Zondag 20/09/2020

AnalyseBrexit

Hoe serieus is het dreigement van Boris Johnson om deal met EU te verscheuren?

Na een coronastilte laat brexiteer Boris Johnson opnieuw van zich horen, hij lijkt een no deal te willen. Beeld REUTERS

Waanzin, wapengekletter of een weloverwogen strategie? De EU tastte maandag in het duister naar de beweegredenen achter het dreigement van de Britse premier Boris Johnson om de eind vorig jaar zo moeizaam uitonderhandelde scheidingsakte met Brussel op te blazen.

“Ik zal mijn rug rechthouden.” Met deze belofte is Boris Johnson het eindspel van de brexit-onderhandelingen ingegaan. Anders dan zijn voorgangster Theresa May is hij niet bereid, zo liet de Britse premier zijn landgenoten en zijn toehoorders op het vasteland weten, om toe te geven aan de Europese verlangens. Johnson zegt zich niet de minste zorgen te maken over de gevolgen van een akkoordloos vertrek, eind dit jaar.

Het dreigement van Johnson komt op het moment dat de onderhandelingen over een nieuw handelsakkoord tussen het VK en de EU praktisch zijn vastgelopen. Werd een no deal – geen akkoord – daardoor al een steeds realistischer scenario, met het versnipperen van de scheidingsakte is daar geen ontkomen meer aan.

Onder die scheidingsakte prijken de handtekeningen van Johnson en de EU. De akte is een internationaal verdrag, goedgekeurd ook door het Britse parlement, waarin het vertrek op 31 januari 2020 van het Verenigd Koninkrijk (en Noord-Ierland) uit de EU is geregeld. Het bepaalt onder meer hoeveel geld het Verenigd Koninkrijk nog aan de EU moet betalen (vanwege financiële verplichtingen uit 47 jaar EU-lidmaatschap); hoe de rechten van de EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk gewaarborgd worden en die van de Britten in Europa; en hoe grenscontroles van goederen tussen Noord-Ierland en Ierland zullen plaatsvinden.

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie zei gisteren dat ze verwacht dat Londen zijn afspraken nakomt. Zo niet, dan ziet de EU geen reden überhaupt nog verder te praten met Johnson over een handelsdeal. De leider van de Europese christendemocraten wees erop dat Johnsons geloofwaardigheid – en die van zijn land – op het spel staat, als zijn handtekening niets waard blijkt.

Morgen zal blijken hoe serieus het dreigement van Londen is als het een nationale wet presenteert waarin een deel van de scheidingsakte wordt uitgewerkt. Het versterkt in elk geval de toch al alle alarmniveaus overschrijdende frustratie en irritatie aan beide zijden van het Kanaal.

“Complete idiotie”, noemt een betrokken Commissieambtenaar het als Johnson daadwerkelijk de akte aan zijn laars lapt. De meeste diplomaten en ambtenaren denken echter eerder aan wapengekletter of een bewuste strategie om de Britse geesten rijp te maken voor een no deal (en de schuld aan de EU te geven).

Wapengekletter past in een aanpak om de onderhandelingen over het handelsakkoord weer los te trekken. Na maanden overleg staan de partijen nog steeds even ver uit elkaar op de hoofdpunten: eerlijke concurrentie (lees: geen concurrentievoordeel voor Britse bedrijven); toegang tot Britse viswateren voor EU-vissers; en de controle op deze afspraken. Johnson eiste maandagochtend een akkoord voor 15 oktober. Die stoere ‘eis’ is vooral voor onwetend Brits publiek: de EU zegt al maanden dat er in oktober een akkoord moet liggen.

Het heersen over de zeeën, in ieder geval de Noordzee, speelt een cruciale rol bij de onderhandelingen tot nu toe. “Jullie mogen jullie wateren terug hebben”, zei EU-onderhandelaar Michel Barnier onlangs, “maar de vis in die zeeën is een ander verhaal.” Met andere woorden: you can’t have your fish and eat it. De Britten willen alle zeggenschap over de heken en de haringen. Dat de visserij nog geen één procent van de eilandeconomie vormt, doet amper ter zake.

Binnenlandse agenda

De dreigementen kunnen echter ook een bewuste strategie zijn van Londen: het afkoersen op een no deal. Johnson benadrukte dat een no deal ‘een goede uitkomst’ is voor zijn land. Het valt dan voor de export naar de EU terug op internationale handelsafspraken. Zo’n basaal vrijhandelsregime staat ver af van het aanbod van de EU voor een tarief- en quotavrije handel met het Verenigd Koninkrijk.

Geen akkoord leidt tot forse economische schade voor het Verenigd Koninkrijk (en in mindere mate voor de EU). Maar het verlost Johnson van verdere moeizame onderhandelingen met onvermijdelijke concessies en zal zijn imago als pure brexiteer versterken. 

Met dit hoorngeschal gaat de brexit alvast weer verder waar het eind januari gebleven was. Voor Johnson is het een bevrijding na de corona-interlude die hij om persoonlijke en politieke redenen zo snel mogelijk wil vergeten. De onderhandelingen zijn afgelopen maanden doorgegaan maar het enige dat veranderd is, is de benaming van de Britse onderhandelaar. David Frost is nu Lord Frost, een plekje in het Hogerhuis, samen met andere brexit-getrouwen, als beloning voor zijn inzet voor een zo hard mogelijke brexit.

Ook Frost liet afgelopen weekend in een Britse zondagskrant duidelijk weten dat de fouten van Theresa May niet voor herhaling vatbaar zijn: “We kwamen aan de macht na een regering en onderhandelingsteam die op kritieke momenten toegaven. De Europese Unie kreeg de indruk dat ons woord niet serieus hoefde te worden genomen.” Daarbij hoorde ook een variant op het “We never never, never shall be slaves’ uit ‘Rule, Britannia!’: “We zullen geen vazalstaat worden.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234