Woensdag 11/12/2019

Portret Joe Biden

Joe Biden, de Democraat die Trump van de troon wil stoten

Beeld Gijs Kast

Joe Biden (76) heeft zich kandidaat gesteld voor het Amerikaanse presidentschap, iets wat hij in 2015 ook had willen doen. Toen adviseerde president Barack Obama hem om dat vooral niet te doen. Uit bezorgdheid voor zijn vriend.

Barack Obama vond in 2015 niet dat zijn vicepresident Joe Biden een gooi moest doen naar het Amerikaanse presidentschap. Iedereen in zijn omgeving wist dat. Biden moest de hint krijgen om niet mee te doen, zonder het er te dik bovenop te leggen.

Terwijl Biden in die zomer nog zijn kandidatuur overwoog, had de president al lang geconcludeerd dat Hillary Clinton bij de Democraten de beste kans maakte op de nominatie. Bovendien werd Biden verteerd door verdriet om de dood van zijn zoon, niet bepaald een geschikte gemoedstoestand voor een afmattende verkiezingsmarathon.

Obama wilde hem echter niet onder druk zetten. Wel deed hij tijdens hun wekelijke lunches zijn best om Biden zo vriendelijk mogelijk een kandidatuur te ontraden. Uiteindelijk liet Obama het aan zijn belangrijkste verkiezingsstrateeg over om Biden duidelijk te maken dat hij geen schijn van kans maakte.

Deze moeilijke dagen in het zevende jaar van hun bondgenootschap waren het bewijs van een opmerkelijke evolutie: de gereserveerde, intellectuele president en de meer ‘volkse’ en bij tijden sentimentele politicus van de oude stempel waren verrassend genoeg vrienden geworden. Zo’n hechte band tussen een president en zijn ‘tweede man’ had Amerika in de moderne geschiedenis nog niet gekend.

Destijds was het Biden niet gegeven in Obama’s voetsporen te treden. Nu gaat hij deelnemen aan de strijd die Obama hem vier jaar geleden ont-raadde. Mogelijk gaat de 76-jarige Biden zich opwerpen als Obama’s natuurlijke erfgenaam, maar hij moet andere Democraten nog zien te overtuigen. Het zijn juist jongere partijgenoten als Pete Buttigieg en Beto O’Rourke die gelden als de nieuwe Obama. De oud-president prees Biden voor zijn besluit, maar is niet van plan één bepaalde kandidaat voor de Democratische nominatie te steunen. Ook zijn oude vicepresident niet.

“Biden was als vicepresident een sterke partner van Obama, dat kan hem straks bij Democratische kiezers helpen”, zegt David Axelrod, een voormalig hoge adviseur van Obama. “Maar ook anderen gaan een deel van Obama’s erfenis opeisen, Biden moet niet denken dat hij het alleenrecht heeft.”

Verveelde Obama

Presidenten en vicepresidenten zijn zelden vrienden, maar vaak voormalige rivalen die de strijdbijl begraven om de partijgelederen in verkiezingstijd te sluiten. Dat gebeurde met John F. Kennedy en Lyndon B. Johnson, of met Ronald Reagan en George H.W. Bush. Kennedy en Johnson werden nooit hechte partners, Reagan en Bush wel, tot op zekere hoogte. Anderen begonnen als echte bondgenoten, maar groeiden uiteindelijk uit elkaar, zoals Bill Clinton en Al Gore of George W. Bush en Dick Cheney.

De relatie tussen Obama en Biden begon niet sterk. Er was te veel dat ze scheidde: een leeftijdsverschil van 19 jaar, hun afkomst en hun temperament. Obama maakte in 2005 zijn entree in de Senaat als de lieveling van de Democraten, Biden ploeterde al sinds 1973 moeizaam voort in de hogere regionen van de partij.

Obama trad toe tot de commissie van Buitenlandse Zaken van de Senaat toen die werd voorgezeten door Biden. De nieuwkomer verveelde zich een beetje, mede door de volgens hem langdradige voorzitter. Tijdens een vergadering, toen Biden bezig was aan een verhandeling waaraan geen eind leek te komen, schoof Obama een medewerker een briefje toe met de tekst: ‘Shoot. Me. Now.’

Kort daarop ontsnapte Obama. Hij ging tijdens de tussentijdse Congresverkiezingen van 2006 op campagne voor andere Democraten. Later, toen de verkiezingen van 2008 naderden, speelde hij zelf de hoofdrol. Biden deed ook mee, maar was geen partij voor de van charisma overlopende Obama. In 1988 had hij ook meegedaan, maar toen verprutste een schandaal over plagiaat zijn kansen.

Ook had Biden moeite op zijn woorden te letten. Een van zijn beroemdste blunders is een dubieus compliment aan Obama in 2008. Hij noemde hem ‘de eerste welbespraakte, intelligente, goed uitziende zwarte Amerikaan die het Witte Huis ambieerde’.

Biden betuigde spijt nadat de onvermijdelijke storm van verontwaardiging was losgebarsten. Hij belde Obama, die de zaak alle ophef niet waard zei te vinden. Even later gaf Biden de strijd op, nadat hij bij de voorverkiezingen in Iowa slechts 1 procent van de stemmen had gekregen.

