Vrijdag 25/06/2021

InterviewJoachim Coens

Joachim Coens (CD&V): ‘Sommigen beseffen nog niet dat we niet meer de grote partij zijn van weleer’

null Beeld Tim Dirven
Beeld Tim Dirven

De macht van de katholieke zuil en de oude krokodillen inperken? CD&V-voorzitter Joachim Coens (54) riep deze week de toorn van zijn eigen partijleden over zich af toen hij zijn vernieuwingsplannen op tafel legde. Toch duwt hij door. ‘Ik ben niet snel bang.’

Met een krappe meerderheid werd Joachim Coens anderhalf jaar geleden door CD&V verkozen als de nieuwe partijvoorzitter. Hij beloofde een nieuwe start van de christendemocratie. Maar toen hij vorige week zijn eerste plannen op tafel legde om de verroeste partijstructuren te vernieuwen, stond de partij plots in rep en roer. De jongeren, de vrouwen en de senioren voelen zich gekortwiekt. Oudgedienden zoals Eric Van Rompuy, die aan macht inboeten, missen een inhoudelijk plan.

Hoe voelt het om onder vuur te liggen in uw eigen partij? Zelfs een geïrriteerde Yves Leterme raadde u aan om uw vernieuwingsplannen op te bergen.

“Ik sta hier nog altijd honderd procent achter. Mijn belofte als kandidaat-voorzitter was duidelijk: laten we het vertrouwen in de politiek herstellen en meer inspraak geven aan de basis. Daar heb ik een voorstel voor op tafel gelegd. Nu volgt er een proces van inspraak, waarna de meerderheid van onze leden op 12 juni de knoop zullen doorhakken op een groot, digitaal congres. Als er hier of daar nog een passage gewijzigd wordt, so be it.”

Had u zoveel protest verwacht?

“Sommige zaken zijn wat scherper naar buiten gekomen dan ik had bedoeld. Dat is een kwestie van communicatie. Vergeet niet dat alles nu digitaal via een scherm verloopt. Dat maakt het wat moeilijker om de nodige duiding te geven. Al is het natuurlijk ook logisch dat de meest drastische hervorming in meer dan twintig jaar vragen oproept. In dat opzicht had ik de emoties wel verwacht.”

U wilt af van de koterijen in de partij. Wat bedoelt u daarmee?

“Een van de werkpunten die naar boven kwamen in het rapport van de Twaalf Apostelen (de werkgroep die CD&V doorlichtte na de verkiezingsnederlaag van 2019, ADB) was dat beslissingen te veel vanuit het hoofdkwartier in Brussel werden genomen. Daarom wil ik dat gewone leden voortaan rechtstreeks verkozen worden in de partijraad en het partijbestuur. Straks zullen zij voor de helft uit gewone leden bestaan. Maar dat is natuurlijk onmogelijk als er op voorhand allerlei regeltjes vastliggen over wie waar recht op heeft. We moeten meer speelruimte creëren.”

Oude krokodillen verliezen hun levenslang zitje in het partijbestuur. Regionale besturen gaan op de schop. Geen wonder dat u op lange tenen trapt.

“Sommigen beseffen nog niet dat wij niet meer de grote partij van weleer zijn. Door de verkiezingsnederlaag in 2019 zijn de middelen voor de partij fors verminderd, van 7 naar 5 miljoen euro. Dan is het toch logisch dat we onze mensen en middelen zo efficiënt mogelijk inzetten? Het moet allemaal compacter, meer gestroomlijnd. We hebben veel goede coureurs. Maar als we de koers willen winnen, dan moeten we leren om samen in peloton te rijden. Zelfs een topper als Wout van Aert wint de Ronde niet alleen.”

U probeert de macht naar zich toe te trekken, oordelen sommige partijgenoten.

“Dat is toch niet waar? Vandaag zitten partijvoorzitters voor het leven in het partijbestuur. Dat schaf ik af, waardoor ik eigenlijk in mijn eigen vel snijd. Een voorzitter zal ook nog maar twee keer herkozen kunnen worden. Bovendien kan de voorzitter niet zomaar meer ministers aanduiden. Die beslissing moet voortaan goedgekeurd worden door de partijraad. Dat klinkt niet bepaald als een centralisatie van de macht, toch?”

U snoeit in regionale structuren. Vormen zij niet de grootste kracht van CD&V?

“Het is niet de bedoeling om de burgemeesters of lokale mandatarissen buitenspel te zetten. Het punt is net dat mensen uit lokale besturen moeilijk kunnen doorgroeien naar de top van de partij omdat ze op allerlei tussenschotten botsen. We gaan de regiobesturen daarom omvormen tot oranje trefpunten: ontmoetingsplaatsen waar niet zozeer beslissingen worden genomen, maar waar leden en niet-leden met elkaar in gesprek gaan.”

‘We zijn aan niemand verantwoording verschuldigd’, schrijft u in de statuten. Dat klinkt als een oorlogsverklaring aan de oude standen van de partij: de Boerenbond, Unizo en Beweging.net.

