik hebben dat er in augustus geen drinkwater meer uit de kraan komt. Als we nu maatregelen nemen, is dat preventief, om ervoor te zorgen dat er ook in oktober en november gewoon nog water uit de kraan komt."

Lang was water een evidentie. Nu klinkt het als een luxe.

"Ja, het is een luxe dat we nooit een tekort hebben gehad. Maar dat is dan weer typisch de Vlaming. Die denkt dan: 'Het zal wel niet zo'n vaart lopen als ze zeggen. Dus ga ik nog snel even mijn gras sproeien en mijn auto wassen.' Met leidingwater, nota bene. Niet doen. We beseffen onvoldoende hoe kostbaar ons water is. Dat we daar elk jaar met zijn allen anderhalf miljard aan besteden - de waterfactuur die u en ik individueel betalen dekt daar trouwens maar een deel van. Pas op de dag dat er geen druppel uit de kraan komt, zal Vlaanderen dat beseffen."

Is die dag nabij? Komt code rood eraan?

"Als het zo nog weken doorgaat, dan wel. Maar dat is onvoorspelbaar. Nogmaals: er is vandaag geen enkele reden tot paniek."

Zou u niet beter wat alarmistischer communiceren? Dan zouden de mensen zich strikter aan de richtlijnen houden. Nu ligt het gazon van mijn buurman er straffeloos groen bij, terwijl het mijne ros staat.

"Nee, daar ga ik niet in mee. Ik pas voor een politiek die mensen onnodig bang maakt. Die bangmakerij zie ik al te vaak in het parlement, zowel bij sommige meerderheidspartijen als bij de oppositie. Dat het licht gaat uitvallen als we de kerncentrales sluiten. Dat de lucht die we inademen vreselijk ongezond is. Dat de klimaatverandering onze dood wordt, als we niet opletten. De waarheid luidt dat onze voorraden vooralsnog volstaan. Tenminste: als we ze gebruiken waarvoor ze bedoeld zijn. De velgen van je auto gaan echt niet harder blinken als je ze met drinkwater schrobt. Niet in de zomer, maar ook niet in de rest van het jaar."

Op Italië na is er geen enkele regio in West-Europa die het met minder watervoorraad per persoon moet doen dan Vlaanderen. Is dat overmacht of is het onze eigen schuld?

"Grotendeels is dat onze eigen fout, doordat we tientallen jaren lang alles hebben verhard. Vandaar de betonstop waartoe we nu hebben beslist, oplopend tegen 2025 en finaal tegen 2040. Vlaanderen moet zijn resterende open ruimte absoluut vrijwaren, zodat het water nog de kans krijgt om in te sijpelen."

Die betonstop lag naast het actieplan tegen zwerfvuil op de onderhandelingstafel van de Vlaamse superministerraad, vorige week vrijdag. Hebben N-VA en Open Vld u met een kluitje in het riet gestuurd?

"Nee, integendeel. Ik ben supertevreden. Luchtkwaliteit, klimaatplan, verpakkingsplan, betonstop, bosbescherming, noem maar op: ik heb mijn slag thuisgehaald."

Is dat zo? Het statiegeld op blik en plastic flesjes is u door uw coalitiepartners niet gegund. Een eersteklasbegrafenis noemde Groen dat.

"Niet mee eens. Als het van mij alleen had afgehangen, dan was dat statiegeld vandaag een feit geweest. Dat klopt. Maar ik maak me sterk dat we met ons ambitieuze afvalplan hetzelfde effect gaan bereiken. En dat het zwerfvuil sterk zal afnemen. We leggen de lat hoger dan Europa eist. Tegen 2022 moet 90% van alle drankverpakkingen gerecycleerd zijn. Die verplichting leggen we de sector op en gaan we desnoods met zware boetes sanctioneren. Is dat doel tegen 2023 niet bereikt, dan zal die sector zelf een systeem van statiegeld moeten organiseren."

Ze beven nu al, wed ik.

"Ik zou daar niet zo luchtig over doen. Neem van mij aan dat die sector behoorlijk onder de indruk is. En dat hij geen tijd te verliezen heeft. Als je die doelstelling wilt bereiken tegen 2022, moet je er vandaag mee beginnen. Anders haal je ze nooit. Men focust nu op dat statiegeld, maar er zit nog veel meer in dat akkoord: uitbreiding van wat er in uw pmd-zak moet, verbod op gratis plastic zakjes aan de kassa, herbruikbare bekers op evenementen. Dat zijn geen details."

Nee? Er past een verkleinwoordje achter.

"Toch niet. Omdat we ook een mentaliteitswijziging nastreven. En dat lukt. Die is volop aan de gang, zie en hoor ik als ik ga winkelen, in de supermarkt of bij mijn bakker of slager in de gemeente. Mensen zijn plastic beu. Ze storen zich daaraan. Niemand wil nog iets kopen dat zesvoudig in plastic zit verpakt. En de fabrikanten volgen. Ook de grootste. Coca-Cola is helemaal mee. Het tij is aan het keren."

Je zou zweren van niet, als je de rommel ziet die achterblijft op het strand van Oostende of op de wei van Werchter.

"De kentering is ingezet, maar als mensen in vakantiesfeer zitten, gooien ze hun principes van thuis blijkbaar makkelijk overboord. En werkt het aanstekelijk: 'Ah, die naast mij laat zijn wegwerptentje staan? Awel, dan ik ook. Morgen ruimen ze die rommel hier sowieso op.' Wat we gaan doen, is de pakkans vergroten en de boetes verhogen voor wie zwerfvuil achterlaat. Onlangs zag ik iemand een blikje op straat gooien onder de neus van een politieman. Maar die reageerde niet. Dat moet anders. Mensen moeten elkaar daarop aanspreken. In de VS zie je geen blikjes liggen in de berm. Op de snelweg passeer je daar continu borden waarop staat welke boete je riskeert als je dat flesje of dat blik door je raam gooit. Dat werkt. Die richting moeten wij ook uit."

Het principe van de betonstop - zuinig zijn op onze resterende ruimte, tot en met nul in 2040 - is goedgekeurd. Maar was ik vandaag bouwgrondbezitter, dan zou ik het vaag vinden en er niet gerust op zijn.

"Toch mag u op beide oren slapen. Wie niet mag bouwen op zijn grond, wordt voor de volle 100 procent vergoed voor de vermindering in waarde. Dat is beslist."

Maar wie garandeert vandaag dat u daar straks het geld voor vindt? Die vergoedingen zullen de Vlaamse overheid tussen 2 en 9 miljard euro kosten, luidt het. Die vork is wel erg breed en wekt de indruk van improvisatie.

"Nee, het is gewoon de meest eerlijke vorm van communiceren. Het gaat hier niet om exacte wetenschap. Wat, waar en hoeveel er geschrapt wordt in wat er nog aan bouwgronden rest, dat moeten in eerste instantie de gemeenten bekijken. Zij zijn daarvoor het best geplaatst. Zij bieden de eigenaar de beste waarborg op een vakkundig en rechtvaardig oordeel. Daarna volgt er overleg met de Vlaamse overheid. Wat had u gewild? Dat de Vlaamse regering met één pennentrek voor heel Vlaanderen zou beslissen wie nog mag bouwen en wie niet, tussen nu en 2040? Dat we maar ineens alle woonreservegebieden zouden schrappen, zoals Groen eist? Dat gaan we niet doen. Sommige daarvan zijn objectief veel beter gelegen dan bouwgronden van nu."

De superministerraad van de Vlaamse regering ging nagenoeg volledig over uw bevoegdheden. Het was uw groot examen, las je overal. Voelde het ook zo aan?

"Nee. Natuurlijk wil je maximaal binnenhalen wat je belangrijk vindt. Maar hoe dan ook moet je compromissen sluiten. Om in uw terminologie te blijven: het voelde niet aan alsof ik mezelf moest bewijzen. En als het dan toch een examen was, dan ben ik daarin geslaagd. Ik moet in september niet terugkomen."

U heeft niet het gevoel dat u zich na al die jaren nog altijd moet bewijzen, meer dan andere Vlaamse ministers? Dat men aan u blijft twijfelen?

"Nee. Het heeft niet met mij te maken, wel met mijn bevoegdheden. Natuur, klimaat, milieu, vroeger ook cultuur: dan krijg je met mondige, overtuigde mensen te maken, en nooit kan je voor iedereen goed doen. De landbouw vindt vandaag dat ik hen te strenge CO2-normen opleg. Min 28%. Voor klimaatactivisten gaan die dan weer niet ver genoeg. Ik bedoel: mijn bevoegdheden raken mensen zeer direct in hun leven, professioneel en privé. Dan hou je nooit iedereen tevreden. Zo is dat. Ik vind dat niet erg. Ik lijd daar niet onder."

Ook niet onder het gebrek aan respect van de Wetstraat? Het grootstedelijke Brussel heeft altijd wel iets van: 'Ach, dat plattelands- meisje uit Ertvelde.' Ik zeg het er zelf bij: hoe bekrompen het ook is om afgerekend te worden op uw woonplaats.

"Ja. Wie de politiek volgt in Brussel, leeft in een soort vacuüm. Onder een stolp. Daar is politiek een spel. Wordt er gespind. Wie wint, wie verliest. En de media gaan daar ver in mee, waardoor je als politicus snel een imago krijgt opgekleefd. Maar het is niet in Brussel dat je meet wat er bij de mensen leeft. Ik ben een sociaal dier. Ik kom veel onder de mensen. De waardering, die voel ik hier. Daar drijf ik op."

Als u al jaren onderschat wordt, is dat dan niet omdat u soms hard uw best doet om onbekwamer te klinken dan u bent?

"U bedoelt dat ik me wel eens versproken heb? Ja. Wie niet? Ik kan daar zelf om lachen aan mijn keukentafel. Maar ben ik daarom minder vakbekwaam? Ik schaam mij daar niet voor. Met inhoud heeft zo'n lapsus niets te maken. Altijd weer komt men terug op Mathias Schoenaerts die ik Schoenmakers heb genoemd. Om zes uur 's morgens op de radio. Omdat ik toevallig ook Lambert Schoenmakers ken, een man die ik ontmoet als minister van Natuur. Of nog, en die vind ik zelf ook best grappig: de muziekband Yevgueni aankondigen als Zjef Genie, ook al klonk het in werkelijkheid enigszins anders. Of de bomen waarover ik gezegd zou hebben dat het hun functie is om gekapt te worden."

Niet dan? Bullshit?

"Nee, niet helemaal. Alleen is die uitspraak uit de context van een correct interview gerukt. Spijtig. Maar ik ken mijn materie. En ik ken mijn vak."

U bent taai. U wordt beschimpt en beschoten door cultuurmensen, milieuactivisten en media, en u buigt wel eens, maar breken doet u nooit. Hoe komt dat?

"Dat weet ik niet. Opvoeding misschien? Het is niet dat inhoudelijke kritiek mij koud laat, maar persoonlijke aanvallen raken mij niet, toch niet als ze komen van mensen die ik niet ken en die hun eigen vooroordelen voor waar nemen. Ik ben zeer weerbaar. En stressbestendig. Dat is een grote troef. Ik weet perfect waar ik heen wil. En dat ik onderweg wel eens een compromis moet sluiten. Maar finaal krijg ik de dingen in beweging. Ook nu weer."

En dus vertrekt u straks moe maar voldaan met vakantie naar Slovenië?

"Zeker weten. (Wenkt de serveuse, red.) Mogen we nog een grote fles spuitwater?"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234