Zaterdag 04/02/2023

InterviewIvan De Vadder

Ivan De Vadder: ‘Bart De Wever heeft zijn kans gemist in 2014’

Ivan De Vadder: ‘De boodschap van mijn boek is: zorg voor meer ethiek in de politiek. Want een gebrekkige ethiek, daar tillen mensen zeer zwaar aan.’ Beeld Simon Mouton Photo News
Ivan De Vadder: ‘De boodschap van mijn boek is: zorg voor meer ethiek in de politiek. Want een gebrekkige ethiek, daar tillen mensen zeer zwaar aan.’Beeld Simon Mouton Photo News

Zijn jongste boek verkoopt beter dan een kookboek van Pascale Naessens. VRT-journalist Ivan De Vadder over de politieke actualiteit. ‘Het bezoek van Sihame El Kaouakibi aan het Vlaams Parlement was overbodig.’

Joël De Ceulaer

“Het is helemaal niet zo uitzonderlijk dat de parlementaire onschendbaarheid van een volksvertegenwoordiger wordt opgeheven”, zegt Ivan De Vadder, politiek journalist bij de VRT en auteur van het uitstekende Wanhoop in de Wetstraat. “Het is een relatief simpele procedure, en het gebeurt wel vaker. Als een parlementariër voor de politierechter moet verschijnen wegens een overtreding, bijvoorbeeld.

“Dat het vorige week gebeurde met Sihame El Kaouakibi is dus volstrekt normaal. Die onschendbaarheid geeft je bescherming, geen immuniteit. Je wordt beschermd tegen mogelijk politiek geïnspireerde vervolging. Toen Jean-Marie Dedecker in 2020 werd beticht van laster en eerroof omdat hij gewaagde van mogelijke fraude bij de bouw van een casino in Middelkerke, heeft de Kamer zijn onschendbaarheid níét opgeheven.”

Maar mevrouw El Kaouakibi ging akkoord met die opheffing.

“Dat had ze van tevoren al via mail aan de bevoegde commissie laten weten. Haar bezoek aan het Vlaams Parlement was dan ook overbodig in het kader van de procedure. Daarom komen parlementsleden die ik erover sprak tot de conclusie dat haar bezoek een andere reden had. Ze hadden het idee dat ze moesten meespelen in een soort theater, dat de democratie daarvoor zou worden misbruikt, zeg maar. En dat wilden ze niet. Het was goed dat de parlementsvoorzitter de zitting achter gesloten deuren liet houden.”

Het vermoeden leeft dat haar bezoek kaderde in de documentaire die tv-maker Eric Goens over haar maakt.

“Dat is wat ik hoor. En ik ben geneigd om zelf ook tot die conclusie te komen.”

En als die documentaire alleen haar standpunt vertolkt, wat voor de goede orde nog totaal niet bekend is, dan weet u niet of het wel een goed idee zou zijn als de VRT die zou uitzenden, zei u in De afspraak.

“En daar ga ik verder niets aan toevoegen.”

Over Sihame El Kaouakibi: ‘Als zij veroordeeld wordt, is zij een rotte appel, je mag dit niet veralgemenen: politici zijn geen fraudeurs.’ Beeld Photo News
Over Sihame El Kaouakibi: ‘Als zij veroordeeld wordt, is zij een rotte appel, je mag dit niet veralgemenen: politici zijn geen fraudeurs.’Beeld Photo News

Men kan zich afvragen of de VRT-nieuwsdienst dan gelukkig was met de driedelige documentaire die Eén ooit uitzond over Bart De Wever?

“Wij waren daar ook niet gelukkig mee. Maar laat ik dat toch even kaderen. Het is vroeger vaak gebeurd dat een politicus door de nieuwsdienst werd gevolgd, in de aanloop naar de verkiezingen bijvoorbeeld. Maar vandaag kunnen wij ons zulke fly on the wall-reportages, waarbij de camera als een vlieg op de muur zit, niet meer permitteren. De wereld is sterk veranderd, de polarisatie is toegenomen. Het is nog altijd leuke televisie, maar zeker voor de nieuwsdienst van de VRT is het geen optie meer.”

Voor de VRT-nieuwsdienst moet de lat het hoogste liggen.

“U zegt het, en ik vind dat ook. Al wil ik mijn collega’s van twintig jaar geleden niet afvallen. Er was een tijd dat zulke formats, denk ook aan lichte programma’s zoals Bracke & Crabbé, aanvoelden als een soort bevrijding uit de periode dat alles bloedserieus moest zijn. Dat is het grote verschil met vroeger. Die programma’s pasten toen in wat ik in mijn boek beschrijf: het dichten van de kloof met de burger. De kloof die in 1991 werd ontdekt.”

Ontdekt?

“Ja, want vroeger zal die kloof vast ook bestaan hebben. Niet alleen bij ons. In de Verenigde Staten zei president Jimmy Carter in 1979 dat de belangrijkste opdracht van de politiek erin bestond om de kloof met de burger te dichten. Met de doorbraak van het Vlaams Blok in 1991 werd die kloof bij ons ontdekt. In het eerste Burgermanifest van Guy Verhofstadt (Open Vld) staat een paragraaf met die titel: ‘De kloof met de burger’.”

Definieer die kloof eens.

“Het is een containerbegrip, maar in essentie is het een gebrek aan vertrouwen tussen burger en instellingen. Dat wordt sinds de jaren 1960, met de groeiende individualisering, een steeds groter probleem: in een representatieve democratie kan de burger nooit 100 procent tevreden worden gesteld. Maar in 1991, toen hier ook het thema migratie op de agenda kwam, werd het een politiek probleem. Sindsdien probeert men die kloof te dichten.”

Over Meryame Kitir (Vooruit): ‘De partij had slimmer moeten zijn en óók over die problemen op haar kabinet moeten communiceren.’ Beeld Photo News
Over Meryame Kitir (Vooruit): ‘De partij had slimmer moeten zijn en óók over die problemen op haar kabinet moeten communiceren.’Beeld Photo News

Met succes?

“Nee, de hervormingen die men heeft doorgevoerd, hebben niet het beoogde effect. Men draait wat aan de knoppen − de stemplicht op lokaal niveau wordt afgeschaft, de senaat wordt hervormd en straks wellicht afgeschaft, enzovoort − maar zo werkt het niet. Dat zijn pijnloze hervormingen voor politici, die het vertrouwen natuurlijk niet herstellen. Daarom is de boodschap van mijn boek: probeer het eens op de ethische manier, zorg voor meer ethiek in de politiek. Want een gebrekkige ethiek: daar tillen mensen zeer zwaar aan.”

Dan is de zaak-El Kaouakibi een ‘kloofvergrotend’ dossier.

“Ik vind van wel. Een politica die wordt verdacht van fraude met overheidsgeld, dat is nu juist een illustratie van de thesis van mijn boek. Wat met haar gebeurde, is bij uitstek iets wat mensen irriteert. Voor de goede orde: als mevrouw El Kaouakibi veroordeeld wordt, is zij een rotte appel, je mag dit zeker niet veralgemenen: politici zijn geen fraudeurs. Maar ik gebruik haar in mijn boek wel als een voorbeeld van de te genereuze partijfinanciering, waardoor schier alles mogelijk wordt.”

Zij kreeg onder meer 50.000 euro van Open Vld om campagne te voeren. U schrijft ook dat er nog altijd discussie is over een factuur van een medewerker van haar die door de partij niet als verkiezingsuitgave werd aangegeven.

“Ja, daar is nog altijd discussie over. Maar dat is geen strafrechtelijke kwestie, dat heeft louter te maken met de kieswet. En wie beslist daarover? Politici zelf. Wie zondigt tegen de kieswet, kan wel de eer aan zichzelf houden, zoals Geert Versnick (Open Vld) heeft gedaan toen bleek dat hij nog sponsoring verzamelde via etentjes, via een soort loophole in de kieswet. Hij heeft toen ontslag genomen als provinciaal gedeputeerde. Dat is een kwestie van politieke verantwoordelijkheid, ook een hoofdstuk apart in mijn boek.”

