Woensdag 18/05/2022

Maggie De Block

Hoe algemeen is het verzet tegen minister van Volksgezondheid De Block echt?

Maggie De Block, Minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid. Beeld Photo News
Maggie De Block, Minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid.Beeld Photo News

De CD&V, neusspraygebruikers, artsen, apothekers, ziekenhuizen, rook- en tabaksexperts. Plots is iedereen tegen Maggie De Block (Open Vld). Belangrijke nuance: iedereen binnen de Wetstraat-stolp.

Barbara Debusschere en Ann De Boeck

Ze prijken al op geneesmiddelen in de winkel, de stickers met daarop Merci Maggie. Zo wil de Algemene Pharmaceutische Bond (APB) de minister van Volksgezondheid treiteren omdat ze besparingen doorvoert.

Onderhandelingen lopen nog. Enkelen zijn toch al verwoed beginnen plakken op medicijnen die duurder worden. Er is ook een Merci Maggie-affiche. Maar zure stickers en affiches van boze apothekers lijken vandaag het minst van 'Maggies' zorgen.

Minister De Block staat erom bekend onverstoord te blijven bij creatief gepest, maar georganiseerd politiek verzet moest ze nog niet eerder trotseren. Mede omdat ze immer behendig slalomt tussen de Wetstraat-obstakels van alledag is ze uitgegroeid tot populairste politica van België. Een status die ze nu toch al een viertal jaar volhoudt, wat bijzonder lang is. Van een backbencher met 8.000 voorkeurstemmen in 2003 stootte ze door naar ruim 130.000 stemmen in 2014, drie keer zoveel als de nummer twee in Vlaams-Brabant (Koen Geens, CD&V). Haar populariteit bleef sindsdien onaangetast volgens alle mogelijke poppolls.

Fijn scalpel

Maar dit is anders. Voor het eerst treedt het middenveld, 'haar' witte sector, tegen haar in het strijdperk. Opmerkelijk, want toen 'mevrouw doktoor' twee jaar geleden aantrad als minister van Volksgezondheid, kreeg ze extra veel krediet van de sector waarin ze zelf als huisarts jarenlang actief was. Als er ooit een politicus voeling zou hebben met de praktijk, dan zou het deze sympathieke dokter wel zijn.

Nu hervormingen na twee jaar studeren concreet worden en daar besparingen bij komen, slinkt dat vertrouwen. De Block krijgt het verwijt dat haar grote werven te traag lopen. Tegelijkertijd pikken de betrokkenen de bezuinigingen natuurlijk niet, vooral omdat ze eerder had beloofd dat 'haar zakken dichtgenaaid zijn' en er enkel 'ingrepen met een fijn scalpel' zouden komen. De begrotingsperikelen waardoor ze toch moet besparen gooiden roet in het eten.

De ziekenhuizen zijn boos omdat ze extra moeten besparen. De artsen zijn boos omdat de minister, tegen de afspraken in, toch besparingen doorvoert en een indexsprong op hun tarieven plant. De wijkgezondheidscentra zijn boos omdat ze nieuwe projecten moeten bevriezen. De apothekers zijn boos omdat de vergoeding die ze krijgen om terugbetaalde geneesmiddelen te verstrekken ingeperkt is. De geestelijke gezondheid is boos omdat net meer investeringen nodig zijn. De verpleegkundigen zijn boos omdat hun arbeidsduurverkorting nu onder druk staat. De hele sector vreest dat eerstelijnshulp duurder wordt.

Maggie De Block. Beeld Photo News
Maggie De Block.Beeld Photo News

Donderdag trekken boze gezondheidswerkers in een nationale betoging door Brussel. 'Populaire Maggie' zal het daar mogen ontgelden. "Tegenover de zorgsector zit ze in een zeer lastig parket omdat ze moet hervormen en saneren tegelijkertijd. De essentiële smeerolie voor de hervormingsonderhandelingen, het geld, is er niet", legt politicoloog Dave Sinardet (VUB) uit. Doordat ze eerdere beloftes over de zachte aanpak niet kan waarmaken, taant het vertrouwen.