“Een oorlogsverklaring is het niet, maar het is wel logisch. De koers van onze partij wordt bepaald door onze beslissingsorganen. Iedereen die wil, kan daar zijn stem laten horen. Het debat wordt gevoerd op basis van overtuiging, argumenten en dossierkennis. Dat lijkt me gezond.”

Coens: 'De tijd dat ik voor een vergadering van drie uur naar China en terug vloog, is definitief voorbij.' Beeld Tim Dirven
Coens: 'De tijd dat ik voor een vergadering van drie uur naar China en terug vloog, is definitief voorbij.'Beeld Tim Dirven

De christelijke zuil moet haar plaats kennen?

“De autoritaire macht van weleer bestaat niet meer, ook niet meer binnen die organisaties. De tijd waarin de top besliste wat er aan de basis moest gebeuren, is voorbij. Alleen in het leger werkt het nog zo. Vandaag is macht divers en diffuus.”

U belooft meer inspraak voor niet-leden. Maar hoeveel macht krijgen zij echt?

“We creëren een systeem van geregistreerde kiezers. Zij mogen naar debatten en congressen komen en onze partij voeden met ideeën. Maar de finale knopen worden wel doorgehakt door de partijraad.”

Niet zo veel, dus.

“Dat hangt ervan af. Als je een stem krijgt, moet je die gebruiken. Hoe meer mensen iets te zeggen hebben, hoe meer invloed ze hebben. Het zou best kunnen dat de basis iets anders wil dan wat er op het partijhoofdkwartier leeft. Ik vind dat prima. Het is belangrijk dat ook niet-professionele politici iets in de pap te brokken hebben.”

Ook Conner Rousseau (Vooruit) werkt aan een brede, open beweging. Bent u niet bang dat jullie een flauw afkooksel worden?

“Ik ben niet snel bang. (lacht) Als Rousseau erin slaagt om mensen opnieuw warm te maken voor politiek, dan juich ik dat zeker toe. Onze standpunten liggen ver genoeg uiteen om niet in elkaars vaarwater te komen.”

Bent u daar zeker van? ‘CD&V heeft geen probleem met geledingen, maar wel met inhoud’, zegt Eric Van Rompuy. Heeft hij geen punt?

“Ik begrijp die kritiek niet, want hij weet perfect hoe de vork in de steel zit. Ik had eind vorig jaar een kerstmanifest geschreven, een eerste aanzet voor de inhoudelijke vernieuwing. Normaal zouden we die inhoud volgende maand op een congres goedkeuren, samen met de nieuwe organisatie. Maar corona gooide roet in het eten. Ik heb de beslissing over de inhoud dan maar uitgesteld tot december, omdat die te belangrijk is om louter digitaal te bespreken. Beter zo dan dictatoriaal mijn eigen tekst lanceren.”

Partijen die te lang met zichzelf bezig zijn, lokken weinig kiezers. Vraag maar aan John Crombez. Zijn strijd voor de decumul binnen sp.a heeft geen overwinning opgeleverd.

“Dat besef ik. Maar de vernieuwing van onze organisatie sleept al jaren aan. Laten we dit zo snel mogelijk afronden, zodat we ons kunnen concentreren op waar het echt om gaat.”

Krijgt CD&V ook een nieuwe naam, zoals Vooruit?

“Dat zou u graag weten. (lacht) Op zich is er niets mis met onze naam. Ik wil nu eerst de partij inhoudelijk en organisatorisch op orde krijgen. Moet daar dan nog een extra symbool aan gekoppeld worden? Dat zullen we zien. Het is alleszins geen prioriteit.”

Qua inhoud geeft u een opvallende aanzet in de statuten. De eerste zin – ‘voor ons telt elk mens’ – is veranderd in ‘wij geloven in wat mensen kunnen’. Het zou zowaar het programma van de liberalen kunnen zijn.

“Waarom? Geloven in mensen is bij uitstek een christendemocratische gedachte.”

Er hangt een ‘voor wat, hoort wat’-sfeertje rond.

“Geen zorgen: voor ons telt nog steeds ieder mens. We blijven ook bijzondere aandacht schenken aan de meest kwetsbaren. Maar dat neemt niet weg dat de overheid vandaag te veel dingen wil overnemen. Ik vind dat een risico. Op de duur gaan mensen denken dat ze zelf geen verantwoordelijkheid meer dragen. Ik betwijfel of ze daar gelukkig van worden.”

U stuurt de partij naar rechts.

“Wij zijn en blijven christendemocraten, dus we gaan niet plots een bocht naar links of rechts nemen. De vraag is alleen: hoe vertalen we dat naar de huidige tijd? Misschien zijn we de voorbije jaren wel een aantal dingen uit onze overtuiging kwijtgeraakt.