Is het een goede zaak dat volksvertegenwoordigers met een ziektebriefje straks na een maand terugvallen op 60 procent van hun vergoeding?

“Die regel is geschreven op maat van één persoon: mevrouw El Kaouakibi. Maar hij geldt dus ook voor parlementariërs die kanker hebben. Daar heb ik vragen bij: een maatregel gebaseerd op één incident. Ik verdedig de representatieve democratie. En ik schat het politieke mandaat hoog in. Maar vandaag zit men in de logica om er een beroep van te maken, wat het niet is. Je kunt niet studeren om politicus te worden.”

Over Alexander De Croo (Open vld): ‘Het college van de premier aan de UGent heb ik beluisterd als ­ een speech in een verkiezingscampagne.’ Beeld Bob Van Mol
Over Alexander De Croo (Open vld): ‘Het college van de premier aan de UGent heb ik beluisterd als ­ een speech in een verkiezingscampagne.’Beeld Bob Van Mol

Over die afwezigheid nog even: er zijn parlementariërs die nooit opdagen zonder ziektebriefje en hun volledige vergoeding opstrijken, om Bart De Wever niet weer te vernoemen.

“Hij komt elke week naar de stemming, en dan is alles oké volgens het reglement. In mijn ogen is dat trouwens niet het grote probleem. Hét probleem is het cumuleren. De meeste parlementariërs hebben een ander mandaat, bijvoorbeeld lokaal. Ze hoeven in het parlement toch niet veel te werken, zeggen ze soms. Wel, als ze fulltime in dat parlement zouden zitten, vinden ze misschien wel genoeg werk om hun tanden in te zetten.”

Op sociale media is het racisme ten aanzien van mevrouw El Kaouakibi niet om aan te zien. Krijgen vrouwelijke politici met migratieroots het extra hard te verduren?

“Ik denk dat het er bij vrouwen en bij mensen met migratieroots harder inhakt, ja. Ik wil niet per se dat verband leggen, en het heeft niet alleen daarmee te maken, maar je zag dat ook bij wat staatssecretaris Meryame Kitir van Vooruit is overkomen.”

Wat was er met haar aan de hand? Mismeesterde zij haar kabinet en moest ze weg van haar voorzitter Conner Rousseau, of zit ze echt met mentale problemen?

“Is dat verschil zo duidelijk? Als uw baas zegt dat u eens langs moet bij de dokter, wie heeft dan gezegd dat u even moet rusten? Het is duidelijk dat er een probleem is met haar psychisch welzijn en het is duidelijk dat er problemen waren op haar kabinet, dat daar sprake is van een slechte organisatie. Ik denk dat de partij slimmer had moeten zijn en meteen óók over die problemen op het kabinet had moeten communiceren. Maar wie ben ik om bij psychisch welzijn te bepalen wat oorzaak is en wat gevolg?”

Verwachten we te veel van politici?

“Ja, we verwachten soms te veel. Maar politici leggen zichzelf ook veel te veel druk op. Sociale media spelen daar een gigantische rol in. Politici willen alles tegelijk zijn en doen: charismatisch, gevat, alomtegenwoordig... En dat kan niemand, het spijt me.

“Maar goed, dat is mee een gevolg van het electorale landschap. De kiezer doet aan directional voting: hij kiest voor de extremen op links en rechts omdat hij wil dat de dingen in die richting veranderen. Maar eigenlijk zit de gemiddelde kiezer pal in het midden. Het gevolg is dat partijen en politici zich constant willen profileren.”

Over Bart De Wever (N-VA): ‘Een staatshervorming in 2024 is in mijn ogen volslagen onmogelijk. De Wever heeft zijn kans gemist in 2014.’ Beeld Saskia Vanderstichele
Over Bart De Wever (N-VA): ‘Een staatshervorming in 2024 is in mijn ogen volslagen onmogelijk. De Wever heeft zijn kans gemist in 2014.’Beeld Saskia Vanderstichele

Het probleem van Vivaldi.