Apothekers en artsen zijn dan wel niet 'alle burgers', maar volksgezondheid raakt burgers dieper dan asiel en migratie. Dat gaat voor velen toch over de 'ander', die best wel streng en wantrouwig bejegend mag wordt. Een flink asielbeleid maakt je als regeringslid juist populair, zo mag ook De Blocks opvolger Theo Francken (N-VA) ondervinden.

Wanneer je medicijnen duurder maakt en zodanig rationaliseert in de zorg dat woedende dokters dreigen de akkoorden op te zeggen en apothekers peststickers op medicijnen kleven, is het risico groter dat er krassen komen op je imago. Geen wonder dat ook in de kranten plots gemor klinkt over het gebrek aan dadendrang (Het Laatste Nieuws) of de vele kritiek (De Standaard) van de minister.

Maar klopt dat plaatje wel? Hoever reikt het verzet buiten de stolp van de Wetstraat met zijn georganiseerde oppositie en belangengroepen. Zolang De Block niet gaat klungelen en geen ingrepen doorvoert die de burger raken, zal ze niet aan populariteit of gewicht inboeten, voorspellen politieke experts.

"Tegenover de bevolking kan ze perfect zeggen dat ze tegenwind krijgt van belangengroepen, maar dat zij als minister het algemeen belang vooropstelt", zegt politicoloog Bart Maddens (KU Leuven).

Dat is een communicatie die je Maggie De Block wel kan toevertrouwen. Naar Wetstraat-normen is ze altijd een buitenstaander gebleven: onverwacht populair, onverwacht stabiel in die populariteit. De verbazing over de blijvende impact van 'Maggie' is het brave, onschuldige zusje van de verbazing over Donald Trump. De outsiderspositie is juist de sleutel van het succes. De Block laat haar communicatie niet sturen door geroezemoes in de stolp - kritiek in de krant, kritiek in de regering, kritiek in de sector. Ze heeft zich de kunst aangeleerd om rechtstreeks de brug met het bredere publiek te slaan, buiten die stolp.

Aan die positie is ook nu weinig veranderd. Veel hangt af van hoe en hoezeer 'wij' de zorgmaatregelen zullen voelen. Kijk naar de Turteltaks, een verhoging op de energiefactuur van iedereen op aangeven van één minister. Zoiets is, zoals inmiddels ex-minister Annemie Turtelboom mocht merken, politiek dodelijk. "Mochten heel veel medicijnen duurder worden en er heel wat van die stickers komen, dan zit De Block met een gelijkaardig probleem", stelt politicoloog Sinardet.

Die Maggietaks zit er niet aan te komen, meent gezondheidseconoom Lieven Annemans (UGent). "Ik ga er nog steeds van uit dat de balans voor de burger op termijn eerder positief zal zijn. De zorg moet en zal toegankelijker worden."

De Block weet ook zelf best wel dat ze tegenover één ondeelbaar woedend front staat, zoals nu het verhaal gaat. Ja, er zullen verplegers protesteren tegen bezuinigingen. Maar elders klinkt ondertussen een ander geluid. "Wij zijn kwaad over haar onverhoedse besparingen. Maar er is géén probleem-De Block", zegt Peter Degadt, gedelegeerd bestuurder van Zorgnet. "Zij is een bekwame minister met een ijverig kabinet. Het overleg is nu herstart en een goede uitkomst moet mogelijk zijn."

Ook professor Annemans oordeelt positief. "Ze is de beste minister van Volksgezondheid sinds Frank Vandenbroucke en dat weten de insiders. De sector vindt de hervorming plus besparingen erg moeilijk te slikken, maar de minister heeft wel degelijk krediet. Onder andere omdat ze maatregelen heeft ingevoerd waar je inderdaad niet over leest maar die erg positief zijn, zoals de terugbetaling van borstreconstructies, de veel betere monitoring van diabetes en de terugbetaling van hepatitis C-medicijnen. En vooral omdat iedereen beseft dat er hervormingen nodig zijn."

Schipperen

Er is wel nog dat andere conflict, dat burgers nog zoveel rechtstreekser aangaat: het antitabak- en -alcoholbeleid. Regeringspartner CD&V wil de verkoop van alcohol in nachtwinkels en tankstations aan banden leggen, maar voor de minister is dat geen prioriteit want ze is niet van plan om nieuwe faillissementen te veroorzaken. Net als bij haar tabaksplan, waarbij ze de minimumleeftijd voor de aankoop weigerde te verhogen naar 18 jaar, oogst De Block bakken kritiek voor haar typisch liberale aanpak.

Bart Maddens. Beeld Eric de Mildt
Bart Maddens.Beeld Eric de Mildt

Als dokter beroept ze zich graag op de wetenschap, maar hier laat ze die gewaardeerde hang naar evidence-based beleid juist vallen. Onderzoek bewijst dat de strengere maatregelen de gezondheidsravages door tabak en alcohol het best inperken. Tegen een van de drie beste recepten, namelijk de leeftijdsgrens optrekken, stelt De Block evenwel haar veto.

Het meest venijnige zinnetje daarover komt van CD&V-Kamerlid Nathalie Muylle: "Van een minister van Economie kan ik dat nog aannemen, maar voor een minister van Volksgezondheid is dat schandalig en onverantwoord."

Maar ook hier lijkt de storm zich vooral in de stolp af te spelen. Ruzie in de regering, woedende experts, boze krantencommentaren, maar een minister die dat rustig van zich afschudt. Omdat ze zich verzekerd weet van de discrete steun van de gewone man die niet te veel limieten op zijn pintje en sigaretje wil. "Ik merk zelfs bij mijn eigen kinderen dat strenge maatregelen voor alcohol wel degelijk een anti-Maggie-hetze op gang zouden kunnen brengen", zegt Maddens.

En net dat doet 'magische Maggie' dus ostentatief niet. Populisme of liberalisme? De interpretaties lopen uiteen. "Tijdens het openingscollege dat ze in mijn les gaf kreeg ze een vraag over de noodzaak aan zulke strengere maatregelen en het antwoord verbaasde me", herinnert politicoloog Carl Devos (UGent) zich. "Zonder argumenten klonk het dat de mensen vrij zijn. Dat klinkt heel erg als ideologie die primeert, want de wetenschap heeft al aangetoond dat die vrijheid overschat wordt."

"Dat De Block onwetenschappelijk bezig is, is overtrokken", nuanceert Lieven Annemans. "Ze wil zaken invoeren die stroken met het onderzoek, zoals veel meer controle op alcohol achter het stuur. Maar je ziet dat ze moet schipperen tussen wetenschap en ideologie, de partij."

En dus blijft een verhoging van de minimumleeftijd voor de aankoop van alcohol in de schuif liggen. Professor Annemans: "Ik kan mij voorstellen dat dat te onpopulair is bij een liberale partij. Hetzelfde voor tabak. De wetenschap zegt dat je zo streng mogelijk moet zijn. Maar meer dan 20 procent van de volwassenen roken. Dan liggen een verhoging van de leeftijd voor verkoop en andere strenge maatregelen lastig. Mijn indruk is dat Maggie heel erg zoekt naar een evenwicht tussen wat politiek-ideologisch en praktisch haalbaar is en wat wetenschappelijk nodig is."

Het resultaat is dat de spreekwoordelijke 'man en vrouw in de straat' voorlopig geen bittere pillen van haar te slikken krijgen. Zelf ontkent ze in alle toonaarden dat geliefd blijven ook maar een heel klein beetje zou meespelen in die beleidskeuzes. Maar het is duidelijk dat de minister minstens zeer goed weet dat 'woede tegen De Block' voorlopig de kern van haar kiespubliek nog niet bereikt heeft en dat dat best zo blijft.

Lieven Annemans. Beeld Wouter Van Vooren
Lieven Annemans.Beeld Wouter Van Vooren

Misschien slaagt ze er net daarom in de kalmte te bewaren in het oog van de storm. Eigenlijk is haar communicatiestrategie samen te vatten met het motto van de familie De Block: Laisser pisser le mouton. Wat zoveel wil zeggen als: 'Laat je niet opfokken. Een schaap dat wil plassen, zal hoe dan ook plassen.' En net die vintage De Block-aanpak maakt haar, welja, populair.

In het verleden toonde De Block wel al dat ze tegen een fikse stoot kan. Bij haar aantreden als staatssecretaris voor Asiel en Migratie oordeelden sommige media, waaronder deze krant, keihard. "Al te gebrekkige dossierkennis", klonk het.

Toch gaf De Block geen krimp. Op de dag dat ook de Afghaanse West-Vlaming Navid Sharifi werd uitgewezen, bleef ze ijzig kalm. Ze voerde tot op de komma het regeerakkoord uit en het aantal asielaanvragen daalde met de helft.

Ondertussen had ze haar faam gevestigd als bekwaam vakminister. Maggie De Block is een allemansvriend. Ze is slim en liberaal maar ook empathisch en ongekunsteld, ze wekt vertrouwen als dokter, ze is praktisch en heeft een fysieke verschijning die niet aan de clichés voldoet, wat mensen sympathiek vinden. En ondertussen was haar onverstoorbaarheid haar sterkste handelsmerk geworden, waar ze nu erg op kan steunen.

Haaien ruiken bloed

Het nadeel van populair zijn in de politiek is dat je ook diep kunt vallen. "De Block zit in een typische situatie die iedere populaire politicus ooit meemaakt", zegt politicoloog Devos. "Die witte woede heeft in se niets met alcohol en tabak te maken. Maar de kritiek van oppositie en CD&V op de alcohol- en tabaksplannen is zo hard omdat er ook andere dossiers in negatieve zin evolueren. De haaien ruiken bloed."

Daarbij komt dat je best meteen op de topminister mikt als je ophef wilt veroorzaken. Devos: "Het is duidelijk dat haar politieke tegenstanders de populariteit van De Block willen. Tot nu slaagde De Block erin weg te blijven van partijpolitiek gekibbel door zich alleen op haar dossiers te concentreren. Van haar geen grootse verklaringen over kwesties buiten haar domein, ook al is ze de populairste. Net die positie van smetteloze allemansvriend kan De Block nu niet langer volhouden. Niet iedereen ziet haar graag zo succesvol en ze is voor het eerst in de hoek beland waar de klappen vallen."

Carl Devos. Beeld Koen Broos
Carl Devos.Beeld Koen Broos

Zelf beseft ze als de beste dat haar populariteit in de weg begint te zitten. "Het is stilaan meer een last dan een plezier", geeft Maggie De Block eerlijk toe. "Als je drie jaar achter elkaar een gouden medaille haalt, dan begint dat te vervelen. Er is al heel wat gerealiseerd, maar daar lees je dan niets over. Onlangs werd ik zelfs afgerekend op het feit dat ik in het parlement een bericht verstuurde met mijn telefoon. Dat zou desinteresse geweest zijn, terwijl ik een vraag stelde aan een medewerker. Eerst schrijft de pers je omhoog, daarna omlaag."

Zo lijkt de minister erg goed te beseffen dat de witte woede op een beperkte groep artsen en apothekers slaat, niet op de brede bevolking die haar zo op handen draagt. Over de betoging zegt ze: "Die stond al langer gepland en dat hoort nu eenmaal bij het sociaal overleg in dit land. Ik heb vijf jaar geleden op Asiel en Migratie hetzelfde meegemaakt. Toen stonden er soms twee betogingen tegelijk voor mijn kabinet. Ik heb het toen overleefd door gewoon voort te werken. Dat zal ik nu ook wel doen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234