Dinsdag 23/07/2019

Interview Jim Acosta

Jim Acosta na aanvaringen met Trump: ‘De persvrijheid in Amerika is in gevaar’

Trump noemt Acosta ‘een heel onbeschofte man’. Een stagiaire probeert hem intussen de microfoon te ontfutselen. Beeld NYT

Nepnieuws. Verrader. Walgelijk. Jim Acosta, Witte Huis-correspondent voor CNN, kreeg het allemaal naar zijn hoofd geslingerd door Donald Trump. In Vijand van het volk beschrijft Acosta de gevolgen van Trumps aanvallen op de pers.

De Amerikaanse president Donald Trump trapte dinsdagavond in Florida zijn verkiezingscampagne voor zijn tweede termijn af. Tijdens zijn toespraak wees hij al snel naar de journalisten achteraan in de zaal. “Dat is veel nepnieuws daar. Veel nepnieuws.” Waarna 20.000 Trump-supporters in koor scandeerden: “CNN sucks.”

Witte-Huisverslaggever Jim Acosta herinnert zich nog haarscherp het moment waarop Donald Trump hem en zijn zender CNN voor het eerst ‘nepnieuws’ en ‘vijand van het volk’ noemde. “Het was op een persconferentie die Trump gaf vlak voor hij in januari 2017 ingezworen zou worden. Ik kan u verzekeren: dat kwam keihard aan. Ik wens geen enkele Europese collega toe dat zijn premier of president hem ‘vijand van het volk’, ‘nepnieuws’, ‘tuig’, ‘verrader’, ‘onderkruiper’, ‘dief’, ‘ergste van het ergste’, ‘walgelijk’ of ‘oneerlijk’ noemt.”

Trump slingerde het de voorbije jaren allemaal naar Jim Acosta’s hoofd. Op 7 november 2018 werd Acosta zelf even wereldnieuws toen zijn perskaart werd ingetrokken en hij tien dagen lang persona non grata was op het Witte Huis.

BIO

• geboren op 17 april 1971 in Washington DC 
• studeerde communicatie­wetenschappen
• volgde voor CNN de presidents­campagnes van Barack Obama, Hillary Clinton, Mitt Romney en Donald Trump 
• is sinds januari 2018 hoofd­correspondent Witte Huis voor CNN  

Jim Acosta: “De ochtend na de tussentijdse verkiezingen gaf Trump een persconferentie. Dat was het moment waarop een stagiaire van het Witte Huis probeerde de microfoon af te pakken terwijl ik de president vragen aan het stellen was. Hij noemde me toen ‘een heel onbeschoft iemand’. Zijn persverantwoordelijke Sarah Sanders beweerde dat ik de stagiaire een ‘karateslag’ had toegediend en postte een door de schimmige website Infowars gemanipuleerd filmpje. Mijn perskaart voor het Witte Huis werd ingetrokken en Sanders stuurde een van de pot gerukte tweet de wereld in: ‘President Trump is voorstander van een vrije pers en juicht moeilijke vragen over hem en zijn regering toe. We zullen echter nooit tolereren dat een verslaggever met zijn handen aan een jonge vrouw zit.’

“Iedereen die de niet-gemanipuleerde beelden gezien heeft, weet dat dit volslagen onzin is. Gelukkig troffen we een rechter die de persvrijheid hoog in het vaandel heeft en het Witte Huis verplichtte me mijn perskaart terug te geven.”

Sarah Sanders neemt eind deze maand afscheid van het Witte Huis. Zal u haar missen?

Jim Acosta: “Niet echt. Toen ze nog als campagneleider voor diverse andere politici werkte, kon ze het goed met de pers vinden. Ze dronk graag borrels met ons. Maar zodra ze voor Donald Trump begon te werken, ging het mis. Op persbriefings stond ze vaak regelrecht te liegen en had ze de gewoonte dat te vergoelijken door te zeggen dat ze ‘de beste informatie verschafte die ze had’. Tijdens persconferenties negeerde ze bij voorkeur journalisten van CNN, net als haar baas.”

Acosta staat zijn collega’s te woord nadat een rechter had geoordeeld dat CNN weer toegang moest krijgen tot het Witte Huis. Beeld EPA

De ondertitel van uw boek Vijand van het volk luidt: Een gevaarlijke tijd om de waarheid te vertellen. Is de persvrijheid in Amerika in gevaar?