“En zo komt men niet meer tot beleid. Nochtans hebben Alexander De Croo (Open Vld) en Paul Magnette (PS) dat bij de start van Vivaldi gezegd: dat je in je eentje wedstrijden wint, maar in ploegverband toernooien. Ze wisten dat samenwerking de oplossing is, maar ze slagen er niet in. Dat is de schorpioen die door de kikker over de rivier wordt gedragen op voorwaarde dat hij niet steekt − maar hij doet het toch, omdat hij het niet kan laten. De electorale strategie is dwingender dan samen besturen.”

Is het op Vlaams niveau veel beter?

“Neen, ik krijg vaak de vraag tijdens lezingen: of het niet beter zou zijn om alles maar te splitsen? Maar België is niet het fundamentele probleem. Alle voorbeelden in mijn boek zijn evengoed typisch Vlaams: het gebrek aan vertrouwen, de politieke benoemingen, het gebrek aan politieke verantwoordelijkheid, de partijvoorzitters die zich gedragen alsof ze minister zijn, enzovoort. Het is geen kwestie van splitsen en alles is opgelost.”

Wanneer begint de campagne voor 2024?

“Die is volop bezig. Het college van de premier aan de UGent heb ik beluisterd als een speech in een verkiezingscampagne. Hij zei dat we niet defaitistisch mogen zijn, dat we door deze zware jaren kunnen komen als we hem vertrouwen. Wijlen Hugo De Ridder (bekende journalist, overleden in 2018, red.) schreef dat er maar twee soorten campagnes zijn. Eén: ‘Met deze man wordt het anders, de kracht van verandering’. Twee: ‘De ervaren gids, geen ommekeer’. De Croo zit in het tweede frame, De Wever in het eerste. Hij wil het nog eens proberen in 2024.”

BIO

geboren in 1964 • germanist van opleiding (KU Leuven) • begon in 1988 bij VRT, eerst op de verkeersredactie • politiek analist en presentator van De afspraak op vrijdag

Kan dat, een grote deal van N-VA en PS in 2024?

“Nee. Maak de rekening. Voor een staatshervorming heb je 100 van de 150 Kamerleden nodig. De uitersten, Vlaams Belang en PVDA, hebben samen 30 zetels en zullen misschien groeien naar 40 zetels. Dus wat hou je over: 110 zetels. Dat wil zeggen dat je voor een staatshervorming iederéén nodig zult hebben. Dat is in mijn ogen volslagen onmogelijk. De Wever heeft zijn kans gemist in 2014, toen had hij premier moeten worden. Maar hij heeft het niet eens geprobeerd. Hij heeft later in Humo toegegeven dat dat een fout was.”

Nog over 2024: verwacht u, zoals vele anderen, een gigantische overwinning voor Vlaams Belang? Deelt u dat doembeeld?

“Er is één doemscenario: als Vlaams Belang en N-VA in het Vlaams Parlement samen een meerderheid hebben, zullen de verscheurende krachten binnen N-VA zo groot worden dat de partij het misschien niet overleeft. Officieel is de partijlijn dat met Vlaams Belang niet wordt samengewerkt, maar als de mogelijkheid en het aanbod er zullen liggen, zal de verleiding groot zijn. Ook al omdat het andere scenario dan een Vlaamse Vivaldi-coalitie is. Waardoor VB kan roepen dat N-VA bestuurt met de coalitie die ze jarenlang bestreed.”

Wie zal van de kiezer de schuld krijgen van de energiefacturen? Groen?

“Ik denk dat Groen een natuurlijke achterban heeft van ongeveer 10 procent. Maar wie de schuld zal krijgen van die facturen? Velen zullen het de regering verwijten, en dan komt het ongenoegen misschien bij de premier en Open Vld terecht. Maar dit soort vragen vind ik niet eenvoudig. Ik hou niet zo van voorspellingen.”

Wanhoop in de Wetstraat verscheen bij uitgeverij Ertsberg.

null Beeld rv
Beeld rv

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234