Zondag 29/03/2020

Verkiezingen

Is de kinderhand die de volgorde van de kieslijsten voor de verkiezingen vastlegt wel zo onschuldig?

Beeld Photonews

Morgen verloten de politieke partijen de lijstnummers voor de komende gemeenteraadsverkiezingen onder elkaar. Hoewel elke politieke partij graag nummer 1 krijgt, is zowat iedereen het erover eens dat die volgorde weinig belang heeft. Maar is dat wel zo?

De voorzitters van de Vlaamse politieke partijen komen morgen samen in het Errerahuis, de ambtswoning van Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA). Daar zal een onschuldige kinderhand de volgorde waarin de partijen straks op het stembiljet staan bepalen. Dat laatste mag u trouwens letterlijk nemen: twee schattige kleuters van vier jaar zullen morgen de lotjes trekken. "Mila en Vince zijn de kinderen van een van onze raadgevers hier", zegt Toon De Bock, woordvoerder van Vlaams minister van Binnenlands Bestuur, Liesbeth Homans (N-VA).

Elke partij die over heel Vlaanderen vertegenwoordigd is en minstens drie leden in het Vlaams Parlement heeft, krijgt een vast nummer voor al haar lokale afdelingen over heel Vlaanderen. "Dat betekent echter ook dat lokale lijsten – en dat kunnen er bij gemeenteraadsverkiezingen heel wat zijn – niet in aanmerking komen voor de loting", zegt politicoloog Carl Devos (UGent). "Denk maar aan de Stadslijst van Johan Vande Lanotte in Oostende." Doordat Vande Lanotte niet met een partijlijst opkomt, zal hij dus ook niet het nationale nummer van de sp.a krijgen.

De logica zegt dan dat kleinere partijen of lokale lijsten daardoor een minder prominente plaats krijgen op het stembiljet. Toch is zowat iedereen het erover eens dat die lijstvolgorde weinig belang heeft. "En als ze een effect heeft, zal dat verwaarloosbaar zijn", zegt politicoloog Dave Sinardet (VUB). "Partijen proberen dat nummer vooral communicatief leuk uit te spelen", vult Devos aan. "De partij die nummer 6 krijgt, kan dan bijvoorbeeld zeggen: 'Zes jaar goed bestuur met partij nummer 6'."

Niet neutraal

Anderzijds zijn er binnen de psychologie mensen die de volgorde van de lijsten niet als neutraal beschouwen. "Ik denk dat die volgorde net wel een effect heeft", zegt professor Alain Van Hiel (UGent).

Zo weten we dat bijvoorbeeld de leesrichting niet neutraal is. "Het lezen van links naar rechts heeft zijn invloed op de manier waarop we reflecteren over visuele voorstellingen", legt Robert Rietsuiker, professor psychologie (UGent) uit. "Iets wat je zo vaak doet, van links naar rechts lezen, gaat nu eenmaal automatisch. Daarom zullen we de lijsten meestal ook bekijken van links naar rechts en van boven naar onder."

Hoe heeft die leesrichting dan invloed op het stemgedrag? "Ik denk dat we de rooskleurige verwachting hebben dat iedereen op voorhand een keuze heeft gemaakt over op wie hij of zij gaat stemmen", zegt Van Hiel. "Maar de realiteit is dat een deel van de bevolking, door onze opkomstplicht, in het stemhokje staat zonder dat ze ook maar een flauw benul heeft van politiek. Misschien kiezen die mensen sneller voor de eerste lijst?"

Cijfers voor ons land kan Van Hiel niet voorleggen. Al wijst hij op onderzoek uit de VS dat schat dat zo'n 20 procent van de bevolking geen flauw benul heeft van de politiek. 

"Het klopt dat onderzoeken die peilen naar politieke kennis vaak met redelijk onthutsende resultaten komen", erkent Sinardet. "Maar, wederom, hoe kan je bepalen dat de lijstvolgorde een invloed heeft op die mensen hun beslissingen? Er zijn zoveel factoren die meespelen bij het stemmen." 

"Het is zoals het is", reageert CD&V-woordvoerder Steffen Van Roosbroeck. "We zullen het nummer dat we morgen krijgen met veel liefde omarmen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234