“Ja. We zijn in een situatie beland waarin het bijna dagelijkse kost is dat de Amerikaanse president leden van de pers brandmerkt als ‘vijanden van het volk’. Ontzettend veel supporters van Trump hebben die vijandigheid tegenover de pers overgenomen.

“Ik heb dat zelf aan den lijve ondervonden tijdens die Trump-rally’s voor de tussentijdse verkiezingen. Ik was op dat moment al heel wat gewoon, want er werden doodsbedreigingen op mijn Facebook-account gepost als: ‘Ik zou je heel graag in de ogen kijken terwijl ik het laatste restje lucht uit je strot knijp.’

“Tijdens de campagne van 2018 werd die haat levensecht. Een van de eerste rally’s die ik bijwoonde, vond plaats in Nashville, Tennessee. President Donald Trump was in ‘bloedvorm’. Hij had het over ‘Crooked Hillary’ en noemde ons ‘nepnieuws’. Naast het persvak stond een man continu ‘uitschot’ en ‘klootzak’ naar me te schreeuwen. Een half uur lang. Tot een collega van The New York Times hem vroeg ermee op te houden. Toen begon hij tegen haar te schreeuwen.”

Amerika wordt een gevaarlijke plek voor journalisten?

“Zonder twijfel. U herinnert zich ongetwijfeld nog de fanatieke Trump-aanhanger Cesar Sayoc die in oktober 2018 zestien pakketjes met pijpbommen stuurde naar CNN en verschillende Democratische doelwitten.

“De man had me ook rechtstreeks op Twitter bedreigd: ‘Jij bent de volgende.’ In plaats van olie op de golven te gieten, wakkerde Trump het vuur verder aan. Vijf dagen nadat de pijpbommen bij CNN waren toegekomen, tweette hij: ‘Er heerst grote woede in ons Land, die gedeeltelijk wordt veroorzaakt door onzorgvuldige en zelfs bedrieglijke verslaggeving. De Nepnieuwsmedia, de ware Vijand van het Volk, moeten stoppen met hun openlijke en duidelijke vijandigheid en het nieuws zorgvuldig en eerlijk verslaan. Dat zal enorm helpen de vlam te doven.’”

Creëert Trump die vijandigheid doelbewust?

“Het is een soort toneelstuk dat hij opvoert. Hij denkt dat hij nog steeds zijn programma The Apprentice (Amerikaanse realityserie waarin Trump tot 2015 op zoek ging naar iemand die leiding kan geven aan een van zijn bedrijven, red.) aan het presenteren is. De pers beschouwt hij als onderdeel van zijn reality-tv-presidentschap. Door ons ‘de walgelijke, oneerlijke nieuwsmedia’ te noemen, probeert hij ons te controleren en naar onze mand te sturen als hij vindt dat dat nodig is. Maar het grote probleem is dat zijn fans niet doorhebben dat Trump de ster speelt in zijn nieuwste televisieshow. Zijn nepnieuwsretoriek is geëscaleerd, en ik vrees dat hij er zich niet van bewust is dat zijn voortdurende uithalen naar de pers afschuwelijke consequenties kunnen hebben.”

U noemt het een uit de hand gelopen toneelstuk, maar de bedenker van het etiket ‘vijand van het volk’ is toch Trumps voormalige oerconservatieve topstrateeg Steve Bannon?

“Ik heb Steve Bannon voor mijn boek geïnterviewd en hij vertelde me dat hij in de eerste weken van de regering vaak met Trump discussieerde over de media. ‘Speciaal voor zenders als CNN en kranten als The New York Times bedachten wij toen tijdens het brainstormen samen ‘vijand van het volk’’, zei Bannon me. Verschillende goedgeplaatste bronnen binnen het Witte Huis vertrouwden me later toe dat de term ‘vijand van het volk’ integraal uit de koker komt van Steve Bannon.

“Waar Bannon wel zelf alle eer voor wil opstrijken, is de strategie om de pers als ‘dé oppositiepartij’ te labelen. Niet lang na zijn eerste grote persconferentie, tweette de pas geïnstalleerde president Trump: ‘De nepnieuwsmedia (falende @nytimes, @nbcnews, @abc, @cbs, @cnn) zijn niet mijn vijand, ze zijn de vijand van het Amerikaanse volk!’ Er hangt nu een grote schietschijf op de rug van journalisten. Te veel collega’s hebben dat nog niet door. Ze beschouwen het als wat jennen en trollen op Twitter, maar zien niet dat sommigen dat spelletje heel serieus nemen.”

U voelt zich bedreigd?

“Ja, en ik had nooit gedacht dat het in dit land zo ver zou komen. De Verenigde Staten waren altijd een baken van democratie voor de rest van de wereld. De vrije pers was essentieel. Maar hoe kunnen wij nu nog een democratisch voorbeeld zijn met een president die journalisten ‘vijanden van het volk’ noemt?”

Vijandschap tegenover de pers is toch niet iets typisch Amerikaans? In België worden de zogenaamde ‘mainstreammedia’ gelabeld als ‘leugenpers’, voornamelijk door extreemrechts. Ook in de rest van Europa lezen ze Lügenpresse en fake news media.

“Dat is juist. Bij ons in de VS heeft een ultranationalistische beweging via Trump de macht gegrepen. Dat model wordt nu over de hele wereld gekopieerd. Populisten zien Trumps beleid als een ticket naar succes, terwijl het volgens mij een enkeltje naar de hel is. In maart hield Jair Bolsonaro, de nieuwe president van Brazilië, samen met Trump een persconferentie in de Rose Garden van het Witte Huis. Hij bestempelde toen alle verhalen waar hij niet van houdt ook als nepnieuws.

Jim Acosta over de mediahetze: ‘Ik krijg doodsbedreigingen op mijn Facebook-account: ‘Ik zou je heel graag in de ogen kijken terwijl ik het laatste restje lucht uit je strot knijp’.’ Beeld Photo News

“Ik heb al aan heel wat vooraanstaande Republikeinse en Democratische politici gevraagd: ‘Is dit de samenleving die jullie willen achterlaten voor jullie kinderen en kleinkinderen?’”

De manier waarop Donald Trump Amerika leidt en de pers aanpakt, verandert het land fundamenteel?

“Als ik met buitenlanders praat, zeg ik altijd: ‘Blijf alsjeblieft vertrouwen hebben in de VS.’ Want we hebben natuurlijk nog steeds een parlement met democratisch verkozen vertegenwoordigers van het volk. In ons politiek systeem zijn checks-and-balances ingebouwd. We hebben onze grondwet en om de vier jaar zijn er verkiezingen. Het blijft wel degelijk mogelijk om dingen te corrigeren als het te veel uit de hand loopt.”

Vlak na Trumps overwinning werd ook al sussend gezegd: ‘Hij kan niet zomaar zijn zin doen.’ Maar ik denk dat velen de voorbije jaren vol verbazing naar zijn capriolen hebben staan kijken.

“Het is de voorbije jaren zeker flink misgegaan en ik begrijp uw vrees dat het nog erger zal worden. Trumps presidentschap is alleszins een stresstest voor onze democratie. Ik vraag me af of deze neerwaartse spiraal zal stoppen als Trump niet herverkozen raakt.

“Donald Trump richt zijn giftige pijlen op CNN, NBC, The New York Times, The Washington Post, maar conservatieve media zoals Fox News bejubelt hij. Behalve dan rechtgeaarde Fox-journalisten zoals Shepard Smith en Bret Baier, die het aandurven om zijn beleid kritisch onder de loep te nemen. Ook ultranationalistische websites zoals Breitbart, de Daily Caller of het Christian Broadcasting Network liggen in zijn bovenste schuif.

“Bij sommige Fox-collega’s merk ik nu een lichte vorm van angst: ze maken zich zorgen over een mogelijke machtsovername door de Democraten in 2020. Ze zijn bang dat een Democratische president ‘The Donald’ zal imiteren en de conservatieve media op hun beurt zal uitroepen tot vijanden van het volk. Voor alle duidelijkheid: ik zou dat niet toejuichen, integendeel. Er zijn trouwens ook heel wat Republikeinen die het totaal oneens zijn met de manier waarop Trump ons viseert. Alleen durven de meesten hun mond niet open te doen. En dat is jammer.”

Is er solidariteit onder Witte Huis-journalisten?

“Die is toch groter dan ik dacht. Er waren best wel wat momenten waarop collega’s het voor me opnamen. Toen mijn perskaart werd afgenomen, stonden zelfs de Fox News-journalisten achter mij.”

