Zondag 21/04/2019

Verkiezingen

Hoe politieke affiches steeds persoonlijker worden: "Dat schijnt nogal in te zijn, zo'n hashtag-teken"

Lieve, inwoonster van Oostakker, heeft een #zegmaarjef-affiche neergepoot in haar voortuin. 'Jef heeft voeling met de problematiek rond gehandicapten, vandaar.' Beeld Bob Van Mol

In Ninove staat LIEVEN levensgroot in een weide, in Oostakker is het raden naar #zegmaarjef en in Waregem is het 'Verder met Kurt!' Steeds vaker presenteren kandidaten zich als mens, eerder dan als politicus. Desnoods zonder partijlogo, zonder lijstnummer, maar wel met een hashtag: "Ik heb u geprikkeld, hé."

"Wat zegt u?"

In Oostakker steekt een man zijn hand in een plastic zak en raapt de stront van zijn twee honden op. Die heten Viktor en Arthur. De man kijkt op, gooit het zakje in de vuilnisbak en ziet in de voortuin van een huis een groot, oranje bord met daarop '#zegmaarjef'.

"Of ik weet wie Jef is?"

Ook het ingemetselde Mariabeeld ziet de verwondering op het gezicht van de man.

"Nee, geen idee. Er zijn veel Jeffen in Oostakker, hé meneer."

Zelf heet hij Freddy, "maar zeg ook maar Jef", en Freddy begrijpt het bord niet goed. "Dit is toch een verkiezingsaffiche, of niet? Vreemd. Geen naam, geen foto, geen partij, geen nummer, niks. Alleen een website en een vreemd teken dat de tekst voorafgaat. Weet u wat dat is? Eén ding weet ik wel. Die Jef heeft er zin in, want mijn wandeling is pas begonnen en het is de zoveelste #zegmaarjef die ik tegenkom."

Dat vreemde teken is een hashtag en wanneer de deur onder het Mariabeeld openzwaait volgt meer info. "Het gaat hier over Jef Van Pee", zegt Lieve, die het bord met plezier in haar voortuin liet planten. "Jef Van Pee is al jaren politiek actief, zat de voorbije legislatuur in de Gentse gemeenteraad en komt straks opnieuw op, zowel voor de gemeente als voor de provincie." Lieve speelde ooit nog in een punkband. Die heette Semi-Direct – "vernoemd naar de treinen" – en daarin speelde de broer van Jef. Zo leerde ze hem kennen. '"Ik ben een praktiserende christen, kom uit een tjevennest en geloof in Jef. Mijn man is zorgbehoevend. Hij is één van de laatste poliopatiënten in ons land, zet zich in voor gehandicaptensport en Jef heeft voeling met die problematiek. Dat motiveert, en dat verklaart dat bord."

Beeld Bob Van Mol

Freddy, de man met de twee honden: "Juist, Jef Van Pee, die naam zegt mij wel iets."

Wie de website van Jef intikt, belandt op zijn Facebook-pagina. En wie Jef opbelt, krijgt een vriendelijke man aan de lijn: "Ik ben de Jef van het bord, inderdaad. En dat bord doet blijkbaar zijn werk. Het aantal bezoekers van de Facebook-pagina stijgt en u belt mij op. Ik heb u geprikkeld, hé." 

Jef doet al 21 jaar aan politiek en hij wil uit de band springen met een opvallende affiche: "Je moet íéts doen om opgemerkt te worden. Ik kies voor het mysterieuze. Mensen vragen zich af wie Jef is. Pas later, kort voor de verkiezingen, kleef ik extra info op de borden. Dan weten de mensen wie ik ben en welke bolletje ze kunnen kleuren. Op huisbezoek hoor ik dat vaak: 'Jef, we zien zoveel affiches, maar die van u onthouden we wel.' Ik probeer ook jong en oud te verenigen door zo’n modern teken te gebruiken. Zelf was ik daar niet vertrouwd mee, nee, maar het zijn jongeren uit mijn familie- en vriendenkring die me dat aanraadden: 'Zet er een # bij, dan geef je aan dat je online antwoorden vindt.' Dat schijnt nogal 'in' te zijn tegenwoordig, zo’n teken."

Annemie

Rijden door Vlaanderen is als surfen op websites waar de hele tijd pop-ups verschijnen, ook van politieke partijen. Het éne venster is nog niet weg geklikt of het andere dient zich hijgerig aan. In de straat kijk je naar links, naar rechts en altijd flitsen de borden voorbij. Voorrangsborden, straatnaamborden, reclameborden of 'Kakje? Zakje!', Te koop, Schijt je rijk, Nieuwe patatten, Eroticabeurs, Mega rommelmarkt, of Chirofuif Jagoewere. 

Om de zoveel jaar wurmen ook de politici zich tussen de nieuwe aardappelen en 'Hier hondenweide', en om de zoveel jaar valt op hoe persoonlijk(er) de campagnes worden. Natuurlijk is het gros van de affiches nog altijd erg stereotiep. Altijd voorzien van een doffe blik, een vale das en de reflectie van het flitslicht in de brilglazen. 

