Vrijdag 02/12/2022

AnalyseLopende Zaken

Ivan De Vadder stelt zijn hoop op een mentale ommezwaai van politici die weer eerlijkheid en fatsoen vooropstellen. Maar zo eenvoudig is het niet

Als een procureur bouwt Ivan De Vadder in zijn boek punt per punt zijn aanklacht op tegen een politiek systeem dat het vertrouwen van behoorlijk wat burgers is kwijtgespeeld. Beeld Wouter Van Vooren
Als een procureur bouwt Ivan De Vadder in zijn boek punt per punt zijn aanklacht op tegen een politiek systeem dat het vertrouwen van behoorlijk wat burgers is kwijtgespeeld.Beeld Wouter Van Vooren

Wie wanhopig wil worden over de Wetstraat moet het boek Wanhoop in de Wetstraat van Ivan De Vadder lezen. Toch kan ‘de politiek’ zich nog redden uit de impasse.

Bart Eeckhout

In een recente aflevering van ‘Radio Radzinski’, de geestige podcast over voetbalclub Anderlecht van het Brusselse nieuwsnet Bruzz, bekent VRT-collega Ivan De Vadder dat hij zelfs met aanmoedigingen voor zijn favoriete club zuinig is op sociale media, omdat de kritiek van partijdigheid snel weerklinkt. Van zulke voorzichtigheid is in ‘Wanhoop in de Wetstraat’ geen sprake. In zijn nieuwe boek schetst de journalist een somber beeld van al wat misgaat in de vaderlandse politiek. Dat is nogal wat.

Als een procureur bouwt De Vadder punt per punt zijn aanklacht op tegen een politiek systeem dat het vertrouwen van behoorlijk wat burgers is kwijtgespeeld en dat faalt in pogingen om die kloof van wantrouwen te overbruggen. Het levert een uitputtend gestoffeerd overzicht op van drie decennia tasten en mistasten. Lectuur voor lachebekjes is dat niet. Als na 200 incidentrijke pagina’s ook nog eens het gesjacher met de gemeentefusies passeert, valt de neiging amper te onderdrukken om ‘Het is genoeg, ge kunt gaan!’ te roepen, zoals Multatuli in Max Havelaar.

Onterecht is de aanklacht niet. In een druk gelezen opiniestuk in deze krant formuleerde politicologe Sofie Marien (KU Leuven) het zo: “Je kan vertrouwen verhogen door de betrouwbaarheid van de politiek te versterken. Daar loopt het vandaag grondig mis. (...) De burger moet vandaag geen groter vertrouwen aan de dag leggen. Diens oordeel is erg passend bij de politieke realiteit. De politiek moet betrouwbaarder worden.”

Dubbele ontgoocheling

Vele politici zullen het met die analyse zelfs eens zijn. De wanhoop zit ook in hun hoofd. Het probleem is dat hun remedie de kwaal vaak erger maakt. Politieke vernieuwing die beperkt blijft tot een poging om de spelregels in het eigen particratische voordeel te draaien, is daar een voorbeeld van. Maar er is meer. Door zich scherp te profileren tegenover de concurrentie denken sommige politici het vertrouwen te herwinnen. Dat is veelal zinsbegoocheling. Hier wordt aandacht met aanzien verward. Het onophoudelijke geruzie binnen een coalitie of het gestook tussen regeringen vervreemdt burgers juist van het beleid.

De medeverantwoordelijkheid van de Wetstraatverslaggeving kan niet onvermeld blijven, zoals Ivan De Vadder ook eerlijk toegeeft in enkele interviews. Media leveren gretig het canvas waarop het politieke debat gedegradeerd wordt tot een catchwedstrijd. Vandaag stappen de Vlaamse minister van Ruimte en de Vlaamse minister van Landbouw gewillig in de ring, wie weet wie het morgen weer zal zijn.

