Vrijdag 30/10/2020

InterviewMarc Leemans

‘Hoe gaat CD&V uitleggen dat ze niet meestapt in een socialer beleid?’

ACV-topman Marc Leemans.Beeld Tim Dirven

ACV-topman Marc Leemans laat er geen twijfel over bestaan: we hebben niet één, maar veel medicijnen nodig om te genezen van het coronavirus. En dat mogen voor zijn part gerust middeltjes uit de oude doos zijn, zoals het brugpensioen en arbeidsduurvermindering. ‘Dat zijn helemaal geen belegen ideeën.’

“Rage Against The Machine vind ik veel betere muziek dan Vivaldi. Die ‘Vier seizoenen’ zijn slaapverwekkend.” Je zou het niet verwachten van een 59-jarige vakbondsvoorzitter, dat hij rapcore uit de jaren 90 verkiest boven een klassiek componist. Maar zijn muziekvoorkeur zegt niets over zijn coalitievoorkeur, integendeel. De ACV-voorzitter heeft wel degelijk een boontje voor een coalitie met socialisten, groenen en christendemocraten. 

De eerste, acute fase van de coronacrisis ligt achter ons. Hoe moet het nu verder?  

“Het virus kan nog jarenlang zware gevolgen hebben, zeker voor de economie. Wie in het begin dacht dat het een V-curve zou veroorzaken in de economie, met een pijlsnelle neergang en even snelle heropleving, moet dat idee nu toch bijstellen. Het zal een vierkantswortelcurve worden: de klim uit het dal zal traag zijn, waarna een lange stagnatie zal volgen. De Nationale Bank, het Planbureau en andere voorspellers maken dezelfde prognoses. In Nederland en Duitsland verloopt de heropstart trager dan verhoopt.” 

Hoe geraken we hieruit? 

“Eén recept zal niet volstaan. We stevenen nu al af op een tekort van 30 miljard euro en dat kan nog oplopen. Dat los je niet op met alleen een vermogenswinstbelasting. In een legislatuur krijg je die put ook niet gevuld, zelfs niet in twee. Wat we nodig hebben, is een marshallplan. De volgende regering, die er zo snel mogelijk moet komen, moet inzetten op eerlijke verdeling en een eerlijke bijdrage op alle inkomens. Een euro is een euro, daar moet een gelijke belasting op komen. Of je die nu verdient door werk, door verhuur of door speculatie.” 

Meer belastingen bij een overheidsbeslag van meer dan 50 procent, de mensen zullen het graag horen. 

“Wie de put wil  dempen met minder belastingen, zal het probleem net nog groter maken.” 

Moet er dan een crisisbelasting komen, zoals onder premier Jean-Luc Dehaene (CD&V)? 

“Noem het zoals je wil, een crisis- of een coronabelasting, je gaat sowieso eerst een progressieve bijdrage moeten vragen van de mensen die meer hebben. Maar ook dat zal niet volstaan. Inkomen uit arbeid moet gelijker worden belast. Werknemers met een bedrijfswagen en andere extralegale voordelen zullen meer moeten bijdragen. Van al die voordelen uit de zogenaamde cafetariaplannen zien die mensen in de non-profit niets. En veel mensen in de privé evenmin.”  

U maakt zich niet populair met zulke uitspraken. 

“De voorzitter van het ACV zegt niet: jullie moeten die auto’s allemaal afgeven en meer belastingen betalen. De voorzitter van het ACV zegt wel: we moeten op een eerlijke manier met elkaar omgaan. Want die belastingen zijn nodig voor onze sociale zekerheid en onze gemeenschap. Het deficit in de sociale zekerheid loopt in 2024 op tot 12 miljard euro, en we weten nog niet wat het effect van corona zal zijn. De ramp is: de regering past het verschil vanaf volgend jaar niet langer bij. De politiek heeft de verzekeringspolis van de Belgen – want dat is de sociale zekerheid tenslotte – verkwanseld. Dat moeten we omkeren.”

Je kunt ook wat doen aan de uitgaven natuurlijk. 

“Evident, we zullen moeten én investeren én besparen én correcte bijdragen vragen van iedereen. (fijntjes) Ik stel wel vast dat de grootste criticasters van het grote overheidsbeslag vandaag diegenen zijn die het meest beroep doen op de overheidssteun. De VBO’s en VOKA’s van deze wereld willen allemaal dat de steunmaatregelen van de regeringen zo lang mogelijk behouden blijven. En zij roepen om overheidsinvesteringen om uit de put te komen. Ik wil wel hoor, maar met welk geld?”

Hoe lang kunnen die steunmaatregelen nog behouden blijven?

“Moeilijk te zeggen. Tot het einde van het jaar is de tijdelijke werkloosheid alvast verlengd. Heel wat mensen hebben zwaar inkomensverlies geleden. Het probleem is, we weten nu nog niet waar we heen gaan. We waden door een socio-economische en politieke mist. Zo is het moeilijk navigeren.”  

Zal de politieke mist snel opklaren? 

“Geen idee. Wat ik wel weet, is dat deze regering in ‘aflopende’ zaken niet voor die grote relance en investeringen kan zorgen. Eind deze maand zitten we 632 dagen zonder regering met volle bevoegdheid. Sinds de Marrakech-crisis.” 

Voor de zomer pleitte u voor een versoepeling van het brugpensioen om de effecten van de coronacrisis te verzachten. Een recept uit de jaren 80. 

“Waar ik voor pleit, is dat oudere mensen die afgedankt worden bij herstructureringen, niet gewoon werkloos worden, maar op brugpensioen kunnen. Zij kosten toch evenveel aan de sociale zekerheid, waarom kunnen ze dan niet met brugpensioen? Er is nu wellicht toch geen werk voor hen. Bovendien betaalt de werkgever dan een solidariteitsbijdrage aan de sociale zekerheid en aan de werknemer in kwestie. Wie vindt dat een belegen idee? Zij die die bijdragen niet willen betalen.”

Het gaat om een mentaliteitswijzing: je zou het signaal kunnen geven dat 55-plussers wél nog kunnen bijdragen aan de sociale zekerheid.

“Natuurlijk, dat vind ik ook. Ik ben zelf 59 en zal heel content zijn als ik nog lang mijn job kan behouden. Maar ons voorstel gaat over oudere werknemers in bedrijven waar sowieso ontslagen zullen vallen. Die mensen móéten niet vanaf die leeftijd buitengezet worden hé, versta me niet verkeerd. En wie met brugpensioen is, moet ook beschikbaar blijven voor een nieuwe job.” 

Welke andere bedreigingen ziet u nog na de coronacrisis? 

“Voor corona waren er al 420.000 langdurig zieken. Dat zal zeker niet verbeteren, het virus veroorzaakt heel veel bijkomende druk op de mensen. Je zal maar in Antwerpen in een klein appartementje wonen met drie kinderen en niet buiten op een bank mogen gaan zitten. Voor corona zaten we in een citroenmodel, we persten de mensen uit. Nu moeten we echt durven na te denken over werkbaar werk.” 

Ook over een kortere werkweek? 

“Zeker wel. Ik weet wel dat dat ook wordt weggezet als een belegen concept uit de jaren 80, maar in Duitsland is het onlangs toch opnieuw een mogelijkheid geworden voor de werknemers. Of een kortere werkweek ook een lager loon betekent? Ik wil het debat aangaan zonder taboes. Dat is iets heel anders dan vele anderen die, de armen gekruist, hier zelfs niet over willen praten.” 

Deelt u de kritiek dat onze regeringen de coronacrisis zeer slecht beheerd hebben? 

“Ik durf daar geen kritiek op te geven, ik weet ook niet of de regeringen in andere landen betere keuzes hebben gemaakt.” 

De vakbond hield zich gedeisd. De enige zichtbare actie was in het Brusselse Sint-Pietersziekenhuis, toen het personeel premier Sophie Wilmès (MR) de rug toekeerde, maar dat was geen openlijke vakbondsactie. 

“Maar dat was wél een actie van ons. Onze Franstalige bediendenvakbond heeft daaraan meegeholpen. Wij hebben die onvrede dus wél gecapteerd en gekanaliseerd. Kijk, ik kom dikwijls mensen tegen die zeggen: de vakbond doet dit of de vakbond doet dat. Maar maak toch alstublieft geen onderscheid tussen de vakbonden en de werknemers. Een vakbond, dat zijn net de werknemers die zich organiseren.” 

We hebben u ook nog niet gehoord over de regeringsvorming. Uw collega’s van het ABVV, Thierry Bodson en Miranda Ulens, hebben dat wel al gedaan. 

“Miranda en Thierry staan dichter bij de politiek en bij een welbepaalde partij (de PS, TP/RW) dan wij. Zij vonden het nodig om die partij op haar verantwoordelijkheid te wijzen via de media. Wij hebben vooraf heel duidelijk gezegd waar het om draait voor ons, en ik heb dat ook in mijn speech op Rerum Novarum herhaald. Wij willen een eerlijk en evenwichtig beleid waarin de sterkste schouders niet langer ontzien worden. Het Zweeds beleid mag niet voortgezet worden.” 

Is dat dan in een paars-gele coalitie of een vierseizoensregering? 

“Wij  hebben geen voorkeur voor een welbepaalde coalitie. De kleur van de kat maakt ons niet uit, wel welke muizen zij vangt. Het beleid telt.” 

Peter Wouters van beweging.net pleitte in zijn nieuwjaarsspeech wel voor een regering met socialisten, groenen en christendemocraten. 

“Wacht even, mijn redenering is nog niet af. Wellicht is de kans op een sociaal evenwichtig beleid groter in een Vivaldi-coalitie dan in een paars-gele coalitie. Ik zeg ‘wellicht’, want wij hebben geen teksten gezien. We kunnen dat pas afwegen wanneer we een regeerakkoord zien.” 

Wat er bekend is van de nota van Paul Magnette (PS) en De Wever (N-VA) klonk u toch ook als muziek in de oren? Daar stonden forse sociale toegevingen in.

“Ik heb dat ook gelezen. Ik probeer overal de nota vast te krijgen, maar niemand kan hem mij geven. Maar oké, dat paars-gele spoor is dood en verlaten. Bovendien maken wij ons geen illusies: die volgende regering gaat niet het paradijs op aarde brengen, met welke coalitie dan ook.” 

Hebt u CD&V-voorzitter Joachim Coens nog gehoord? 

“Neen, ik heb hem de voorbije week niet gehoord. De CD&V weet perfect wat wij verwachten. Ze hebben dat zelfs op papier gekregen. Alle partijen hebben ons memorandum ontvangen. Als u een exemplaar wilt, kunnen we u dat meteen bezorgen.” 

Moet u Coens daar niet af en toe aan herinneren? 

“Intelligente mensen weten zulke dingen zonder geheugensteuntjes. We hebben geen zeer intense relatie met de politiek. We hebben geregeld contact met het kabinet van de minister van Werk, maar dat is functioneel omdat we nu eenmaal op veel vlakken moeten samenwerken aan bepaalde dossiers.” 

Begrijpt u de aarzeling van CD&V om mee te stappen in Vivaldi? 

“Ik kan begrijpen dat sommigen binnen CD&V aarzelen, ja. Zij vrezen dat N-VA hen het leven zuur zal maken in de Vlaamse regering en in het federaal parlement. Maar aan de andere kant: de partij is bij de verkiezingen zwaar afgerekend op een beleid dat zeer rechts en zeer onevenwichtig was. CD&V zou dus toch moeten begrijpen dat het beter is dat recht te zetten. Hoe gaat die partij uitleggen dat ze niet meestapt in een socialer beleid?” 

Oud-premier Yves Leterme (CD&V) stelt in het weekendinterview in deze krant dat CD&V best de premier levert. Akkoord?

“Het regeerprogramma is voor ons belangrijk. Niet wie aan het stuur zit. Bovendien, moet de partij die de premier levert dan niet vaak inhoudelijke toegevingen doen? Maar nog eens, dat is een afweging die de partij moet maken.” 

Zal Open Vld in Vivaldi niet lastiger doen dan N-VA in paars-geel? 

“Ik heb de indruk dat ze bij N-VA vooral erg opportunistisch zijn. De Wever tweet nu al dat Vlaanderen nog nooit zo rechts en zo Vlaams gestemd heeft en een regering zal krijgen die nog nooit zo links en Franstalig was. Nochtans was hij voordien blijkbaar bereid grote sociale toegevingen te doen in een regering met de PS. Het gaat alle kanten uit. Het ene moment vinden ze dat een bepaalde partij er absoluut bij moet, het andere moment is die politieke partij ‘crimineel onverantwoord’. (doelt op de Open Vld, RW/TP) 

“Zulke politieke spelletjes, ik begrijp daar niks van. Ik kan alleen maar zeggen: in het sociaal overleg zijn die relaties anders. Wij kunnen ook hard discussiëren met elkaar, wij kunnen ook eens kwaad zijn, maar dat haantjesgedrag, dat schofferen en beschimpen in de media, dat doen de sociale partners niet. Sommige politici vinden dat blijkbaar normaal, maar in Frankrijk gebeurt dat toch niet. Idem in Nederland of Duitsland. Ik betreur dat, want dat is echt niet goed voor een samenleving. De commedia dell’arte blijft maar duren, met steeds dezelfde politieke spelletjes.”

Conner Rousseau (sp.a) pleit voor een shutdown als het niet lukt een regering te vormen. 

“Kijk, daar heb ik dus op afgehaakt. Telkens reageren op de waan van de dag of het ideetje van de dag. Morgen zindert dat nog wat na en dan hangt er weer een nieuw ballonnetje in de lucht. Het wordt hoog tijd dat het land bestuurd wordt. De mensen verdienen eindelijk beleid.” 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234