Veel affiches zijn onderling inwisselbaar. Alleen de naam en kleur verschillen. Zo heeft N-VA de borden van de lokale afdelingen, waar ook in Vlaanderen, streng geüniformeerd. Quasi overal zie je het typerende V’tje, de woorden 'welvaart' en 'veiligheid' en kijkt de kandidaat je in de ogen. Dat doen ook veel lokale afdelingen van Groen, sp.a, Open Vld en Vlaams Belang. Al dan niet voorzien van een hashtag. Maar ze vallen niettemin op: de politici die zich niet langer presenteren als politicus.

Langs de expresweg tussen Ninove en Aalst heeft Lieven Meert, die als sp.a'er opkomt voor SAMEN, zijn voornaam geplaatst. 'Die reuzenletters doen denken aan Hollywood.' Beeld Bob Van Mol

"Sommigen tonen zich eerder als mens van vlees en bloed, dan als politicus", zegt Stefaan Walgrave, doctor in de politieke en sociale wetenschappen (Universiteit Antwerpen). "Ze stappen uit de rol van politicus. Dat is de authenticiteitsstrategie, zoals Jef ook doet in Oostakker. De doorgedreven personificatie die we nu zien, begon in de jaren zeventig met Leo Tindemans en zijn bekende slogan: 'Met deze man wordt het anders'. Maar de echte voorloper van 'zeg maar Jef' is Annemie Neyts (Open Vld). Midden jaren 80 zag je haar op een verkiezingsbord in de spiegel kijken en zich opmaken. Op die affiche stond geen logo, geen familienaam, alleen 'Annemie'. Neyts toonde zich zo veeleer als vrouw dan als politica."

Herwig Reynaert, gewoon hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit Gent, vult aan: "De verpersoonlijking heeft te maken met het stemgedrag. Mensen stemmen veel meer op personen dan op partijen. De politicus staat centraal, de mens. Lange tijd zag je alleen verkiezingspropaganda met tekst in het straatbeeld, de pure inhoud. Dan spreek ik over de periode na de Tweede Wereldoorlog. Nadien werd die tekst langzaam vervangen door groepsfoto’s, daarna duofoto’s om uiteindelijk bij soloportretten uit te komen."

In Oostakker is het 'zeg maar Jef', in Brugge is het 'zeg maar Franky' en een tijd geleden was dat in Waregem 'zeg maar Kurt.' "Ik wil mijn menselijk gelaat tonen", zegt Jef Van Pee. "Me niet tonen als 'meneer', ook niet als mandataris, gewoon als Jef. Dat menselijke is laagdrempelig en leunt veel dichter aan bij de mensen."

Dat politici het aandurven om enkel met hun voornaam uit te pakken en het riskeren om zelfs de partij achterwege te laten, valt te verklaren, zegt Stefaan Walgrave. "Amerikaans onderzoek heeft aangetoond dat de populariteit van een partij daarin meespeelt. Als die partij niet populair is, het slecht doet in de polls, dan gaan de kandidaten zich van de partij distantiëren en een meer persoonlijke campagne voeren. Ze werpen de rol van de typische politicus van zich af en doen alsof ze partijloos zijn." 

"Jaren geleden voerde de Antwerpse burgemeester Patrick Janssens ook campagne zonder het logo van sp.a. Hij omringde zich met mensen als Tom Barman en Gene Bervoets en bracht ook een magazine uit dat
Patrick heette. Politici proberen kiezers niet ideologisch aan zich te binden, maar wel persoonlijk. Die individualisering zie je natuurlijk in de hele maatschappij, ook in de politieke verslaggeving. Het gaat in Antwerpen bijvoorbeeld niet over N-VA versus CD&V, maar wel over de 'persoonlijke clash' tussen Bart De Wever en Kris Peeters. Die personalisering is overal doorgedrongen, ook op de affiches."

Beeld Bob Van Mol

Cappuccino

De personificatie neemt soms groteske vormen aan. In april 2017 werd in Ninove SAMEN opgericht, een kartel dat zich een politieke beweging noemt en bestaat uit CD&V, sp.a en Groen. SAMEN wil naar eigen zeggen boven de traditionele partijpolitiek staan. De nummers 2 en 3 op de lijst, Lieven Meert en Katie Coppens, beiden van sp.a en beiden ook schepen in het huidige gemeentebestuur, hebben langs de expresweg tussen Ninove en Aalst levensgrote palen in de grond geklopt. 'LIEVEN' staat aan de ene kant van de drukke weg, 'KATIE' aan de andere. Elders in Ninove hangen negen schilderijen van Lieven Meert, allemaal gebaseerd op bekende werken. Zo hangt hij in het straatbeeld met een vijgenblad op een strategische plaats. Het schilderij is een persiflage op De schepping van Adam van Michelangelo. Meert schreeuwt ook op het bekende werk van Edvard Munch, zit verstopt in de tekstballon van Thinking of Him van Roy Lichtenstein en hangt dus ook als Marilyn Monroe naast een traiteurzaak in Denderwindeke.

