Maandag 14/10/2019

Analyse

Het Vlaams Belang heeft op zijn lijst de ‘politicus’ staan die het dichtst Baudet benadert: Dries Van ­Langenhove

Dries Van Langenhove. Beeld Damon De Backer

De Nederlandse verkiezingen zijn een interessante indicator voor wat over twee maanden in Vlaanderen te verwachten valt. Het is wel nog onbeslist wie hier zal cashen op de Baudet-onvrede.

Het verbaast dat zovelen verbaasd zijn over de resultaten van de Provinciale Statenverkiezingen in ­Nederland. Dat het Forum voor Democratie (FvD) van Thierry Baudet meteen de grootste partij zou ­worden, was misschien niet overal verwacht, dat de jonge partij flink zou groeien wel. Even voorspelbaar was de winst voor GroenLinks.

De grote lijnen van het Nederlandse stembusresultaat zullen op 26 mei terugkeren bij de verkiezingen in Vlaanderen. Dat is geen boude stellingname. Dezelfde ontwikkelingen domineren al een tijdje de verkiezingen in meerdere landen of gewesten.

Thierry Baudet veegde de verkiezingsvloer aan met de centrumpartijen in Nederland. Beeld AFP

Eén: de centrumpartijen worden versmacht. In de herverkozen Nederlandse Eerste Kamer zijn de traditionele staatsdragende partijen CDA en PvdA samen nog goed voor amper 16 (!) zetels op 75. Ook in Vlaanderen staan CD&V, sp.a en ook wel Open VLD alweer voor moeilijke verkiezingen.

Tweede trend: de winst zit in ­uiteenlopende hoek. Bij de ­provinciale verkiezingen van ­oktober 2018 ging de winst naar Groen en Vlaams Belang. Ook in andere landen zie je dezelfde ­gepolariseerde uitslag, met vaak nieuwe, jonge, nog niet te veel door de macht aangetaste markt­leiders op links en rechts. Daarbij valt op dat die polarisering zich ook sociologisch doorzet. De werkelijkheid is uiteraard genuanceerder, maar toch lijkt het alsof twee publieken, die niet te vaak met elkaar in contact komen, met groeiend onbegrip tegenover elkaar komen te staan. Een veeleer jonger versus een ouder publiek, een langer versus een korter opgeleid publiek, een kosmopolitisch versus een randstedelijk publiek.

Dat sociaal, demografische en ­geografisch bepaalde groepsgevoel – nog versterkt door een wederzijds onbegrip – is een sterkere drijfveer voor stemgedrag dan ­rationeel afgewogen eigenbelang.

Ook dat zag je in Nederland. In de provincie Groningen ontstond een brede volkswoede over de veiligheidsproblemen als gevolg van de jarenlange gaswinning. Toch ­vertaalde het verzet zich in een massale stem op de partij die de gaswinning juist wil doorzetten: de partij van Thierry Baudet.

Het ligt in de lijn van de verwachtingen dat Groen, net als GroenLinks, op 26 mei afstevent op het beste stembusresultaat uit de geschiedenis van de groene beweging in Vlaanderen. Die historische lat ligt op ‘amper’ 11,6 procent (resultaat van Agalev in 1999).

Spannender is de vraag wie in de hard-rechtse hoek de stemmen opraapt. Een nationaal-populistische partij (term van NRC-columnist Bas Heijne) als het Forum voor Democratie heeft Vlaanderen niet. Gelukkig maar, want het is bepaald onrustwekkend dat de leider van de voortaan grootste partij van Nederland nu openlijk de fascistoïde hondenfluit mag bespelen (“onze boreale wereld”). Dat neemt niet weg dat er zowel bij N-VA als bij Vlaams Belang parallellen met het FvD te vinden zijn. Voor de N-VA’ers die nu al boos worden: voorzitter Bart De Wever heeft op VTM Nieuws zelf die gelijkenissen aangegeven: “Thierry Baudet draagt dezelfde ideeën uit over migratie, cultuur en de natiestaat.”

Met het oog op de komende verkiezingen schuilt de interessantste ­gelijkenis tussen N-VA en FvD in de houding tegenover het klimaat. De menselijke impact op de klimaatverandering ontkennen, zoals ­Baudet weleens doet, durft N-VA niet aan (op Jean-Marie Dedecker en een enkele keer Theo Francken na). Maar de Vlaams-nationalisten mikken wel, net als Baudet, ­resoluut op het publiek dat meent dat het allemaal niet zo’n vaart hoeft te lopen.

Op eigen klimaatvoorstellen vallen N-VA’ers maar moeizaam te betrappen, op ‘Het komt allemaal wel goed dankzij innovatie’ na. Durft evenwel de concurrentie een concreet idee te lossen, dan treedt het hele partijapparaat in werking om dat voorstel te hervertalen tot een belastingverhoging en beperking van de vrijheid. De ondertoon is: stem op ons en er hoeft niets te veranderen aan uw leven.

Feller en feller

Daar valt van alles tegen in te brengen, maar dat is wel een lonende strategie. Nieuw onderzoek van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) toont aan dat het besef over de zorgelijke toestand van het klimaat in alle lagen van de bevolking is toegenomen. Dat leidt evenwel niet noodzakelijk tot de consequentie dat ook maatregelen moeten volgen. Juist nu concreet beleid acuut wordt, groeit de vrees bij velen dat dat beleid veel geld gaat kosten. Op dat ­publiek hoopt N-VA met dezelfde effectiviteit te mikken als Thierry Baudet.

Of dat gaat lukken, hangt mede af van de concurrentie: Vlaams ­Belang. Het is een controversiële stelling, maar het VB heeft op zijn lijst de, nu ja, ‘politicus’ staan die het dichtst het riskante profiel van Baudet benadert: Dries Van ­Langenhove, die overigens daadwerkelijk een ­zomers studiebezoek aan ­Baudet bracht.

Of Van Langenhove dat potentieel ooit ook echt waar gaat maken, valt nog te bezien. Als hij het aardig doet bij de komende verkiezingen en op termijn het VB in handen krijgt of een eigen nationaal-populistische partij opricht, is een electorale opmars niet uit te sluiten.

De strijd om de (zeer) rechtse stem dreigt fel te worden. Zo komen we bij een laatste trend die uit de ­Nederlandse stembusresultaten valt af te leiden: de rechtse partijen worden onderling steeds rechtser. Om de kiezer tevreden te houden, dient alsmaar feller uit de hoek ­gekomen te worden. Dat is geen ­geruststellende gedachte.

Bart Eeckhout Beeld Eva Beeusaert
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234