Woensdag 15/07/2020

AnalyseBart Eeckhout

Hoe de Wetstraat gevangen zit in haar eigen cynisme

De voorzitters Egbert Lachaert (Open Vld), Joachim Coens (CD&V) en Georges-Louis Bouchez (MR) bewandelen toch weer het paars-gele spoor. Beeld Photo News

Als het zelfs nu niet lukt om een stabiele regering op de been te brengen, dan lukt het nooit meer, klonk het in volle ­coronacrisis. In de Wetstraat ­lijken velen de optie ‘dan maar nooit’ te verkiezen. Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

De coronacrisis verlost de Belg van een aantal illusies. De idee bijvoorbeeld dat onze robuuste gezondheidszorg ons wel zou beschermen tegen het longvirus. Het wekenlange dagelijkse applaus voor al wie werkt in de zorg was terecht, maar al die inzet is toch onvoldoende gebleken om te vermijden dat uitgerekend België zo zwaar getroffen werd.

Waarom België? Brute pech speelt allicht een rol. Maar pech verklaart niet alles. De hypothese is verre van bewezen, maar zou het kunnen dat juist het sterke vertrouwen in de gezondheidszorg ons een riskant gevoel van bescherming heeft gegeven? Dat we, met andere woorden, wat lankmoedig zijn gebleven omdat we ervan uitgingen dat ons internationaal gerenommeerde zorgstelsel ons wel zou behoeden voor het ergste kwaad?

Hoofdredacteur Bart Eeckhout.Beeld DM

Vandaag lijkt enkel de minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) zelf die verdedigingslijn nog aan te houden. “Samen met Duitsland behoren wij tot de weinige landen die geen enkele patiënt naar het buitenland hebben hoeven te transporteren”, stelde ze vorige week nog in Knack. Het is een armoedig argument van de kant van de bevoegde minister van een land met, na het Verenigd Koninkrijk en Spanje, de hoogste gemiddelde oversterfte in de crisisweken.

Er is nog een illusie die stilaan uit elkaar begint te rafelen, nu de volgende uitdaging ons vol in het gelaat slaat: de economische recessie. Ook de gedachte dat de Belg al met al goed stand weet te houden, is steeds meer voor discussie vatbaar.

Niet oneindig rekbaar

Er valt een vergelijkbare hypothese als bij de coronacrisis te maken. Opnieuw lijkt het alsof al te groot vertrouwen in overheidsbescherming – ditmaal in de vorm van de zogenaamde automatische stabilisatoren – het zicht beneemt op de werkelijke diepte van de crisis. Geen misverstand: die stabilisatoren, zoals tijdelijke werkloosheid en bedrijfstoelages, spelen een essentiële rol in het afremmen van de val. Voor zeer vele mensen maken ze een verschil tussen een moeilijke periode en pure armoede.

De budgettaire elastiek is evenwel niet oneindig rekbaar. Het was Pierre Wunsch, gouverneur van de Nationale Bank, die de ballon doorprikte. Zei Wunsch in het begin van de Covid-19-crisis nog dat de begroting nu even niet van tel was, dan herriep hij dat advies enige tijd geleden. Het moet zijn dat politici zijn raad iets te enthousiast aan het opvolgen waren.

De cijfers uit het juni­rapport van de Nationale Bank leren waarom de gouverneur nu plots wel alarm slaat. De vaderlandse economie zou met een ontzaglijke 9 procent krimpen, een knauw van 50 miljard in onze welvaart. Het zal minstens twee jaar duren om weer op het precoronaniveau te komen. Dat is dan nog een optimistische prognose, aangezien ze geen rekening houdt met de mogelijkheid dat er een tweede ernstige coronagolf komt.

De rijksbegroting stevent af op een krater van 10 procent. De kans om het weer naar een meer gerieflijke 3 procent te brengen blijft de komende jaren buiten beeld. De onderliggende consequentie is nog onrustbarender: België heeft eigenlijk geen spatje reserve meer om straks een echt relancebeleid met grote investeringen te gaan voeren.

Dat zal nochtans wel nodig zijn. Wat deze abstracte cijfers verhullen, is de realiteit van een crisis die erg ongelijk toeslaat. Weer een andere studie van de Nationale Bank, pas afgelopen week gepubliceerd, trekt de conclusie kurkdroog: het zijn de laagste inkomens die het grootste inkomensverlies lijden.

Het maakt van de coronacrisis met haar lockdown een sociaal onrechtvaardige crisis. Juist arbeidsintensieve sectoren met veel korter geschoolde werknemers of sectoren met precaire statuten (toerisme, horeca, entertainment & cultuur) zijn harder getroffen. Terwijl gezinnen met hogere inkomens soms weinig te lijden hebben gehad en zelfs flink hebben kunnen sparen, bungelen andere, met een kostwinner in tijdelijke of definitieve werkloosheid, plots vlak boven of onder de armoedegrens. Corona de grote gelijkmaker? Het tegendeel is veeleer waar.

Dit brengt ons bij een derde illusie. De hoop namelijk dat al het voorgaande politieke leiders zou aansporen tot enige samenwerking en bescheidenheid over de eigen breekpunten.

Helaas.

Zoveelste provocatie

Een politieke consensus bereiken over de weg naar socio-economisch herstel is ongetwijfeld moeilijker dan over het beheer van een gezondheids­crisis. Maar onmogelijk zou het niet mogen zijn. Een minimaal programma op basis van wetenschappelijke expertise en goede internationale praktijken zou een platform kunnen zijn waarachter elke democratische partij zich zou kunnen scharen.

Het gebeurt niet, zelfs nu niet. Het lijkt alsof de Wetstraat gevangen zit in haar eigen cynisme. De leiders die vandaag de dienst uitmaken zijn over het algemeen geschikte politici, die best wel bovenstaande analyse kunnen maken. Toch worden ook zij telkens weer teruggezogen naar het niveau van het cynische spel – wellicht ook omdat de ‘sportverslaggeving’ over dat spel sneller de aandacht opwekt van de Verstehers en de (pseudo-)Mitspielers in de media.

Zo kon het gebeuren dat ook deze week N-VA-boegbeeld Theo Francken alweer de kans miste om discretie aan te houden. Door instemmend een citaat te delen van de Franse xenofobe oproerkraaier Éric Zemmour mikte hij liever een zoveelste provocatie tussen de ogen van de nerveuze PS-achterban. Die reageerde, geheel volgens plan, furieus, en meteen kon de draaimolen weer een rondje draaien.

En zo kon het ook gebeuren dat PS-voorzitter Paul Magnette een opiniestuk in De Tijd liet publiceren, wellicht opdat de N-VA-cockpit de tekst zeker niet zou missen. Het stuk pleit ronduit tegen een grote coalitie van N-VA en PS. Dat kan moeilijk anders gelezen worden dan als een rituele verbranding van het paars-gele denkspoor. Waarom dat destructieve statement nu zo dringend gemaakt diende te worden? Wie het weet, mag het zeggen. Het heeft alleszins niet verhinderd dat de voorzitters van Open Vld, CD&V en MR toch weer dat paars-gele spoor aan het bewandelen zijn.

Het publiek lijkt zich intussen almaar massaler af te keren van dit almaar repetitievere spektakel. Niet eens meer uit verontwaardiging. Uit verveling.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234