"Die reuzenletters doen denken aan die in Hollywood", zegt Meert daarover. "Er staat geen logo bij, geen partijnaam, niks. In zekere zin heeft mijn campagne niks meer met politiek te maken, maar natuurlijk weet iedereen dat er verkiezingen aankomen. Ik toon de mens Lieven en de schilderijen laten toe om me niet in het hokje van de traditionele politicus te laten duwen. Humor is ook belangrijk, toch? Humor, positiviteit en creativiteit. Reclameaffiches zijn altijd spitsvondig, maar om de één of andere reden is die spitsvondigheid niet doorgedrongen tot de politieke affiches. Dat begrijp ik niet goed."

Een provincie verder, in West-Vlaanderen, is de reclame kennelijk wel doorgesijpeld. In Waregem slagen weinig mensen erin de naam van Pietro Iacopucci te onthouden, laat staan uit te spreken. De man is er als schepen bevoegd voor Cultuur, voor de Bibliotheek, voor Info & Communicatie en voor ICT. Maar zijn affiches gaan over koffie. Daarop heeft Iacopucci een koffietas in de hand terwijl de andere hand de duim omhoog steekt. Op de tas staat 'cappuccino', wat maar een paar letters verschilt van zijn echte familienaam. 'Cappuccino. Who else?' staat onderaan de affiche.

Mensen worstelen nogal met de naam van 'Pietro Iacopucci'. Vandaar 'Capuccino'. Wat anders? Beeld Bob Van Mol

In diezelfde stad is het oude 'zeg maar Kurt!' vervangen door 'Verder met Kurt!', aangezien burgemeester Kurt Vanryckeghem mikt op een derde termijn. Die Kurt won in 2006 nipt van partijgenoot Rik Soens en werd burgemeester. En die Rik doet nu nog altijd mee. Hij rijdt rond met een aanhangwagen om omgewaaide borden recht te trekken. Zelf zweert de man nog altijd bij de traditionele affiche. "Een bord dat stevig in de grond is geklopt", zegt hij. "Met een duidelijke foto, die strak op het bord is gekleefd, zonder kreuken of welvingen. Dat werkt nog altijd. Kijk hier: Rik Soens, 3de plaats gemeenteraad en 4de plaats provincieraad. En ik heb ook een slogan, al staat die niet overal op: 'we goan oes weiren.' Met naam, met logo, met nummer, met alles erop en eraan. Dat is duidelijk. Dat is goed. Ik ben van den oude stiel. Facebook is te vluchtig.’

De personificatie is nog het duidelijkst zichtbaar bij de eenmanspartijen. In Haaltert is er Jeannine en P.A.T. – Positieve Andere Toekomst van Patrick Van Weyenberg. In Antwerpen heb je de satirische eenmanspartij BDW-Burger Democratisch Welzijn van Geert Beullens, de lookalike van Bart De Wever die in een marcelleke rondloopt met daarop 'Testiculis canis est', wat geen vertaling behoeft. En in Bornem heb je SOS, wat staat voor Stem op Stef. Stef De Groof wil meer biodiversiteit. Voilà.

Uw Alternatief

De personificatie is niet van toepassing op die andere trend, de burgerbewegingen die je in verschillende gemeentes ziet opduiken. Ook in Ninove dus. Daar heb je Lieven en Katie, maar daar heb je ook Uw Alternatief, een partij opgericht door twee ex-N-VA’ers die zich als een beweging profileert. Een beweging om meer zeggenschap voor de burgers over hun leven en leefomgeving af te dwingen. Foto’s zie je niet. Namen ook niet. Wel een banner op duurzaam materiaal in donkere kleuren, met alleen tekst. Uw Alternatief gaat in tegen de heersende trend en zet zich af tegen het huidige politiek systeem. Hun banner valt op omdat die zo atypisch is. Net zoals de werkwijze van Lieven, Katie, Jef en co. Alleen leidt die wijze ook tot verwarring. Er zijn maar weinig mensen die effectief weten dat Uw Alternatief een politieke partij is waarop je op 14 oktober kunt stemmen.

Carla Vandeweyer passeert op haar elektrische fiets en Carla ligt er alleszins niet wakker van. "Meneer, zeg nu zelf, wat kan de kleine man nog betekenen? Die politici doen toch hun goesting. Ik heb andere zaken aan mijn hoofd."

Die zaken heten Jacko, Maya, Jada, Rio, Cocco, Nonno, Blue, Snoet, Rino en vroeger ook Diego. "Dat zijn mijn papegaaien. En die luisteren beter dan de politici. En ook op 14 oktober heb ik andere dingen aan mijn hoofd. Dan is het mijn verjaardag, jawel. Dat ze daar eens iets aan doen: ik verjaar altijd op een verkiezingsdag. Altijd maar die 14de oktober."

De burgerbeweging Uw Alternatief uit Ninove valt op met haar atypische banners. Beeld Bob Van Mol
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.