Zaterdag 24/10/2020

AchtergrondFeminisme in de Wetstraat

Hoe feministisch is De Croo I echt?

Familiefoto van de Regering De Croo I, met evenveel vrouwen als mannen, in het federale parlement.Beeld Photo News

De abortusversoepeling is verder af dan ooit. Beloofde maatregelen voor gelijke pensioenen, lonen en kansen blinken uit in vaagheid. Experts wikken het feministische gehalte van De Croo I. ‘Het glazen plafond breken? Klinkt leuk, maar de ‘sticky floor’ waar vrouwen aan blijven kleven is belangrijker.’

De Kamer heeft voor het eerst sinds 1830 een vrouwelijke voorzitter: Eliane Tillieux (PS). De ‘eerste burger van het land’ werd woensdag verkozen en sprak in haar speech van een historische mentaliteitswijziging in de politiek. Niet alleen telt de nieuwe regering-De Croo evenveel mannen als vrouwen, ook worden beide spreekgestoeltes van het parlement nu bezet door een vrouw. In de Kamer door haar, in de Senaat door Stephanie D’Hose (Open Vld). “Een overwinning voor alle vrouwen,” sprak Tillieux, “en voor de mannen die gestreden hebben voor gelijkheid, vrijheid en emancipatie.”

Lovend waren ook internationale media zoals The Times en CNN over de aanstelling van Petra De Sutter (Groen) als vicepremier, “the most senior transgender politician in Europe”. Dat de leden van Groen haar selecteerden op basis van haar politieke merites, en niet om haar identiteit, zagen ze als een mijlpaal voor de gendergelijkheid. Net zoals er ook optimistische geluiden te horen zijn over Ludivine Dedonder (PS), de eerste vrouw die het tot minister schopt in het mannenbastion van Defensie.

Het zijn symbolen waar de regering-De Croo trots mee uitpakt. In haar regeerakkoord belooft ze “een actieve en voluntaristische genderpolitiek die structurele en historische onevenwichten aanpakt”. Gendergelijkheid is een fundamentele waarde, klinkt het. Het regeerakkoord voorziet er zelfs een apart hoofdstuk over. Maar kan De Croo I die hoge verwachtingen ook inlossen? Of klopt ze zich te makkelijk op de borst?

Beide, zo meent Bieke Purnelle, directeur van RoSa, het Kenniscentrum voor gender, feminisme en gelijke kansen. “Neem de pariteit tussen mannen en vrouwen. Die is positief, maar in Rwanda is het al jaren normaal. De politieke vertegenwoordiging van vrouwen is een van de redenen waarom ons land elk jaar zo matig scoort op de wereldranglijst voor gendergelijkheid.” Het symbolische laagje blijkt bovendien flinterdun. Het kernkabinet – waar de grootste macht zich situeert – is nog steeds erg mannelijk (zes mannen tegenover twee vrouwen), net zoals de top van de kabinetten. Olivier Pintelon, politicoloog en kernlid van denktank Minerva: “We boeken vooruitgang, maar de mannen blijven aan de knoppen zitten.”

Let wel: hoewel vrouwelijke ministers als rolmodel kunnen fungeren, zijn ze daarom niet per se gunstiger voor vrouwen. De Britse premier Margaret Thatcher drukte de Britse vrouwenbeweging eigenhandig de kop in toen die in de jaren 70 voor gelijke lonen en werk ijverde. “Wat wel klopt, is dat vrouwen gemiddeld net iets vaker thema’s op de politieke agenda plaatsen die er anders wellicht niet op zouden geraken, vanuit hun persoonlijke beleving en ervaring”, zegt Purnelle. “Denk aan zwangerschap, abortus of seksueel geweld.”

Plakkende vloer

Eén voordeel: voor het eerst heeft ons land een premier die weet wat feminisme, gender en vrouwenrechten betekenen. Alexander De Croo noemt zichzelf een feminist. De eeuw van de vrouw, zijn boek uit 2018, is een pleidooi voor de (politieke) emancipatie van vrouwen, en hoe dat ook mannen bevrijdt. Op het Global Citizen Festival in Johannesburg liet hij meer dan 70.000 Zuid-Afrikanen ‘She is equal!’ scanderen. Samen met Beyoncé, Jay-Z en Ed Sheeran was hij een van de gezichten van de internationale campagne voor vrouwenrechten.

Dat zijn vrouw Annik Penders veel sneller dan hem carrière maakte bij de Boston Consulting Group (BCG), waar ze elkaar leerden kennen, schrijft hij in zijn boek. Het is een van de redenen waarom hij een ander carrièrepad koos. “Ik wilde niet concurreren met mijn eigen vrouw. Zij is slimmer dan ik.” Op de vraag welke rol de ‘first lady’ nu zal spelen, zei hij onlangs in Het Laatste Nieuws dat hij er alles aan zal doen opdat ze haar topjob kan voortzetten. “Ik zou niet willen dat zij omwille van mijn job zou moeten stoppen met werken. Stel u voor, na alles wat ik daar vroeger over gezegd heb.”

Eliane Tillieux (PS), de eerste vrouwelijke voorzitter van de Kamer sinds het ontstaan van België in 1830. Beeld Photo News

Toch plaatsen sommigen ook kanttekeningen bij het feminisme van De Croo. “Als liberaal heeft hij veel aandacht voor de carrièrekansen van vrouwen aan de top van bedrijven en overheden. Hij is meer geïnteresseerd in het glazen plafond dan in de ‘sticky floor’, de kleverige vloer waar vrouwen onderaan de samenleving aan blijven kleven”, zegt Charlotte Casier, onderzoekster demografie en migratie aan de ULB en zelfverklaard activiste. Die laatste groep is veel groter en kampt met een socio-economische achterstand tegenover mannen. De vrouwen blijven – onder andere door de combinatie van werk en gezin – hangen in lager gewaardeerde jobs met slechtere arbeidsvoorwaarden en minder doorgroeikansen. Daardoor kampen ze vaker met armoede.

Tekenend is de anekdote die De Croo dinsdag oprakelde in Telefacts, over een sms’je van ECB-voorzitter Christine Lagarde die hem gelukwenste en aanraadde “om vrouwen kansen te blijven geven”. Purnelle: “Sorry, maar Lagarde is een vrouw met macht. De gemiddelde vrouw in dit land heeft helemaal niets met Lagarde. Ze komt in haar hele leven zelfs niet in de buurt van een glazen plafond. De gemiddelde man ook niet trouwens.” Het liberale feminisme is volgens sommige feministische denkers een niet-inclusieve stroming binnen het feminisme, die enkel in de kaart speelt van bepaalde vrouwen. Ze focust op wie de macht krijgt, maar vergeet wie onderaan de macht moet stutten.

Tussen haakjes: dat voormalig premier Sophie Wilmès plaats moest ruimen voor De Croo is een gekend fenomeen dat de ‘glazen klif’ heet. Daarbij worden vrouwen naar voren geschoven om leidinggevende posities in te nemen op het moment dat de omstandigheden te riskant lijken voor de traditionele mannelijke leiders. Zodra het puin geruimd is en de kans op falen weer een pak kleiner wordt, wordt de vrouw ‘van de klif geduwd’. Pintelon: “Nu er opnieuw een volwaardige meerderheidsregering is, is het toch weer een man die naar voren geschoven wordt.”

Wie echt wil weten wat te verwachten, neemt natuurlijk best het regeerakkoord van De Croo I erbij. Wat staat daar in? En vooral: wat niet?

De belangrijkste doorbraak is de uitbreiding van het geboorteverlof voor vaders en meemoeders, van tien naar twintig dagen. Bovendien kunnen interimmers en mensen met tijdelijke contracten hier voortaan mee van genieten. “Dit is cruciaal om mannen al bij het begin van de geboorte meer zorgtaken op zich te laten nemen”, zegt Pintelon, wiens ogen pas echt opengingen toen hij en zijn vrouw na de geboorte van hun zoon weer voltijds aan de slag gingen. Waarop de onthaalmoeder vroeg “wanneer mama vier vijfde zou gaan werken”.

Feminicide

Een opsteker is de erkenning van ‘feminicide’, geweld tegen vrouwen dat voortkomt uit vrouwenhaat. De Croo I wil feminicide laten opnemen in het strafwetboek. Ook wordt de transgenderwet van 2017 aangepast, nadat die vorig jaar werd vernietigd door het Grondwettelijk Hof. De wet maakte het makkelijker om je geregistreerde geslacht te wijzigen, onder andere door de medische voorwaarden af te schaffen, maar dwong mensen met een niet-binaire en fluïde genderidentiteit nog altijd een m of v te kiezen. De wetgeving wordt daarom opnieuw aangepast.

De meest symbolische opdoffer? De niet-versoepeling van de abortusregels. Voor de regering gevormd werd, was een meerderheid van de parlementsleden akkoord om de wettelijke termijn voor de afbreking van de zwangerschap te verlengen van twaalf tot achttien weken. De verplichte bedenktijd zou van zes naar twee dagen gaan. Voorts zou abortus uit de strafwet worden gehaald, waardoor vrouwen en hun behandelende artsen niet meer vervolgd zouden kunnen worden. Maar na allerlei vertragingsmanoeuvres eiste CD&V dat de beslissing werd opgenomen in de regeringsgesprekken.

“Het is duidelijk dat de abortusversoepeling op de lange baan wordt geschoven”, zegt Purnelle, die het regeerakkoord analyseerde. “Er staat gewoon niets meer over in. Behalve dat men zich engageert om dit verder te bestuderen ‘nadat een onafhankelijk wetenschappelijk comité een studie en evaluatie maakt’. Dat is zeer opmerkelijk, want in 2018 lieten al 38 experts hun licht hierop schijnen. Hun adviezen waren vrij eenduidig. We weten dus allemaal dat het uiteindelijk om een njet van CD&V gaat. Er is geen enkele garantie op een versoepeling. Dat baart me zorgen.”

Sarah Schlitz (Ecolo), de nieuwe staatssecretaris voor Gendergelijkheid, Gelijke Kansen en Diversiteit. 'Het is belangrijk dat we het abortusdossier niet volledig laten blokkeren, en weer op de agenda van het parlement plaatsen.'Beeld BELGA

Maar als er echt één rode draad door dit regeerakkoord loopt, dan is het volgens Casier, Purnelle en Pintelon dat het weinig concrete plannen bevat om de zwakkere socio-economische positie van vrouwen – die ‘aan de vloer blijven kleven’ – te verstevigen. Zo belooft de regering om de laagste pensioenen op te trekken ‘richting 1.500 euro’ voor wie een volledige loopbaan van 45 jaar heeft. Voor wie geen volledige loopbaan heeft, wordt dit bedrag pro rata verminderd.

Weinig vrouwen komen aan 45 volle jaren, omdat ze door de gratis zorg voor anderen een meer versnipperde loopbaan hebben. Het lijkt erop dat die niet-gewerkte periodes mogelijk niet zullen worden meegeteld. Als dat klopt, wordt de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen – die al meer dan 30 procent bedraagt – alleen maar groter. “We mogen dus zeker niet te snel juichen”, stelt Casier.

Behalve de strijd tegen armoede mist Purnelle vooral ook ambitie voor de preventie en de bestrijding van seksueel geweld. “Oud-minister Nathalie Muylle (CD&V) kondigde bijvoorbeeld extra centra aan voor de opvang van slachtoffers van seksueel geweld. Daarover staat er in het regeerakkoord niets.” Ook Pintelon spreekt van vage ambities die hoopgevend zijn, maar staan of vallen met de concrete uitwerking. Voorgaande legislaturen leren dat wat niet gebetonneerd staat in het regeerakkoord, er vaak ook niet meer komt.

Geheim wapen

Feministen hebben één – vooralsnog geheim – wapen: Sarah Schlitz (Ecolo), de 33-jarige nieuwe staatssecretaris voor Gendergelijkheid, Gelijke Kansen en Diversiteit. Haar grote voorbeeld is Alexandra Ocasio-Cortez, de jongste vrouw ooit in het Amerikaanse Congres, die vrouwen inspireert om voor zichzelf op te komen. Net als ‘AOC’ heeft Schlitz een verleden als activiste, zowel rond genderrechten als klimaat. En net als AOC is Schlitz niet op haar mond gevallen. Schlitz’ favoriete film is Billy Elliot, waarin een balletdansende arbeiderszoon de genderstereotypen aan diggelen danst.

Opmerkelijk: Schlitz ijverde tot voor kort voor de abortusversoepeling, die nu in de koelkast steekt. “Ik weet dat ze daar nog steeds heel erg in gelooft”, zegt Groen-Kamerlid Jessika Soors, die in de Kamerfractie Groen-Ecolo samenwerkte met Schlitz. Samen dienden ze onder meer een resolutie in rond operatieve ingrepen bij intersekse personen. Zodat ouders minder druk zouden voelen om ‘normaliserende’ operaties te laten uitvoeren bij kinderen die intersekse kenmerken vertonen. Soors: “Dat begint al bij de geboorte, wanneer ze moeten aangeven of hun kind een m of een v is.”

Olivier Pintelon, politicoloog en kernlid van denktank Minerva: 'We boeken vooruitgang, maar de mannen blijven aan de knoppen zitten.' Beeld Humo / Geert Van de Velde

Aan geloofwaardigheid geen gebrek. Maar of de jonge staatssecretaris zal kunnen doorwegen in een ploeg met zeven partijen, die de grootse economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog moet bestieren? “Het zal wel moeten”, zegt ze zelf. “Vrouwen zijn de grootste slachtoffers van de coronacrisis. Tachtig procent van de mensen die vanwege hun job een hoog risico lopen om besmet te worden, zijn vrouwen. Denk aan verpleegkundigen of kassiersters. Sinds de quarantaine zijn er ook drie keer meer oproepen over huiselijk geweld. We mogen dat niet langer banaliseren.”

Schlitz beseft dat ze al van bij de start een achterstand goed te maken heeft na het debacle rond abortus. “Ik vind het jammer wat is gebeurd. De rechten van vrouwen over hun eigen lichaam zijn onaantastbaar en verdienen een meer respectvol debat. Maar wees gerust: abortus is niet begraven. Het is belangrijk dat we dit dossier niet volledig laten blokkeren, en weer op de agenda van het parlement plaatsen. Daar zullen we een dialoog aangaan met CD&V, zodat we toch vooruit kunnen.”

En die beloofde centra voor slachtoffers van seksueel geweld? “Die komen er”, antwoordt ze beslist. “We hebben er nu drie en we gaan er nog zeven bijbouwen. Eén in elke provincie. De budgetten zijn al voorzien.” Het waarmaken van deze beloftes zal de komende jaren het verschil maken tussen een regering die een historische erfenis nalaat voor vrouwen, of eentje die – zoals Casier nu vermoedt – “een feminisme voor de show” etaleert. “Veel beloftes, maar weinig concreets.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234