Tegen de zomer, nadat Obama de Democratische nominatie in de wacht had gesleept door Hillary Clinton te verslaan, verscheen Biden weer op de radar. Obama wilde hem graag als running mate. Biden zag er eerst niets in, maar Obama drong met succes aan.

Ongeleid projectiel

Tijdens Obama’s presidentschap beperkte Biden zich niet tot een rol op de achtergrond. Hij kreeg de leiding over een plan om de Amerikaanse economie te stimuleren, moest de terugtrekking van de militairen uit Irak tot een goed einde brengen en werkte aan een (mislukt) plan om het wapenbezit in de VS te verminderen. Hij stond ook sceptisch tegenover het gebruik van militair geweld. Zo zag hij niets in de plannen om nog meer soldaten naar Afghanistan te sturen of in te grijpen in Libië, noch in een commando-actie waarbij Osama bin Laden werd geliquideerd. Zo groeide Biden uit tot een belangrijke opponent van minister van Defensie Robert Gates, die hem in zijn memoires omschreef als een onbenul.

Benjamin J. Rhodes, onder Obama een topfunctionaris in veiligheidszaken, schreef in zijn boek dat Biden ‘in de Situation Room (het vertrek in het Witte Huis waar belangrijke veiligheids- en inlichtingenzaken worden besproken) weleens fungeerde als een ongeleid projectiel’.

President Obama hield zich op de vlakte. Biden speelde voor hem maandenlang de bad guy in de Situation Room, volgens Jay Carney, Obama’s voormalige woordvoerder. De president gaf Gates uiteindelijk veel, maar niet alle, troepen waar hij om had gevraagd. Later prees Obama Bidens ‘nuttige rol’ als uitdager van de opvattingen binnen de militaire top.

In sommige opzichten werd Biden het menselijk gezicht van een regering onder leiding van een stoïcijns overkomende president, die uiterst zelden sprak over zaken als ‘gevoelens’. Hoe anders was Biden; als hij blijdschap voelde, of verdriet of boosheid, mocht iedereen het weten. Hij was open over zijn meningsverschillen met de president, die volgens hem onvoldoende rekening hield met de gevoeligheden onder Amerikaanse katholieken over zaken als abortus en het vergoeden van contraceptie door ziekteverzekeraars. Maar Biden vatte een nederlaag nooit persoonlijk op, zegt Leon Panetta, de opvolger van Gates in het Pentagon. “Hij was er de man niet naar om te gaan zitten mokken. Hij aanvaardde zijn nederlaag en ging gewoon verder.”

Obama zadelde Biden op met taken die hemzelf moeilijk afgingen, zoals onderhandelingen met het Congres. Steeds weer was het aan Biden om met de volksvertegenwoordigers een deal te sluiten die de president niet voor elkaar had kunnen krijgen. Republikeinen zagen in hem iemand met wie ze wél zaken konden doen.

De voormalig Republikeins Afgevaardigde Eric Cantor: “Obama duldde geen tegenspraak. Wat hij wilde, moest gewoon gebeuren. Biden was heel anders, hij nam de argumenten van tegenstanders serieus.”

Obama raakte echt gesteld op zijn vicepresident. Hij waardeerde diens authenticiteit en gebrek aan schroom om met zijn ‘baas’ van mening te verschillen.

Dood van zoon

Bij een van hun gezamenlijke lunches zei Obama tegen hem: “Weet je wat me heeft verrast? Dat we zulke goede vrienden zijn geworden.” De band werd hechter toen bij Bidens zoon Beau een hersentumor werd geconstateerd. Biden sprak daar met zeer weinigen over, maar wel met de president. Als Biden te laat kwam voor een briefing over inlichtingenzaken, maakte Obama altijd oogcontact met hem. Alsof hij wilde zeggen: ‘Hoe is het met je?’

Toen Biden overwoog zijn huis in Delaware te verkopen om Beaus gezin te helpen, bood Obama aan de hypotheek af te betalen. De dood van Beau op 46-jarige leeftijd was ook een slag voor Obama. Een voor zijn doen emotionele president zei tijdens de grafrede: “Joe, you are my brother.”

Maar Obama zag in die dagen Bidens presidentiële aspiraties vooral als een manier om met zijn verdriet om te gaan. Dat verklaart volgens oud-veiligheidsfunctionaris Rhodes Obama’s verzet: de president kon zich niet voorstellen dat een rouwende Biden ‘drie of vier campagnebijeenkomsten per dag in Iowa kon houden’.

Uiteindelijk was het Obama’s politiek strateeg David Plouffe die Biden overhaalde. Op dat moment legde Biden de laatste hand aan de toespraak waarmee hij zijn kandidatuur zou aankondigen. Plouffe verzekerde hem echter dat hij niet alleen zou verliezen, maar misschien zelfs als derde zou eindigen achter Hillary Clinton en Bernie Sanders. Toen pas zwichtte hij. Obama vond dat Biden zijn beslissing om zich niet verkiesbaar te stellen bekend moest maken in de rozentuin van het Witte Huis. Hij ging naast hem staan, Biden kreeg tranen in de ogen.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234