Vrijdag 12/08/2022

AnalyseBart Eeckhout

Hoe politici het vertrouwen in zichzelf ondermijnen: Paul Magnette is geen uitzondering

PS-voorzitter Paul Magnette is niet de enige politicus die markante uitspraken doet, om even later het ­tegenovergestelde uit te voeren.  Beeld Photo News
PS-voorzitter Paul Magnette is niet de enige politicus die markante uitspraken doet, om even later het ­tegenovergestelde uit te voeren.Beeld Photo News

Om zichzelf weer aantrekkelijk te maken bij kiezers, opteren ook centrumpolitici alsmaar meer voor forse stellingnames. Een destructieve strategie. Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Bart Eeckhout

Stel dat u een burger bent die, naïef en zonder voorkennis, het politieke debat is gaan volgen. In Humo kon u vorige week dan lezen hoe Paul Magnette, voorzitter van de PS en dus van de grootste federale regeringspartij, de e-commerce liever kwijt dan rijk is. Ook al weten we nu dat de meest markante uitspraken (“Na de kernuitstap wil ik graag de e-commerce-uitstap realiseren.”) maar ‘om te lachen’ waren, dan nog blijft de vaststelling overeind dat deze politicus ervoor ijvert om de e-commerce zo veel mogelijk te bannen.

Exact een week later sluit zijn partij een ‘arbeidsdeal’ in de regering die de regels voor e-commercebedrijven juist versoepelt. Dat is dus het tegendeel van wat Magnette zei te gaan doen. In de behaaglijke warmte van de Wetstraat-stolp staan analisten dan meteen klaar om de strategie van de PS-voorzitter te ‘duiden’. Dat hij zijn radicaal-linkse concurrent wou overtroeven, dat hij het debat wou domineren... Interessant, maar dat is hoe de stolpbewoners onder elkaar redeneren. De burger zonder alle insider-kennis ziet een politicus die zwart zegt en wit doet. Wat doet dat met het vertrouwen van die burger in die politicus, denkt u?

Bart Eeckhout. Beeld DM
Bart Eeckhout.Beeld DM

Paul Magnette is geen uitzondering. Veeleer integendeel. Franstalige media gebruiken de term ‘bouchéisation’ om de zelfprofilering van partijvoorzitters te benoemen, naar MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez. Die stelt met onophoudelijke media-interventies de cohesie binnen de federale regering danig op de proef. Dat Magnette zich behalve door de PVDA ook door Bouchez opgejaagd voelt, valt niet te ontkennen. Maar de MR-voorzitter is niet de uitvinder of de monopolist van spektakelpolitiek.

Goed bezig, denken ze

“De ideologische scherpte moet er in 2022 opnieuw inkomen”, nam bijvoorbeeld Open Vld-partijleider Egbert Lachaert zich voor in een nieuwjaarsinterview in deze krant. Het eerste idee volgde snel: “Het zou in de grondwet ingeschreven moeten worden dat het overheidsbeslag nooit meer dan vijftig procent mag zijn.” Lachaert noemde dat in De zondag ‘een voorwaarde’ voor de fiscale hervorming waar de regering momenteel aan werkt. Een helder liberaal standpunt, maar door dat te koppelen aan het concrete regeringswerk, riskeert Lachaert de eigen nederlaag te organiseren. Wat als het overheidsbeslag in 2024 nog ruim boven de helft van een gemiddeld inkomen zit?

Of neem de N-VA, federaal in de oppositie, in Vlaanderen aan het hoofd van de regering. In de federale Kamer poogt N-VA mee het verzet aan te voeren tegen het behoud van de CST-coronapas. Voor dat verzet zijn er goede argumenten, maar in het Vlaams Parlement keurde de N-VA pas onlangs als grootste meerderheidspartij de verlenging van het Vlaamse luik van de coronapas nog mee goed! Dat stuit bij een deel van de eigen aanhang op onbegrip. Op de betogingen tegen de CST-pas waren sympathisanten van N-VA ook het sterkst vertegenwoordigd, op VB en PVDA na. De kans bestaat dus dat juist de kritische N-VA het meest af te rekenen krijgt met ontgoochelde kiezers.

Over dit type aandachtspolitiek waart een misverstand rond in de Wetstraat. Een politicus creëert er ophef mee, wat voor ‘engagement’ zorgt. Tegenstanders reageren, supporters zijn verguld, media zorgen voor zichtbaarheid. Goed bezig, denken de politicus en zijn ja-knikkende adviseurs. Van buitenaf bezien vele burgers dat anders. Wanneer de wekelijkse stofwolk weer optrekt, merken zij dat er weinig veranderd is. Of dat juist het tegendeel gebeurt van wat de politicus beloofd had. Dat leidt tot meer onbegrip en vervreemding.

Om de opkomst van anti-establishmentpartijen af te stoppen, gaan ook klassiekere politici hun heil zoeken in een scherpere, gepolariseerde profilering. Het idee daarachter is nobel. Doordat meer partijen zich sterker onderscheiden, krijgt de kiezer meer keuze dan tussen links of rechts radicalisme en het grijze centrum. Maar het gaat mis in de uitvoering. Partijen met beleidsverantwoordelijkheid kunnen de zelfgeschapen verwachtingen onmogelijk waarmaken. Door het opdrijven van die verwachtingen organiseren ze de eigen deceptie. In een poging om weer wat vertrouwen te winnen, wekken politici dus juist meer wantrouwen op. België/Vlaanderen is niet de enige plek waar het vertrouwen in ‘de politiek’ taant. In de meeste westerse democratieën zet eenzelfde tendens zich door, wat zich uit in de opkomst van anti-establishmentpartijen. Oorzaak en gevolg vallen lastig te onderscheiden: neemt het wantrouwen toe omdat de ‘radicale’ partijen groeien, of groeien de radicalen omdat het wantrouwen toeneemt? Beide fenomenen lijken elkaar te versterken.

Wantrouwen

Van alle politieke instellingen is in Vlaanderen het wantrouwen jegens partijen het grootste. In 2018 had nog maar 17 procent van de Vlamingen ‘veel vertrouwen’ in politieke partijen, zo blijkt uit de meest recente cijfers van Statistiek Vlaanderen. Tien jaar eerder lag dat vertrouwen nog ettelijke procentpunten hoger, en ook hoger dan dat in het federale parlement of de federale regering.

Meer dan de democratie is het de particratie die met een ernstige vertrouwenscrisis kampt. De tendens onder partijleiders om zich, parallel en soms in tegenspraak met het beleidswerk, te profileren in een eindeloze, alomtegenwoordige campagne lijkt die crisis enkel maar uit te diepen. Burgers rijmen de machtsambities van democratisch niet gelegitimeerde maar genereus gesubsidieerde partijen en hoofdkwartieren maar moeilijk met wat ze terecht van ‘de politiek’ verwachten: goed bestuur.

Een politiek systeem dat weer vertrouwen wil winnen, kan zich dus juist beter meer dienstbaar en bescheiden opstellen. Scherpe, tegensprekelijke ideologische vergezichten zijn nodig, maar wel helder onderscheiden van concrete, huidige beleidsprioriteiten die loyaal worden nagestreefd (meerderheid) of kordaat worden bestreden (oppositie). Moeilijker hoeft het niet te zijn. Alleen jammer dat het systeem de tegenovergestelde kant uit holt.

Beluister ook de podcast ‘Lopende zaken’

Bart Eeckhout en journalisten van De Morgen bespreken elke vrijdag de heetste maatschappelijke hangijzers.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234