President Trump neemt graag een loopje met de waarheid. Hoe lastig is het om als journalist daar voortdurend tegenin te moeten gaan?

“Trumps tactiek is: liegen dat hij zwart ziet. Journalisten zijn uren kwijt aan het controleren van zijn ‘alternatieve feiten’. Dat vindt hij niet fijn, waardoor hij nog wat meer begint te schelden. Ook zijn supporters vinden ons journalistieke werk een ware schande. Maar wat moeten we dan in godsnaam doen? Al die leugens en halve waarheden gewoon blauwblauw laten? Dat kan toch niet? Veel Amerikanen lijken dit politieke leugenpaleis geaccepteerd te hebben. Ik vind dat onbegrijpelijk.”

Is Trump een pathologische leugenaar of maken de vele leugens ook deel uit van het toneelstuk dat hij opvoert?

“Ik ben geen psychiater en kan geen diagnose stellen over hoe het mentaal met hem gesteld is. Maar op een dag ging ik iets drinken met een hoge functionaris uit het Witte Huis. Hij was vreselijk gefrustreerd en zei op een bepaald moment: ‘De president is gek.’ Ik vroeg hem wat hij daarmee bedoelde. Hij zei: ‘Trump begrijpt niet hoe onze grondwet ineen zit. Hij weet niet hoelang een minister kan aanblijven en kent de regels niet voor het benoemen van een kabinetslid. Hij weet van toeten noch blazen.’ Maar hij is niet zo geschift dat hij zelf niet meer weet wat hij doet. Zo praatte ik met een andere hoge pief uit het Witte Huis, die zei: ‘De president regeert door middel van instabiliteit. Trump wint door alles om hem heen instabiel te maken. Zo beheerst hij de chaos.’

“Dat is iets anders dan een compleet gestoorde idioot die willens nillens de boel in de war stuurt.”

Dat is misschien nog veel verontrustender?

“Dat vinden sommige van zijn eigen mensen in het Witte Huis ook. Om tegenwicht te bieden, lekken ze doelgericht naar de pers, of proberen ze al dan niet subtiel het presidentiële beleid een beetje bij te sturen. Zelfs Trumps trouwste vazallen maken zich soms zorgen over hun president. Zijn adviseur Kellyanne Conway vertelde me dat ze niet gelukkig is met zijn uitdrukking ‘vijand van het volk’. Ze gaf zelfs toe dat die retoriek gevaarlijk is. Ze was het ook niet eens met zijn maatregel om aan de grens kinderen te scheiden van hun ouders. Ik vind het veelzeggend dat ze me dat on the record toevertrouwde.”

Iedereen kent Kellyanne Conway, maar Trumps belangrijkste binnenlandse adviseur Stephen Miller blijft in de schaduw, terwijl zijn invloed op de president niet te onderschatten is?

“Zonder twijfel. Miller is de architect van de moslimban en de inspirator van het beeld van Amerika dat overspoeld wordt door illegale Mexicaanse criminelen en verkrachters. Tijdens de verkiezingsrally’s was Miller zijn publieksopwarmer. In opruiende speeches introduceerde hij hem. Hij schreef ook de van doom and gloom doortrokken inauguratiespeech. Ze zijn zeer close en delen hetzelfde uiterst rechtse en ultraconservatieve gedachtegoed. Amerika is een land gebouwd op immigratie en hun denkbeelden gaan daar lijnrecht tegenin.”

U bent zelf de zoon van een Cubaanse immigrant.

“Daarom raakt de afschuwelijke retoriek van de president over migranten me recht in het hart. Mijn vader ontvluchtte als kind samen met zijn moeder de dictatuur van Fidel Castro. Toen ze in de staat Virginia aankwamen, werden ze niet opgewacht door een vijandige menigte of een president die hen uitschold voor het vuil van de straat. Ze werden warm ontvangen door een plaatselijke kerkgemeenschap en werden vooral op vriendelijkheid en gastvrijheid getrakteerd.”

Zijn Miller en Trump fascisten?

“De feiten spreken voor zich. Luister naar wat ze vertellen en hoe ze over mensen spreken. Kijk naar waar ze in geloven, en naar wat ze beslissen. Hoe ze Amerikaanse burgers opzetten tegen elkaar. Dat staat allemaal haaks op de waarden van de Verenigde Staten.”

Jim Acosta, Vijand van het volk, HarperCollins, 336 p., 21,99 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden