Dinsdag 15/10/2019

FAQ Antwerpen

In Antwerpen nemen ze steeds vaker de fiets. Maar is dat wel veilig?

Beeld Bas Bogaerts

De Antwerpenaar neemt steeds vaker de fiets, maar hoe veilig is dat? De strijd om de publieke ruimte is losgebarsten. Terwijl de linkse oppositie voor radicale oplossingen voorschotelt, pleit de meerderheid voor geleidelijkheid.  

Aan de Melkmarkt laveren een vader en zijn twee zonen - boekentasjes op de rug - over de kasseien, terwijl ze proberen om vooral niet met hun fietswielen in de tramsporen te glijden. Aan de Steenhouwersvest kijken twee vriendinnen met jammerende peuters in hun kinderzitje vertwijfeld naar het kruispunt met de Nationalestraat. Van zes kanten komt het verkeer op dit kruispunt. "Mogen wij hier eigenlijk wel fietsen?", vragen ze zich luidop af, als ze zien hoe een fietser maar net een vrachtwagen kan ontwijken. Ze besluiten om het er niet op te wagen en een veiligere omweg te maken.

Nu het schooljaar op gang is, wordt het opnieuw duidelijk: Antwerpen heeft eigenlijk alles in zich om een fietsstad te zijn. Jong, oud, ernstige bedienden,  vrolijke papa's met bakfietsen, nieuwkomers: het publiek op de tweewieler is divers en dat bewijst het succes.

Beeld Bas Bogaerts

Maar de veiligheid blijft een groot knelpunt.Toen in oktober 2017 drie doden vielen in enkele weken tijd, stelde het stadsbestuur een tienpuntenplan voor. Bestaande maatregelen werden versneld uitgevoerd. De zone 30 voor auto's werd uitgebreid, vrachtwagens zijn niet meer welkom in de buurt van scholen en er werd geëxperimenteerd met een 'groen vierkant', waarbij zwakke gebruikers allemaal op hetzelfde moment mogen oversteken.

Radicaler op links

Maar fietsveiligheid is meer dan het beter afregelen van verkeerslichten. Het gaat over de inrichting van de straten en de publieke ruimte. Simpel gesteld: fietsers moeten zo veel mogelijk uit het vaarwater van auto's gehaald worden en omgekeerd. Mogen we hier fietsen/autorijden? Het antwoord moet meteen duidelijk zijn. Zo worden 'conflicten' tussen verschillende weggebruikers, en dus ongelukken, vermeden. 

Maar hoe zien de Antwerpse lijsttrekkers dat? "Eigenlijk willen ze allemaal de zwakke weggebruiker een prominentere plaats geven in de stad", zegt Wies Callens van de Fietsersbond. "In principe positief. Alleen zijn de keuzes die gemaakt worden om de auto uit het straatbeeld weg te gommen, radicaler op de linkerzijde."

Zo pleiten Groen en sp.a expliciet voor een autoluw centrum, CD&V wil de auto uit de woonwijken en Open Vld en N-VA willen een balans waar zowel auto als zwakke weggebruiker hun plaats hebben. Dat laatste kan onder meer met ondergrondse parkeergarages, zodat er bovengronds meer plaats komt voor fiets- en voetpaden. "Een zinvolle maatregel", zegt Callens. "Maar het is belangrijk dat het volledige plan ook klopt." 

PVDA wil alle voorzieningen in eigen wijk, zodat bewoners zelf niet al te veel grote verplaatsingen meer moeten doen. "Een valabele optie", zegt Callens.  Langere verplaatsingen kunnen met het openbaar vervoer. Maar daar wordt te weinig in geïnvesteerd, vindt extreemlinks. "Klopt niet", weet Calles van de Fietsersbond. "In Antwerpen heeft De Lijn meer geïnvesteerd dan in Gent bijvoorbeeld." Vlaams Belang pleit dan weer voor een 'en-enverhaal'. "Maar daar kan je alles in lezen."

Beeld Bas Bogaerts

Antwerpse Ramblas

Maar hoe doeltreffend zijn de voorgestelde plannen? "Ik was vorig jaar in Baskenland met mijn studenten", zegt Willy Miermans, professor emeritus aan het Instituut voor Mobiliteit, Universiteit Hasselt. "In steden als Bilbao, San Sebastian en Vitoria worden wel radicale keuzes gemaakt. Straten met vier baanvakken worden herleid tot twee of zelfs maar één. Je kan er met de auto nog overal komen, maar er is weinig of geen doorgaand verkeer." 

Zo ver lijken ze in Antwerpen niet te gaan. CD&V en N-VA pleiten ervoor de auto nog vrije doorgang te geven op de  'hoofdassen' en 'invalswegen'. Een voorbijgestreefd concept, vindt Miermans. Via randparkings kunnen bezoekers de stad gemakkelijk te voet of met deelfiets verkennen. Daar is elke partij ook voor, maar zolang je met de auto goedkoop in de stad kan parkeren, zullen die relatief weinig succes hebben. "Wat zou je zelf doen?"

Beeld Bas Bogaerts

Tekenend in Antwerpen is de Turnhoutsebaan, een typische invalsweg voor de stad. De fietsers hebben er nauwelijks plaats en moeten uitkijken dat ze niet worden omvergereden. De stad besliste om hen een parallelweg te laten volgen. Maar dat is geen oplossing voor een fietser die bijvoorbeeld in een van de winkels of cultuurcentrum de Roma op de hoofdstraat moeten zijn. 

Elke partij is voorstander om de bestaande, ongebruikte metrohaltes onder de Turnhoutsebaan in gebruik te nemen. Maar wat doe je met de vrijgekomen ruimte? Sp.a wil er een wandelboulevard van maken, zoals de Meir. Open Vld droomt al van 'Antwerpse Ramblas'. N-VA wil meer plaats voor de fietsers, maar ook parkeerplaatsen.

Parkeerkaarten afschaffen

Dat laatste vindt Miermans een slecht idee. "Parkeerplaatsen in de straat trekt alleen maar zoekverkeer aan: mensen die toch proberen een plaatsje te vinden om hun auto kwijt te geraken. Ze maken het voor de fietsers alleen maar onveiliger. Vaak staan ze ook nog eens even verkeerd geparkeerd, op fietspaden en elders. Een kwart van het verkeer in de stad is zoekverkeer, een ander kwart betreft korte verplaatsingen. De helft is dus overbodig, daar moeten we vanaf."

Volgens Miermans is daarom de enige echte oplossing: parkeerkaarten voor bewoners afschaffen of fors duurder maken. "Daar piept geen enkele partij over", zegt hij. Bewoners kunnen hun auto kwijt in nieuwe parkeergarages in gebouwen, zoals N-VA voorstelt, of op de parking van kantoorgebouwen die 's nachts niet worden gebruikt - een voorstel dat Groen opneemt. "Maar zolang de mensen hun auto gratis kunnen parkeren in de straat, werkt zoiets niet."

Maar wat met de middenstand? Het cliché wil dat de winkelier beducht is om klanten te verliezen wanneer ze niet meer voor de deur kunnen parkeren. Toch toont ondernemersorganisatie Unizo zich ook voorstander voor meer plaats voor de fiets. 

Beeld Bas Bogaerts

"Voorwaarde is dat het past in een breder plan", zegt Sofi Van Ussel, directeur provincie Antwerpen. 'Beleefstraten', met plaats voor de zwakke weggebruiker, kunnen een commerciële meerwaarde betekenen. Ook ziet ze economisch potentieel in (fiets)koerierbedrijfjes die je geshopte spullen tot aan je auto op de randparking brengen. Toch pleit ze voor geen al te drastische maatregelen. "We moeten het economisch weefsel niet schaden." Daarmee zit ze eerder op de lijn van de huidige meerderheid.

Staat de fietser hel en verdoemenis te wachten als het huidige bestuur aanblijft? "Zeker niet", zegt Callens van de fietsersbond. Wel zal de transformatie naar échte fietsersstad een stuk trager gaan. Onder meer CD&V gaat uit van de internationale tendens dat stadsbewoners steeds minder de auto gaan gebruiken. "Maar als ambitieus stadsbestuur moet je daar niet op wachten", besluit professor Miermans.

FAQ Antwerpen

En of mobiliteit leeft in Antwerpen. Na onze oproep stuurde u ons massaal vragen over wat u bezighoudt met betrekking tot (de toekomst van) uw stad. Bezorgdheid om het openbaar vervoer en de zwakke weggebruiker kwam vaak naar voren, net als nieuwsgierigheid naar het ambitieuze Ringland. We verzamelden de frequently asked questions en legden ze voor aan de lijsttrekkers. Hun antwoorden leest u hier.

Vanmiddag is Antwerps burgemeester Bart De Wever (N-VA) te gast bij onze mobiele redactie op het Theaterplein in Antwerpen. Hebt u een vraag voor hem? Stuur ze hieronder in, of kom langs. Hij beantwoordt uw vragen vanaf 12u30 op onze Facebookpagina, en via chat op demorgen.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234