Dinsdag 31/03/2020

Analyse

Hoe premier Michel een centrale plaats claimt op het Franstalige schaakbord

Premier Charles Michel tijdens de persconferentie van MR vandaag. Beeld Tim Dirven

Charles Michel wil na de verkiezingen van mei in het middelpunt van de politieke actie staan. In het Belgische particratische systeem heb je die positie meer als partijleider dan als eerste minister.

Een premier die tegelijk ook de leider van zijn eigen partij is: in het buitenland is het erg gewoon. De Britse prime minister Theresa May bijvoorbeeld is ook de numero uno van de Conservatieven. De eerste coup op haar positie vanwege partijgenoten kwam er intern, en ging over haar partijleiderschap, niet over haar premierschap.

Ook Angela Merkel combineerde lange tijd de leiding van partij en regering. Pas toen haar macht definitief aan het tanen ging, in de herfst van vorig jaar, nam ze eerst afscheid als partijvoorzitter. Haar opvolgster, Annegret Kram-Karrenbauer, is ook de volgende kandidaat-bondskanselier.

In België werkt het traditioneel anders. De laatste premier die ook partijleider werd, was Guy Verhofstadt, die in februari 2004, na een diep conflict met voorzitter Karel De Gucht over het migrantenstemrecht, de ‘politieke leiding’ overnam. Het experiment beviel slecht. Na enkele dagen nam Dirk Sterckx de rol ad interim over. De Wetstraat herinnert zich vooral hoe Rik Daems op Terzake de constructie-Verhofstadt zat te verdedigen op commando van de partijtop, terwijl die partijtop al op een alternatief aan het broeden was.

Ongewoon

De aankondiging van Charles Michel, vanochtend op het MR-partijbureau, dat hij het premierschap voortaan gaat combineren met het partijvoorzitterschap, is dus best ongewoon. In België hebben partijvoorzitters van coalitiepartijen veel informele macht, ook al blijven ze zelf uit de regering. Michel ondervond zelf hoe lastig het samenwerken kan zijn met zo’n ‘junta van partijvoorzitters’, toen hij een regeerperiode lang mocht bemiddelen tussen de voorzitters Bart De Wever (N-VA) en Wouter Beke (CD&V).

De enige die zich staande kan houden tussen de partijvoorzitters in de machtshiërarchie is in principe de premier. De grote CVP-premiers (Eyskens senior, Wilfried Martens, Jean-Luc Dehaene, zelfs Yves Leterme) waren zonder veel discussie ook de echte baas in de partij. Ook Elio Di Rupo was dat bij de PS.

Dat kan wel veranderen, wanneer een regering in verkiezingstijd in lopende zaken gaat. De vorming van een nieuwe regering is het werk van een formateur en partijvoorzitters. Wanneer het onzeker is hoe de kaarten gelegd kan worden, riskeert een premier aan de zijlijn te belanden, bezig met het in gang houden van ’s lands machinerie. De hele recordbrekende regeringsonderhandeling van 2010-2011 bleef Yves Leterme in dienst als ontslagnemend premier. Maar het machtsspel werd elders gespeeld.

Dat scenario wil Charles Michel vermijden. Er staat voor zijn partij dan ook veel op het spel vanaf mei 2019. Het is onzeker of zijn premierschap een kanseliersbonus gaat opleveren, en of de MR aan zet blijft. Met de niet klein te krijgen PS en het fors groeiende Ecolo is een linkse as in Franstalig België denkbaar.

Het is duidelijk dat Charles Michel niet vanuit de Wetstraat 16 wil toekijken hoe zijn partij naar de zijlijn gedrumd wordt. Daarom eist hij zelf een plek op in de cockpit. Het vereist een rolwissel op het schaakbord. Van belangrijke maar moeilijke koning evolueert hij naar het koninginnenstuk, de flexibele, alles bepalende rol.

In die zin is wat Charles Michel nu doet, helemaal niet zo uniek.Het herinnert aan de positiewissel die zijn voorganger Elio Di Rupo uitvoerde daags na de verkiezingen van 2014. Di Rupo duwde toen interimvoorzitter Paul Magnette meteen in een ondergeschikte rol om zelf het partijleiderschap weer op te nemen en de deals te sluiten. Het premierschap in lopende zaken nam hij er intussen gewoon even bij.

Di Rupo (links) duwde in 2014 interimvoorzitter Paul Magnette meteen in een ondergeschikte rol om zelf het partijleiderschap weer op te nemen.Beeld BELGA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234