“Neem nu die rol van de overheid. We hebben als samenleving nog nooit zoveel welvaart opgebouwd. Toch zie je dat mensen niet gelukkig zijn. Dat heeft te maken met een gebrek aan voldoening en zingeving. Mensen willen zinnige dingen kunnen doen in hun leven. Dat is pas mogelijk als we hen voldoende vrijheid en vertrouwen geven. Het activeren van mensen moet het uitgangspunt zijn.

'Op zich is er niets mis met onze naam. Ik wil nu eerst de partij inhoudelijk en organisatorisch op orde krijgen.'  Beeld Tim Dirven
'Op zich is er niets mis met onze naam. Ik wil nu eerst de partij inhoudelijk en organisatorisch op orde krijgen.'Beeld Tim Dirven

“Of ecologie. Die strookt volledig met onze gedachte van het rentmeesterschap: we hebben een planeet waarvoor we moeten zorgen. Toch hebben we dat niet altijd voldoende vertaald in concrete acties. De strijd tegen droogte, verspilling en vervuiling: mensen liggen daar wakker van. Ze willen groene, veilige ruimtes en zuivere lucht voor hun kinderen. We moeten daar meer op inzetten.”

CD&V wil zich niet meer moeien in de persoonlijke levenskeuzes van mensen, schrijft u. Wat vindt u van het standpunt van het Vaticaan over homoseksuele relaties?

“Zeggen dat iets wat uit liefde voortvloeit een zonde is, lijkt mij zeer vreemd. Het heeft veel mensen gechoqueerd. Ik vond dat bisschop Johan Bonny dat goed gecounterd heeft. Ook bij CD&V denken we daar anders over dan dertig jaar geleden. Wij geloven in het leven en in de liefde, in welke vorm ook. Het is niet aan ons om ons te mengen in de levenskeuzes van mensen.”

Dus ook niet in de keuze om een zwangerschap af te breken? De verlenging van de abortustermijn is een heikel issue in de Vivaldi-regering.

“Ons standpunt over de verlenging van de abortustermijn zal bepaald worden door het congres. Maar zoals ik zei: wij kiezen voor het leven. Ongeboren leven zit daar zeker bij. Op een gegeven moment wordt een embryo een leven dat kwetsbaar is.”

Heeft de coronacrisis uw standpunten beïnvloed?

“Natuurlijk. De tijd dat ik voor een vergadering van drie uur naar China en terug vloog, is definitief voorbij. Waar zijn we soms toch mee bezig geweest? Ik ben een andersglobalist. Ik heb de natuur en de omgeving herontdekt. En als ik zie hoeveel mensen er aan het wandelen en het fietsen zijn geslagen, ben ik niet de enige.

“De uitwassen van de globalisering wegen op onze economie en op onze samenleving. Vandaar dat CD&V vraagtekens plaatst bij het Mercosur-handelsakkoord met Zuid-Amerika. Het is toch niet de bedoeling om daar bossen te rooien en om met goedkope kinderarbeid dingen te produceren waarmee we ons hier zelf uit de markt prijzen?

“Corona heeft ook wel een aantal dingen op scherp gezet. Dat iedereen digitaal mee moet kunnen, onder andere. En dat gezondheidszorg echt wel belangrijk is. Vorige week nog is een 51-jarige oud-medewerker van onze partij gestorven aan corona.”

Wouter Beke lag zwaar onder vuur bij het begin van de crisis, maar lijkt zich nu herpakt te hebben met de coördinatie van de vaccinatiestrategie.

“Ik ben blij dat hij zijn rol kan spelen. En vooral dat 70 procent van de 65-plussers een eerste prik hebben gehad. Ik was gisteren nog in het vaccinatiecentrum van Damme. Een aanrader als je een slechte dag hebt. Daar zie je mensen gelukkig buitenkomen.”

Intussen zoeken uw nieuwe ministers Vincent Van Peteghem, Annelies Verlinden en Sammy Mahdi hun plek in de Vivaldi-regering. Hoe beoordeelt u hun prestaties?

“Ik vind dat we oké zitten. Uiteraard draait alles nu om de gezondheid, maar we zitten op belangrijke departementen en doen wat de bevolking van ons verwacht.”

Jullie worden verpletterd tussen liberalen en socialisten.

“U vindt dat wij de verbindende factor zijn? (lacht) Het is niet altijd makkelijk, dat klopt. Maar ik vind dat iedereen nog redelijk hard zijn best doet om overeen te komen. De tunnelvisie van sommigen in de Wetstraat om bij elke triomf te kijken wie die kan claimen, vind ik ook overdreven. Mensen zijn vooral bezig met het eindresultaat.

“De periode na deze crisis wordt sowieso moeilijk voor de hele regering. De financiële kater is enorm. Er zijn gigantisch veel centen uitgegeven om mensen te laten overleven, terwijl de inkomsten zijn weggevallen. We zullen harde beslissingen moeten nemen. Al is het maar om de generaties na ons niet met een onmogelijke schuldenlast op te zadelen.”

Tot slot: heeft u al een terrasje gereserveerd op 8 mei?

“Een dag later, voor moederdag. Dan gaan we met mijn moeder op een terrasje zitten in Damme.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234