Ivan De Vadder stelt zijn hoop op een mentale ommezwaai van politici die weer eerlijkheid en fatsoen vooropstellen. Die zou dan van nieuwe boegbeelden als Conner Rousseau (Vooruit) of Zuhal Demir (N-VA) moeten komen. Maar zo eenvoudig is het niet. Guy Verhofstadt, Steve Stevaert, Yves Leterme en Bart De Wever droegen ooit dezelfde hoop mee. Hoeveel van de kiezers die ooit vermoedden dat zij het systeem eigenhandig zouden veranderen, raakten sindsdien dubbel ontgoocheld?

Ivan De Vadder stelt zijn hoop op een mentale ommezwaai van politici die weer eerlijkheid en fatsoen vooropstellen.  Beeld VRT
Ivan De Vadder stelt zijn hoop op een mentale ommezwaai van politici die weer eerlijkheid en fatsoen vooropstellen.Beeld VRT

Het probleem is niet dat er te veel polarisering is, het probleem is dat die polarisering over te weinig gaat. Van ’s ochtends op de radio tot ’s avonds op tv: politici zijn overal. Er is gewoonweg te veel politiek. En toch gaat het in die eindeloze stroom incidenten weinig over, welja, politiek, als botsing van ideeën en wereldbeelden. Wat rest, is strijd op de vierkante centimeter, toegespitst op personen, wars van elk ideologisch fundament. Het vizier staat gericht op verkiezingen winnen, niet op samenlevingen vormgeven. Hoewel met spektakelpolitiek naar hun aandacht wordt gehengeld, haken kiezers af.

Verbetering is niet in zicht. Eén na één verscherpten Vooruit, cd&v en Open Vld recentelijk de koers. Dat was telkens meer een tactisch manoeuvre - een beetje naar rechts, een beetje naar links - dan een ideologische herbronning. Wat is het wereldbeeld van die partijen? Welke utopie durven zij nog nastreven?

Nog zo’n probleempje

Aan de winnende zijde staan vandaag twee partijen die wel nog een, weliswaar radicale, ideologie uitdragen. De keuze voor Vlaams Belang en PVDA wordt vaak negatief uitgelegd als een blijk van wantrouwen in de politiek. Een andere lezing is dat kiezers op zoek gaan naar inzet, naar een inhoudelijk programma waar je voor of tegen kunt zijn. Het verklaart ook waarom N-VA zich nog niet te veel zorgen moet maken. Ook dat is een partij waarvan je weet naar welke wereld ze streeft.

De plenaire zittingszaal van de Kamer. Beeld BELGA
De plenaire zittingszaal van de Kamer.Beeld BELGA

Begrijp ideologie niet verkeerd als nostalgie naar een tijd toen pijprokende grijsaards vuistdikke partijprogramma’s schreven. Ideologie geeft juist een emotionele lading aan het politieke debat. Het gáát ergens over. Dat vergt betrokkenheid van kiezers die niet louter als ontzuilde consumenten worden gelokt met een verkoopspraatje.

Dat zie je ook nu. Vanuit groen perspectief zou je de kernuitstap als een uitzonderlijke ideologische zege kunnen beschouwen. En hoewel de groenen al maandenlang een toekomst onder de kiesdrempel wordt voorspeld en toegewenst, blijft hun score in peilingen redelijk stabiel. Dat zou weleens kunnen komen doordat vele groene kiezers die ideologische mijlpaal, ondanks alle tegenkanting, best weten te waarderen.

Natuurlijk is er ook veel verontwaardiging, maar die wordt dan beter gericht op de partijen die de voorbije twintig jaar alle kansen hebben gemist om deze groene overwinning af te wenden. Kiezers weten dat. Zij weten dat MR en N-VA samen in de cockpit van de regering zaten die de definitieve sluitingskalender vastlegden. Zij weten dat andere partijen de voorbije jaren letterlijk drie (cd&v) tot vijf keer (Open Vld) van mening veranderd zijn over de kernuitstap. Geloofwaardigheid: nog zo’n probleempje van een politiek zonder ideologie.

Ivan De Vadder, ‘Wanhoop in de Wetstraat’, Uitgeverij Ertsberg, 296 p., 24,95 euro.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234