Woensdag 17/07/2019

Interview

"Ik heb bakken met drek over mij heen gekregen"

Hij is nog altijd zeer diep verontwaardigd. Op het partijbureau van CD&V slaakte Mark Eyskens maandag een noodkreet over het discours van N-VA-boegbeeld Theo Francken. “En ik was niet de enige. Regeren met die partij is moeilijk, ja, het begint te wringen.”

Beeld Eric de Mildt

“Ik heb ooit maanden doorgebracht in de archieven van mijn vader”, zegt Mark Eyskens. “Om de kranten te lezen die tijdens de oorlog in Vlaanderen zijn verschenen. En ik moet u zeggen: wat ik gelezen heb in Volk en Staat, de nationalistische krant van die tijd, vond ik echt vreselijk. Die slijmerigheid van een aantal Vlaamse intellectuelen tegenover de nazi’s was verbluffend. Zij gaven aan alles een draai om toch maar het racisme en de Herrenvolk-mentaliteit te kunnen goedpraten. Dat heeft mij zeer getroffen. En als ik vandaag bepaalde uitspraken hoor of lees, dan doen die bij mij een belletje rinkelen.”

Zware woorden, maar Mark Eyskens (84), ouderdomsdeken bij de christendemocraten, gebruikt ze bij vol bewustzijn. Dat deed hij eerder deze week ook, toen hij op Facebook uithaalde naar Theo Francken, N-VA-staatssecretaris voor Asiel en migratie. Zondag had die verklaard dat we misschien beter een punt zetten achter de missie van het Belgische fregat Louise-Marie, dat op de Middellandse Zee mensen van de verdrinkingsdood redt en naar Europa brengt. “Wat een erbarmelijk gebrek aan erbarmen”, schreef Eyskens. “In beschaafde landen is de weigering om hulp te verlenen aan mensen in grote nood een misdrijf dat strafrechtelijk wordt vervolgd.” Partij- en generatiegenoot Herman Van Rompuy liet weten dat ook hij gedegouteerd was door de uitspraak van Francken.

Op het partijbureau van CD&V, waar hij al veertig jaar elke week naartoe gaat, herhaalde Eyskens vorige maandag zijn aanklacht. “En ik was niet de enige die er zo over dacht”, zegt hij. “Ik heb op het partijbureau al vaak gereageerd op wat er gaande is. Ik kan tot op zekere hoogte begrijpen dat de publieke opinie zeer angstig en negatief reageert op de migratiestromen. Maar in plaats van onze ethiek te verdedigen, zijn er twee partijen die dat buikgevoel schaamteloos exploiteren om politieke punten te scoren: Vlaams Belang en N-VA. Dat is moreel grensoverschrijdend gedrag en het stuit tegen de borst.”

Beeld Eric de Mildt

Voor de goede orde: Francken zei zondag op VTM niet dat die mensen op zee niet meer moeten worden gered.

Mark Eyskens: “Toch is dat zijn impliciete boodschap. Hij heeft vroeger nog gezegd dat we beter niet tussenbeide komen, omdat dat een aanzuigeffect zou creëren. Dan lees ik tussen de regels: laat ze maar verdrinken. Als we niets doen en die sukkelaars laten ronddobberen en verdrinken, zal dat geen aanzuig- maar een afschrikkingseffect creëren. Dat is zijn boodschap.”

Hij zei dat we migranten en vluchtelingen uit Afrika beter kunnen terugbrengen.

“En is dat humanitair verantwoord? Volgens heel wat ngo’s niet. Er heerst grote chaos in Libië. En er is nog iets anders wat Francken nooit uitlegt: Europa zal de komende jaren veel migranten nodig hebben. Anders sterven we uit. Dat is ook iets wat men de mensen moet duidelijk maken: behalve ethische zijn er ook pragmatische redenen om anders om te gaan met migratie. Het juiste antwoord is in elk geval niet: laat ze maar verdrinken.”

Maar zegt u dan: laat iedereen maar naar Europa komen?

“Nee. We moeten een selectief migratiebeleid voeren. Maar vluchtelingen hebben recht op onze hulp, dat is onbetwistbaar. En wat Afrika betreft: waarom pleit België niet eens voor een marshallplan voor dat continent? Dát zou lovenswaardig zijn. Wat Francken zegt, is in elk geval totaal ongepast. Het getuigt van een maatschappelijke hardheid die haaks staat op de meest elementaire moraal. Het bewijst nog maar eens dat er goede en slechte vormen van nationalisme bestaan.”

Wat is goed nationalisme?

“Het verlangen om de eigen gemeenschap economisch en cultureel te laten ontwikkelen, zonder schade toe te brengen aan anderen. Daarvan is de Vlaamse beweging al tweehonderd jaar een mooi voorbeeld. Daar heb ik geen probleem mee. Maar zodra nationalisme ontaardt in wat men in de speltheorie een nulsomspel noemt – waarbij de ene wint en de andere verliest – gaat bij mij het oranje licht knipperen. Dat nationalisme herken je niet alleen in de discussies over migratie, maar ook in die over onze sociale zekerheid.”

Hoe bedoelt u?

“Het separatistische idee dat onze sociale zekerheid moet worden gesplitst, is voor mij een voorbeeld van slecht nationalisme. Het zal de armoede in Wallonië voeden.”

Volgens de N-VA zal het Waalse politici ertoe aanzetten om een ander en beter beleid te voeren. Zit daar niets in?

“Nee. Dat is een demagogische voorstelling van zaken. Om te beginnen is er wel degelijk vooruitgang in Wallonië. En transfers moet men in het juiste perspectief zien. Transfers zijn inherent aan een verzekering. Vlamingen betalen premies voor autoverzekeringen die ten goede komen aan Walen die tegen een boom rijden. Mensen die veel verdienen betalen ook meer belastingen. En mensen die minder verdienen, hebben recht op steun. En Vlamingen zijn gemiddeld nu eenmaal rijker.”

Maar nogmaals: werken die transfers het status quo in Wallonië niet in de hand?

“Laat ik u nog een ander voorbeeld geven: fiscale fraude. Die is in Vlaanderen aanzienlijk groter dan in Wallonië. En dat is ook een soort transfer: de fiscale fraude in Vlaanderen gaat ten koste van mensen die hun belastingen wel eerlijk betalen. Dat hoort u nooit uit de mond van N-VA-politici. Als je de fiscale fraude regionaal opdeelt, krijg je een totaal ander beeld van de geldstromen in België.”

Het is wel raar dat u over separatisme begint als we het over migratie en vluchtelingen hebben.

“Het is dezelfde ideologie die aan de basis ligt van zowel dat separatisme als die harde taal van Francken: eigen volk eerst. Sommigen zeggen dat expliciet, anderen impliciet. Ik sta nog altijd achter de beroemde woorden van de Duitse bondskanselier Angela Merkel. N-VA-voorzitter Bart De Wever heeft haar afgebrand en afgeknald, maar ze had gelijk: Wir schaffen das. Als Europa dat wil, kunnen wij de migratie humaan organiseren en oorlogsvluchtelingen humaan opvangen.”

Heeft Europa geen slechte naam op dat vlak? Vlak voor de Tweede Wereldoorlog hielden de meeste landen hun grenzen ook dicht voor vluchtende joden.

“En toch vind ik dat wij in de jaren dertig opener waren dan vandaag. Ook ten aanzien van andere vluchtelingen. Ik heb het zelf meegemaakt, als jongetje van zeven: toen wij in 1940 naar Frankrijk moesten vluchten, werden wij met de allergrootste hartelijkheid ontvangen. Als ik dat vergelijk met de manier waarop men nu omgaat met vluchtelingen uit Afrika en het Midden-Oosten, is het verschil immens.”

Hoe verklaart u het verschil?

“Zou dat dan toch iets te maken hebben met racisme? En met het verdwijnen van de christelijke solidariteit? Daarvan is de christendemocratie altijd doordrongen geweest.”

Vroeger toch meer dan nu.

“Die beginselen staan overal onder druk, in heel Europa. Behalve misschien in Duitsland, waar die solidariteit levendiger is dan bij ons, vanwege hun vreselijke verleden. Het christendemocratische gedachtegoed wordt zeer beproefd in deze onbarmhartige consumptiemaatschappij.”

Ook gelijkekansencentrum Unia ligt voortdurend onder N-VA-vuur. Wat vindt u daarvan?

“Ook dat is pure demagogie en maatschappelijk niet verantwoord. Als Unia niet bestond, dan zouden we een soortgelijke organisatie moeten oprichten. Natuurlijk heeft Unia een aantal gebreken, dat geldt voor alles. Maar ik vind dat beleidsmakers de plicht hebben om uit te leggen wat het belang is van Unia, in plaats van er voortdurend op te schieten. Politici hebben ook een educatieve taak. Ze moeten niet altijd zeggen wat mensen willen, maar soms ook wat mensen nodig hebben.”

Hoe moeilijk is het voor uw partij om te blijven regeren met N-VA?

“Regeren met N-VA is moeilijk, ja, dat begint te wringen, dat is pijnlijk. Wij zijn zo niet. Maar de regering laten vallen, is natuurlijk uitgesloten. Wie dat doet, betaalt de rekening bij de kiezer. Denk maar aan wat cdH-voorzitter Benoît Lutgen onlangs in Franstalig België heeft gedaan, toen hij de PS de wacht aanzegde. Niet slim. Zijn partij vecht momenteel tegen de kiesdrempel.”

Uw partij moet, zowel in de federale als in de Vlaamse regering, wel bijzonder veel vernederingen slikken.

“Maar natuurlijk. Dat heeft de kiezer zo gewild. Wij zijn niet meer de sterkste partij in Vlaanderen. De kiezer krijgt de boterham die hij zelf heeft gebakken. De N-VA is nu de sterkste partij, en dat leidt tot een zekere arrogantie. Dat hoort erbij. Politiek is geen spelletje voor koorknapen. Al durft de N-VA wel verder te gaan dan vroeger de gewoonte was. Zij zijn niet gepokt en gemazeld in de traditie van loyauteit aan coalitiepartners.”

Is uw partij niet té gepokt en gemazeld in die traditie? Zouden niet meer CD&V’ers expliciet moeten protesteren, zoals u dat doet?

“Mijn partijgenoten hebben wel een punt als ze mij erop wijzen dat zij aan het front staan, en dat ik op een uitkijkpost hoog in een boom zit. ‘Eyskens’, zeggen ze dan, ‘ge hebt gelijk, maar wij moeten nog verkozen worden, gij niet.’ Daar heb ik begrip voor.”

Vergissen ze zich niet? Als uw partij zich niet harder van de N-VA onderscheidt, dreigt ze daarvoor net electoraal te worden afgestraft.

“Die redenering kan ik wel volgen. Mijn partij zou een goede manier van communicatie moeten vinden. Ik weet niet of die communicatie vandaag krachtig genoeg is. We moeten als het ware een tegengif ontwikkelen. Vooral op sociale media is de N-VA zeer sterk aanwezig. Na mijn kritiek op Francken heb ik bakken drek over mij heen gekregen. Ik laat mij vertellen dat de N-VA een team van mensen heeft die dat systematisch doen.”

Alles wijst daarop, inderdaad.

“Ja, bon. Ik lach daar eens mee. Ik toon die berichten alleen niet aan mijn vrouw. En af en toe antwoord ik eens op zo’n scheldpartij. Dan schrijf ik: ‘Beste, scheldwoorden zijn helaas geen argumenten, en ze bewijzen de intellectuele armoede van uw betoog’.”

Wat schrijven mensen dan zoal?

“Bijvoorbeeld: ‘Oude zot, ge hebt vandaag uw pillekes blijkbaar niet ingenomen’.”

Was dat Annick De Ridder, toevallig, Vlaams Parlementslid voor N-VA? Zij schrijft dat regelmatig aan critici.

(blaast) “Ik weet al niet meer wie het was. Ach, oog in oog durven ze zoiets natuurlijk niet te zeggen. Ik vergelijk die mensen op sociale media met oorlogspiloten die bommen gooien, zonder dat ze zien welke slachtoffers ze maken. Men schiet er maar op los, zonder te beseffen wat men aanricht. Ik vind het treurig, die zedenverwildering.”

Tot slot, nog even iets totaal anders: de federale regering zal haar begroting niet in evenwicht krijgen, ofschoon ze dat beloofd heeft. Hoe erg is dat?

(fijntjes) “Wat mij vooral verheugt, is dat Bart De Wever zich blijkbaar bekeerd heeft tot het zogenaamde keynesianisme: de economische theorie die stelt dat besparingen de economische groei in het gedrang kunnen brengen. Vroeger waren hij en zijn partijgenoten aanhangers van de Chicago School: besparen, besparen, besparen. Terwijl de begroting het op termijn vooral moet hebben van economische groei.”

Kan er nog bespaard worden?

“Dan komt de sociale zekerheid in het vizier, en het idee dat daar bespaard kan worden, vertoont trumpiaanse trekjes. U moet weten dat Obamacare geïnspireerd was op de Europese sociale zekerheid. Partijen die willen besparen in de sociale zekerheid, laten zich nu inspireren door president Trump, die Obamacare wil afbreken. Ik zou zeggen: pas daarmee op, want zo creëer je een reusachtig probleem voor veel mensen.”

Beeld Eric de Mildt

Zou men niet een paar miljard kunnen besparen door mensen met een hoog of erg hoog inkomen geen kindergeld meer te geven?

“Dat zou een goed idee zijn. Ik vind allang dat men de voordelen in de sociale zekerheid afhankelijk zou moeten maken van het inkomen. Waarom moet iemand die 500.000 euro per jaar verdient evenveel medische kosten terugbetaald krijgen als iemand die 20.000 euro per jaar verdient? Ik ken het tegenargument: iemand die meer verdient, betaalt al meer belastingen, maar toch: het zou ons systeem rechtvaardiger maken.”

Dat idee hebt u niet afgetoetst bij uw voorzitter, neem ik aan?

(lacht) “Nee, hoor. De tijd dat ik dat moest doen, is allang voorbij.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden