Vrijdag 02/12/2022

InterviewSimon Kuper

‘In Oxford University hangt geen portret van Boris Johnson. Wel heerst er een grote schaamte’

Boris Johnson maakte bekend dat hij aftreedt. Beeld Getty Images
Boris Johnson maakte bekend dat hij aftreedt.Beeld Getty Images

‘Als een komische tv-serie waarvan je acht afleveringen na mekaar bekijkt.’ Zo omschrijft de Britse schrijver en columnist Simon Kuper de opeenvolging van gebeurtenissen die zich de afgelopen dagen rond Boris Johnson afspeelden.

Cathy Galle

Op het Europese vasteland zaten velen de afgelopen dagen met open mond te kijken naar de gebeurtenissen in het Verenigd Koninkrijk. Boris Johnson kondigde uiteindelijk aan dat hij aftreedt als partijleider en eenmaal er een nieuwe leider is, ook als premier. Hij deed dat onder zware druk van zijn partij, die de vele schandalen en leugens van Johnson beu is.

De Britse schrijver en columnist Simon Kuper is niet bepaald verrast. “Hij was wie hij was”, zegt hij onomwonden. “Hij was altijd oneerlijk, was nooit een manager. Hij was een komiek, iemand die verbaal schitterde, maar eigenlijk geen beleid had. Hij werd 35 jaar geleden bij zijn eerste baan als journalist bij The Times ontslagen omdat hij quotes had verzonnen. Dat zegt genoeg, lijkt me.”

Johnson leek nochtans wel overal mee weg te komen en heeft al veel schandalen overleefd. Waarom loopt het deze keer anders?

“Die schandalen kwamen wel in een heel hoog tempo. De Conservatieven wisten ook welk vlees ze in de kuip hadden, maar Johnson was ook een winnaar. Hij won elke verkiezing waar hij aan deelnam omdat de Britten hem geinig vonden. Enkele maanden geleden verloor de partij echter fel in de lokale verkiezingen, ook in plaatsen waar de partij eigenlijk altijd wint. Dat brak het beeld van ‘ja maar, hij wint wel’.

“En de grootste afknapper, die hij nooit te boven is gekomen, was toch wel Partygate. Ook een groot deel van zijn eigen aanhang vond het niet kunnen dat iemand die de regels maakt voor het land, zich er zelf niet aan houdt. Dat is ook een belangrijk verschil tussen het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Daar vonden aanhangers van Donald Trump dat Trump niets misdaan had en dat de media alles verzonnen hadden. Bij ons betwist niemand dat Partygate heeft plaatsgevonden. In die zin is het Verenigd Koninkrijk een gezondere maatschappij dan de Verenigde Staten.”

Simon Kuper. 'Het is alsof je verliefd wordt en op een gegeven moment ontdekt dat je geliefde gewoon een rasechte valserik is.' Beeld rv
Simon Kuper. 'Het is alsof je verliefd wordt en op een gegeven moment ontdekt dat je geliefde gewoon een rasechte valserik is.'Beeld rv

Hoe komt het eigenlijk dat Johnson zelf blijkbaar dacht dat hij zich dit allemaal wel kon permitteren?

“Hij heeft zich al vanaf zijn kindertijd alles kunnen permitteren. Het heeft heel erg met afkomst en kaste te maken. Hij zat op een erg chique kostschool en werd op zijn elfde ook tot Eton toegelaten, een voorbereidende middelbare school met heel wat aanzien. Daarna ging hij naar Balliol College aan de Oxford University, dat elf van de vijftien Britse premiers sinds de Tweede Wereldoorlog heeft voortgebracht, onder wie ook David Cameron.

“De kaste waartoe hij behoort, denkt: ‘Regels gelden niet voor ons, wij zijn de mensen die de regels maken.’ En Johnson, nog meer dan Cameron, heeft daar zijn levensmotto van gemaakt.”

Is dat ook de reden waarom hij zo lang weigerde om af te treden en zich vastklampte aan de macht?

“Ja, hij dacht dat hij alles kon overwinnen. Zo ging het ook zijn hele leven. Als een normale journalist op zijn eerste baan ontslagen wordt voor het verzinnen van quotes, dan wordt het heel moeilijk om terug te komen in de journalistiek. Maar een paar maanden later zat Johnson al bij The Telegraph.

“Hij heeft van kleins af geleerd dat er geen consequenties waren aan zijn gedrag, omdat zijn netwerk binnen de klassenmaatschappij zo sterk was. Hij heeft de baan van premier dan ook onderschat. Hij dacht dat het wel zou lukken omdat mensen hem altijd grappig vinden. Er zijn altijd wel andere mensen die een dossier kunnen lezen. Maar zo werkt het niet als premier. Want het is de premier die andere leiders ontmoet, en zij hebben wel het dossier gelezen. Kiezers verwachten ook dat een premier meer is dan een komiek.”

Is dit nu het einde van zijn politieke loopbaan of duikt hij straks gewoon weer op?

“Ik ben er vrij zeker van dat het voor hem voorbij is. Hij heeft niet alleen verloren, hij is ook in diskrediet gevallen. En dat heeft niet zozeer met beleid te maken, want hij had eigenlijk geen beleid. Het heeft te maken met wie hij is. Het is alsof je verliefd wordt en op een gegeven moment ontdekt dat je geliefde gewoon een rasechte valserik is. Dat krijg je nooit meer gekeerd.”

Hoe moet het nu verder met de Conservatieve partij? Die moet op zoek naar een nieuwe leider.

“Wie dat zal worden, is heel moeilijk te voorspellen. Al denk ik wel dat het voorbij zal zijn met de kostschoolkaste. Het idee dat je premier wordt terwijl je niet geschikt bent maar wel uit de juiste kaste komt, past niet meer in deze anti-elitaire tijd. Hij heeft ook zijn eigen kaste in diskrediet gebracht. Ik was enkele weken geleden nog in Oxford University. Daar hangt geen portret van Boris Johnson. Wel heerst er een grote schaamte. Men vraagt zich daar vooral af: hoe kan het dat wij zo iemand hebben voortgebracht? Wat de Conservatieven ook gaan doen, uit deze kaste zal de nieuwe leider niet komen.”

Johnson was ook de grote man achter brexit. Welke gevolgen zal dat hebben?

“We zijn volgens mij nu aan een heel lange terugweg begonnen. Je hoort Labour nu al zeggen dat ze meer toenadering gaan zoeken tot de Europese Unie, dat ze bepaalde regelingen soepeler willen en vooral aardig willen doen tegen de EU. De man die ons brexit bracht en de deal sloot met de EU, is niet alleen weg, hij is ook in ongenade gevallen binnen zijn eigen netwerk. Dat is volgens mij het begin van een belangrijke ommekeer, al zal dit wel nog decennia duren.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234