Zaterdag 20/07/2019

Verkiezingen 2018

Is het toeval dat er zoveel politieke nieuwkomers zijn?

Jinnih Beels komt als onafhankelijke kandidaat op de Antwerpse sp.a-lijst met Tom Meeuws. Beeld BELGA

In aanloop naar de lokale verkiezingen van oktober lijken alle partijen op zoek naar politieke nieuwkomers. Is het toeval dat figuren als Darya Safai, Jinnih Beels of Piet den Boer nu opduiken?

Kan een onafhankelijke kandidaat de kieslijst van een traditionele partij trekken? De vraag leidt tot hevige discussies nu politievrouw Jinnih Beels een goede kans maakt om de eerste plaats op de Antwerpse sp.a-lijst voor de lokale verkiezingen in oktober te veroveren. Beels komt niet alleen van buiten de politiek, ze weigert ook een lidkaart van de socialisten te kopen.

Ook in andere steden en partijen zie je ze opduiken: de verruimingskandidaten. De Mechelse stadslijst van burgemeester Bart Somers (Open Vld) en Kristof Calvo (Groen) heeft oud-voetbalspeler Piet den Boer als spits van de onafhankelijke deelbeweging M+. In Gent krijgt ex-politiewoordvoerder Manuel Mugica Gonzalez een prominente plaats op de lijst van Open Vld. En N-VA neemt mensenrechtenactiviste en tandarts Darya Safai onder de arm.

De laatste twee kopen in tegenstelling tot de eerste een lidkaart, maar de bedoeling is hetzelfde: de partij verruimen.

Konijnen kweken

Een logisch fenomeen, zegt marketeer Jan Callebaut, die in het verleden meerdere campagnes uittekende. “Verkiezingen zijn een markt. Je moet zoveel mogelijk mensen overtuigen, en dat lukt het best met een gepersonaliseerde boodschap. Het gaat dus over het appeal van mensen. Alles wat je zegt of doet, moet verpakt worden in persoonlijkheden. Als een partij er daarvan te weinig heeft, moet ze die aan boord hijsen.”

Dat gebeurde vroeger ook, maar toen viel het minder op. “In de jaren 60 en 70 kweekten partijen hun eigen konijnen”, zegt Callebaut. “Herman Van Rompuy, Jean-Luc Dehaene en Wilfried Martens groeiden op in de studiedienst van de CVP. Voor het publiek waren ze op een bepaald moment nieuw, maar achter de schermen waren ze al klaargestoomd.” Dat ‘opleidingssysteem’ bij de christendemocraten viel volgens Callebaut stil na de dioxinecrisis, toen een groot deel van de studiedienst ontslagen werd.

Met alle gevolgen van dien, zou je kunnen zeggen. Want specialisten zijn het eens: politiek is een vak apart. Daar kan iedere partij ondertussen van meespreken. Professor Christine Van Broeckhoven (sp.a), ondernemers Peter Leyman (CD&V) of Fernand Huts (Open Vld) zijn maar enkele figuren die het niet konden waarmaken en gedesillusioneerd de politiek verlieten. “Er zijn meer mensen niet geslaagd dan wel”, weet politicoloog Dave Sinardet (VUB). “Vandaar dat de term ‘wit konijn’ een negatieve bijklank heeft gekregen. Nu spreken partijen liever van een verruimingskandidaat.”

Beetje fake

Verruimen klinkt dan wel positief, maar vaak is het ook een strategie om het eigen falen te maskeren. Partijen slagen niet meer in de taak waarvoor ze opgericht zijn: de dialoog met de bevolking in stand houden. Resultaat is dat burgers steeds vaker eigen platforms oprichten zoals de overkappingsbeweging Ringland of de Burgerlijst van Thomas Goorden in Antwerpen. Zij beïnvloeden het publieke debat zonder partijlidkaart.

De zoektocht naar verruimingskandidaten is een poging om de dialoog in ere te herstellen. De ene partij gaat daar verder in dan de andere. Zo houden de meesten het bij enkele nieuwkomers, terwijl Oostends burgemeester Johan Vande Lanotte (sp.a) plannen heeft voor zijn eigen burgerlijst. In tegenstelling tot in Antwerpen biedt de Oostendse beweging wel plaats aan traditionele machtsdragers.

“Veel politici hopen het succes van Macron in Frankrijk te kopiëren”, verklaart Sinardet. “Ze proberen de negatieve associaties van de partijpolitiek – met al haar spelletjes en strategieën – te overstijgen.” Of dat in oktober zal lukken, is een andere zaak. Nadeel is immers dat zo’n lijst algauw fake overkomt. “Als je nagaat wie erachter zit, kom je toch vaak uit bij de traditionele partijen.”

Wat dat betreft vindt Callebaut de case van Jinnih Beels nog specialer. “Alle respect voor Jinnih Beels, want ik vind haar een verstandige vrouw. Maar bij mij komt het toch een beetje schijnheilig over”, zegt de marketeer. “Als je voor de partij sp.a kiest, waar ligt je onafhankelijkheid dan nog?”

Zelf benadrukt Beels dat ze zo makkelijker 'haar gedacht' kan zeggen, zeker over de veiligheidsthema’s – die ze met haar ervaring bij de politie als geen ander beheerst. Bij sp.a spelen ze dat ook uit en hopen ze kiezers aan te trekken die anders niet op hen zouden stemmen.

Phaedra Hoste

De tijd dat je puur om je bekendheid op een lijst kon staan, is intussen wel voorbij. Alleen BV zijn volstaat niet meer. In het verleden volstond dat soms wel, maar ook toen liep het zelden goed. Onder meer voormalig omroepster Anne De Baetzelier (Lijst Dedecker) en fotomodel Phaedra Hoste (CD&V, later Open Vld) ontdekten dat politiek niets voor hen was.

Een categorie die wel succesvol blijkt, zijn de politieke journalisten. Siegfried Bracke (N-VA), Ivo Belet (CD&V) of Dirk Sterckx (Open Vld) kenden het politieke wereldje al voordat ze erin stapten. Die voorkennis en hun publieke imago maakten hen gegeerd op de politieke markt. “Ook Jan Becaus werd bijvoorbeeld gezien als een integer man. Dat hij voor N-VA koos, straalde af op die partij”, zegt politiekecommunicatie-expert Reinout Van Zandycke (Exposure.be).

Partijen moeten tot slot wel oppassen voor té populaire witte konijnen. Zij worden binnen de rangen vaak beschouwd als een bedreiging. Denk bijvoorbeeld aan ex-senator Rik Torfs. Hij toonde zich bekwaam en populair, maar binnen CD&V beschouwden te veel mensen hem als een ongeleid projectiel. Dat hij zich niet 100 procent plooide naar de sterke partijdiscipline droeg bij tot het feit dat Torfs nooit goed aardde in de politiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden