Zaterdag 25/09/2021

AchtergrondLopende zaken

Hoe de PS de N-VA in een luxepositie brengt

PS-voor­zitter Paul Magnette heeft binnen de partij niet het gezag van zijn voor­ganger Elio Di Rupo. Beeld BELGA
PS-voor­zitter Paul Magnette heeft binnen de partij niet het gezag van zijn voor­ganger Elio Di Rupo.Beeld BELGA

Voor de tweede keer in korte tijd verliest de PS, de belangrijkste coalitiepartner van premier De Croo (Open Vld), haar koelbloedigheid. De PS heeft ook redenen om zich zorgen te maken.

Zou Alexander De Croo al heimwee hebben naar Elio Di Ru­po? De vroegere eerste minister en PS-leider was een taaie onderhandelaar en gewiekste communicator. Maar, zoals zelfs N-VA-kopstukken Bart De Wever en Jan Jambon zullen willen bevestigen: een akkoord was voor hem wel een akkoord. En vooral: Di Rupo had het gezag om dat bij zijn achterban door te duwen.

Bij Di Rupo’s opvolger Paul Magnette ligt dat anders. Al tweemaal duwde PS-vicepremier Pierre-Yves Dermagne nogal onbesuisd op de alarmknop in de regering. De eerste keer, toen PS en Vooruit in een ‘gemeenschappelijke actie’ dreigden bedrijfsdividenden te blokkeren, bleek dat vooral een kwestie van 1 mei­retoriek. Afgelopen week, met het dreigement uit de regering te stappen als een uitgeprocedeerde asielzoeker aan zijn hongerstaking zou overlijden, werd een regeringscrash maar nipt vermeden.

De hongerstaking is gelukkig zonder tragische afloop geëindigd, maar in regeringskringen kijkt men met verbazing terug op een week die, als het noodlot het anders had gewild, ook meteen de laatste van De Croo I had kunnen zijn. De penibele kwestie vertelt veel over de nog altijd grote gaten in het Europese migratiebeleid. Maar ook wat over de wankelmoedige staat waarin de Parti Socialiste verkeert.

Zo was het niet de bedoeling dat het PS-dreigement openbaar zou worden. Dermagne lichtte de houding van de partij toe op het partijbureau, waarna de boodschap naar Le Soir werd gelekt. Dat Magnette bij herhaling niet in staat blijkt gevoelige interne overwegingen binnenskamers te houden, zegt wat over zijn autoriteit.

‘Echte linksen’

Telkens wanneer concurrentie vanwege de radicaal-linkse PTB gevreesd wordt, lijkt de PS snel in een stresskramp te schieten. De linkse concurrentiestrijd die ook bij vakbond FGTB te merken valt, is zo uitgebreid naar het gehele Franstalige maatschappelijke middenveld. De hongerstakende mensen zonder papieren kregen sympathie en ook wel steun van radicaal-linkse activisten. Het regeerakkoord, dat een collectieve regularisatie uitsluit, bood de PS weinig manoeuvreerruimte, maar de partij is er als de dood voor om als kille regent afgeschilderd te worden, terwijl de ‘echte linksen’ tussen de mensen staan.

De PS van De Croo I is ook niet meer de PS van Di Rupo I. Internationaal bekeken is Wallonië een unicum, als meest linkse gewest van Europa. Bij de regionale verkiezingen haalden de linkse partijen samen bijna 55 procent van de stemmen voor het Waals en het Brussels Gewest. Maar de tijd dat de PS dat politieke landschap als vanzelf kon domineren lijkt wel voorgoed voorbij. In 2019 zakten de socialisten voor het eerst diep onder de 30 procentgrens (26,2). In dik vijftien jaar smolt zo bijna een derde van het electoraat weg. Recentere peilingen bevestigen de neerwaartse trend.

Daarmee nadert een nieuwe realiteit. Voor de Parti Socialiste, maar ook voor het land. Terwijl centrumlinkse partijen in de rest van Europa wegzonken, hield de PS in België kranig stand. De partij deed dat grotendeels door vast te houden aan een klassiek -links program en aan de traditie van nabijheid en dienstbetoon (critici zullen cliëntelisme aan het lijstje toevoegen). Terwijl in Vlaanderen het politieke landschap versplinterde, wist de PS zich in Franstalig België vrij vlot staande te houden.

Dat uitgangspunt staat op omkantelen. Vooralsnog blijft de PS marktleider, maar het verschil met nummers 2 en 3 – MR op rechts, PTB op links – bedraagt maar enkele procentpunten. Voor voorzitter Magnette telt voortaan dan ook elk procentje. Een compromis in dienst van het vaderland is geen vanzelfsprekende optie meer.

Nog meer donkere wolken pakken zich samen, sinds een catastrofale watersnood grote delen van Wallonië onder water zette. Politiek kan de zaak nog een nare staart krijgen, als uitgeklaard raakt waarom de stuwdammen in overheidsbeheer op de Vesder niet preventief geleegd werden. Het zou mee kunnen verklaren waarom het noodlot in de regio Verviers zo tragisch toesloeg. Officieel ligt de politieke verantwoordelijkheid bij Waals milieuminister Philippe Henry (Ecolo), maar ook het blazoen van minister-president Elio Di Rupo raakt besmeurd door deze kwestie die op toenemende woede stuit.

Zeker is dat de watersnood de door corona al zwaar getroffen begroting van het Waals Gewest helemaal dreigt te kelderen. Voor de waterramp was de totale schuld van het gewest al geëxplodeerd van 12,8 (2019) naar 22,2 (2021) miljard euro. Daar komt al zeker een nieuwe lening van een miljard bij om de ramp het hoofd te bieden, zo kondigde Di Rupo al aan. De rekening loopt wellicht nog hoger op.

Bankroet

De budgettaire zorgen van het Waals Gewest stapelen zich boven op eerdere alarmsignalen vanuit de Franse Gemeenschap. “Zoals het vandaag is, is de situatie niet houdbaar”, waarschuwde begrotingsminister Frédéric Daerden (PS) vorige maand in een debat in het Franstalige gemeenschapsparlement. Onderwijs is het eeuwige zorgenkind. Omdat tegelijk de federale betoelaging stelselmatig afneemt, ten gevolge van de laatste staatshervorming, stevenen gewest en gemeenschap af op een bankroet.

Het is een scenario dat Vlaams-nationalistische politici en opiniemakers met pret­oogjes tegemoetzien. Hun droom voor 2024 lijkt werkelijkheid te gaan worden: electoraal verzwakte Franstalige politici die zelf met de ­bedelstaf om een staatshervorming moeten vragen.

En zo zou de N-VA weleens in een paradoxale luxepositie kunnen verkeren. Ook De Wever & co. hebben het moeilijk om kiezers bij zich te houden. Maar terwijl de ene crisis na de andere blootlegt hoe lomp en absurd bevoegdheden verknipt en gesplitst zijn, lijkt een nieuw rondje knippen en splitsen dichterbij dan ooit.

Ook hierbij speelt de positie van Paul Magnette een belangrijke rol. Veel meer dan zijn mild-belgicistische voorganger Di Rupo denkt Magnette regionalistisch en dus Waals. Bij de vorming van de regering bleek al dat er voor de N-VA met de huidige PS-voorzitter makkelijker zaakjes te doen zijn. Dat zal niet anders zijn, zodra de budgettaire nood aan de man is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234