Zaterdag 23/10/2021

AnalyseBart Eeckhout

Is een relance wel wat we nodig hebben?

Minister Frank Vandenbroucke (sp.a) beseft dat peperdure remedies à la het basisinkomen 
vaak erger zijn dan de kwaal.   Beeld Photo News
Minister Frank Vandenbroucke (sp.a) beseft dat peperdure remedies à la het basisinkomen vaak erger zijn dan de kwaal.Beeld Photo News

De coronacrisis doet pertinente vragen stellen bij een aantal overtuigingen van rechts én links. Biedt een snelle terugkeer naar de orde van de dag, zoals de regering-De Croo met haar relancebeleid beoogt, dan wel de juiste remedie? Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Met enig cynisme zou je kunnen stellen dat de coronapandemie de strijd tegen ongelijkheid een geweldige duw in de rug geeft. Nergens speelt de herontdekking van de on­gelijkheidskwestie zo’n prominente rol als in het onderwijs. In de pleidooien voor het openhouden van scholen is de vrees dat bij sluiting de leerachterstand feller zou oplopen bij kinderen in kwetsbare gezinnen het hoofd­argument.

Los van de gezondheidskwestie is dat ook een legitiem argument, zo leert onderzoek na onderzoek. Vorige week nog berichtte deze krant dat bij elke dag schoolsluiting de kennis van het Nederlands al achteruitgaat. Dat is een acuter probleem voor scholieren die die taal thuis amper te horen krijgen. Gemiddeld loopt de algemene leerachterstand nu al op tot een half jaar per leerling. In scholen met veel leerlingen uit kansengroepen is dat nog meer.

Bart Eeckhout. Beeld DM
Bart Eeckhout.Beeld DM

Het opmerkelijke is dat vooral Ben Weyts, de toch veeleer rechtse N-VA-minister van Onderwijs, het argument van de ongelijkheid gloedvol hanteert om zijn scholenbeleid te verdedigen. Bemoedigend is dat de minister ook extra centen belooft om met extra leerkrachten de opgelopen achterstand te lijf te gaan – al is het bij Weyts altijd uitkijken of extra centen ook werkelijk ‘extra’ zijn.

Te hopen valt dat de focus op onderwijskansen de crisisbestrijding overleeft. Want de ongelijkheid op de schoolbanken is niet met het virus uit de hemel komen vallen. Mogen we dus verwachten dat bijvoorbeeld de N-VA de ‘GOK’-middelen voor sociaal beleid in het onderwijs niet langer verdacht zal maken als weggesmeten geld? Dat beperking van schoolfacturen, het verjagen van incassobureaus uit de scholen, het voorzien van gezonde maaltijden, hulp bij inschrijvingen en bij leerachterstand geen gemorrel in de marge zijn?

‘Grote Gelijkmaker’

Ook ter linkerzijde komt een aantal onderwijsideeën op losse schroeven te staan. Zo doet het deugd dat niemand, ook niet in de progressievere hoek, nog de verdienste betwijfelt van gewoon, degelijk, klassikaal onderricht. Dat is ook ooit anders geweest.

Tegelijk is duidelijk dat de opgelopen achterstand enkel weer met buitengewone maatregelen kan worden gemilderd. Dat daarbij ook gekeken wordt naar vakantieregels of naar de instroom in het leraarsvak zou geen taboe mogen zijn. Resultaten van een Italiaans experiment om studenten hoger onderwijs vrijwillig in te zetten als bijles­coach voor individuele scholieren tonen dat de prestaties én het welbevinden van student en scholier daardoor een flinke stimulans kregen. Op zulke innovatieve ideeën is het hier nog wachten. De doorgaans progressieve koepels en onderwijsbonden spelen daarbij vaak een conservatieve, remmende factor.

Wat hier staat over het onderwijs, geldt ook voor de gehele samenleving en economie. Corona heeft de bestaande ongelijkheden blootgelegd en uitgediept, ook in het relatief egalitaire België. Wie leeft of werkt in precaire omstandigheden, loopt meer risico om ernstig ziek te worden; tijdelijke of definitieve werkloosheid treft vaker mensen met kortere opleiding of lagere lonen; wie geen deftig sociaal statuut heeft, riskeert op een inkomen van nul euro terug te vallen. Dat dit virus als een ‘Grote Gelijkmaker’ iede­reen evenzeer kan treffen, is een groteske fictie gebleken.

Niets minder dan een “vernieuwd sociaal contract” bepleitte sociologe Bea Cantillon (UA) afgelopen week op een denkmiddag in aanwezigheid van Frank Vandenbroucke, de sp.a-superminister die behalve over Volksgezondheid ook over Sociale Zaken gaat. Aanleiding voor de digitale bijeenkomst was de actie ‘1000x1000’, waarbij academici van diverse pluimage de roep om een vernieuwd sociaal beleid kracht bijzetten door alvast 1.000 euro van hun eigen loon eenmalig af te staan aan projecten voor armoedebestrijding.

Niet ongegrond opperde minister Vandenbroucke dat als zulke vernieuwingsdrang neerkomt op chic-progressieve revoluties à la basisinkomen, we er beter niet aan beginnen. Omdat zulke peperdure remedies vaak erger zijn dan de kwaal. Opnieuw blijkt dat zowel op rechts als op links, bij conservatieven en bij progressieven, taboes zullen moeten sneuvelen. Rechts zal moeten aanvaarden dat budgettaire saneringsdrift op een moment van nulrente en dringende behoeftes onverantwoorde zelfkastijding is.

Niet des duivels

Links moet dan weer accepteren dat deze crisis in de praktijk heeft aangetoond dat de nieuwe arbeid in free­lancestatuten of in de deliverysector en online distributie niet des duivels is, maar voluit deel uitmaakt van het nieuwe normaal. Op dezelfde denkmiddag stelde econoom Koen Schoors (UGent) terecht dat deze jobs kansen bieden aan groepen die anders vaak kansloos achterblijven en dat alvast van racisme bij aanwerving duidelijk geen sprake is. De vraag hoe die jobs beter beschermd kunnen worden is dan ook relevanter dan de vraag hoe ‘fout’ die jobs zijn.

De kwestie is relevant nu de regering-De Croo zich opwarmt om haar socio-economische relancebeleid vorm te geven. Ministers uit alle mogelijke regeringen kijken likkebaardend naar de pot met 5,9 miljard Europees relancegeld. Zal de regering van dat grote investeringsmoment gebruikmaken om ook nieuwe maatschappelijke sporen te verkennen?

De eerste signalen uit de verlanglijsten die bevoegd staatssecretaris Thomas Dermine (PS) ontvangt – gaande van de renovatie van het Brusselse Justitiepaleis tot een nieuw windmolenpark in de Noordzee – nopen tot enige scepsis. Veel nieuwe inzichten vallen er in die bloemlezing van lobbyisme en compromispolitiek vooralsnog niet te ontwaren.

Dat is jammer. Het doet de ietwat ­radicale vraag opborrelen of we wel een relancebeleid nodig hebben, als relance enkel meer van hetzelfde, oude recept zal brengen. Een terugkeer naar de orde van de dag betekent immers ook dat je de nu ontblote ongelijkheid accepteert. En aanvaardt dat bij een volgende economische catastrofe weer hetzelfde gebeurt.

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) en premier Alexander De Croo (Open Vld). Beeld EPA
Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) en premier Alexander De Croo (Open Vld).Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234