Vrijdag 22/01/2021

AchtergrondLopende zaken

Het jaar dat de politiek weer in zijn kot moet

Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) maakte er al gewag van, maar het is voorlopig wachten op een ‘pandemie­wet’.Beeld Thomas Sweertvaegher

Vanzelfsprekend wordt het herstel van de economie de hoofdopdracht van de regering-De Croo voor dit jaar. Maar er is nog iets dat dringend herstel verdient. De rechtsstaat. 

Het internet vergeet niet, deel 1. In Het Nieuwsblad sprak de Oostendse burgemeester Bart Tommelein (Open Vld) vorige week nog ferme taal. Geen enkel eindejaarsfeest in grotere groep zou in zijn stad getolereerd worden. “Al is dat een oma die haar kinderen en kleinkinderen nog eens wilde zien.”

Helaas voor Bart Tommelein duurde het geen 12 uur of slimme burgers doken foto’s op van opa Tommelein die op Instagram met het sinterklaasbezoek van zijn eigen kleinkinderen uitpakte, zonder al te veel sociale afstand. Ook dat was nochtans ten stelligste afgeraden.

Het internet vergeet niet, deel 2. In een opiniestuk in Knack herhaalde N-VA-Kamerfractieleider Peter De Roover zijn oproep om de vrijheidsbeperkende maatregelen strikter wettelijk te regelen. Want: “Als zelfs een avondklok een makkelijke regel wordt genoemd, wat is dan het volgende?”

Helaas voor Peter De Roover duurde het geen 12 uur of slimme burgers doken nieuwsberichten op uit maart toen Antwerps burgemeester Bart De Wever (ook N-VA) als allereerste voor een nationale avondklok (vanaf 22 uur) en een samenscholingsverbod pleitte. De burgemeester van Willebroek die eigenhandig een strengere avondklok uitvaardigde, was ook al een N-VA-mandataris. Algauw werd het pleidooi van De Roover dan ook een illustratie van de nogal onstandvastige coronakoers van zijn partij, zwalpend tussen repressie en laxisme.

Grondwettelijke verrommeling 

Dat is best jammer. De argumenten van De Roover voor de invoering van een volwaardige coronawet verdienen beter dan verdrinking in politieke spelletjes. De N-VA-fractieleider heeft eenvoudigweg gelijk: het ontbreken van een gepaste wettelijke basis voor uitzonderingsmaatregelen in tijden van (langdurige) nood, is een constitutionele aberratie.

Nog maar vorige week besloot minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) om de grenzen met het Verenigd Koninkrijk te sluiten en vervolgens om ze voor welomschreven burgers toch weer te openen. Het punt is niet dat dat een slecht idee was (dat was het met de kennis die toen voorhanden was niet), wel dat dit wel een erg ingrijpende maatregel is om zonder veel wettelijke rugdekking te nemen.

De coronacrisis is een aaneenschakeling van verregaande handhavingsmaatregelen. Kon bij aanvang nog aangevoerd worden dat de tijd nu eenmaal ontbrak, dan is dat excuus inmiddels wel vervallen. Neem de avondklok. Nederland heeft wel een coronawet, maar voerde tot dusver nog geen avondlijk bewegingsverbod in. Toen het idee ter sprake kwam, bleek de emotionele associatie met de oorlogstijd toch te groot. Hier voert de regering de besluiten in zonder enig noemenswaardig debat. Die grondwettelijke verrommeling is niet nieuw. Toen vier jaar geleden de Pokémon-jagersgekte losbrak, vaardigde de gemeente Jurbise – met liberale burgemeester – ook al plomp­verloren een avondklok in, alsof het niks was.

Vreemd genoeg laat ook de Raad van State, die bestuursdaden aan de wettelijkheid toetst, betijen. Op enkele uitzonderingen na – het verbod op prostitutie in Brussel en het verbod op religieuze samenkomsten – onderstutte de Raad alle tot dusver aangeklaagde coronabesluiten. De bestaande wet over de civiele veiligheid (bedoeld voor rampbestrijding) moet maar volstaan.

Het is een oordeel waar zowat elke grondwetsspecialist grote ogen bij trekt. Een mens kan enkel vermoeden dat de raadslieden het de regering niet nog moeilijker willen maken door het wettelijke kaartenhuisje omver te blazen. Sympathiek, maar voor de toekomstige rechtszekerheid is het geen goed nieuws. Wetten die ordehandhaving en vrijheidsbeperking regelen, worden best niet te breed geïnterpreteerd.

Pizzadozen tellen

Het risico van creatieve omgang met repressie komt nu al naar voren. Er is niet veel nodig om burgemeesters, korps­oversten of gouverneurs de indruk te geven dat ze woningen mogen betreden, vrije beweging verbieden, met drones tuinen mogen belagen of pizzadozen mogen tellen. Elk van die incidenten schreeuwt: geef ons een coronawettelijk kader.

Hoe dat kader dient ingevuld te worden, is nog weer een ander paar mouwen. De N-VA pleit, net als na de aanslagen van 2016, voor de mogelijkheid om een noodtoestand in te voeren, een situatie dus waarbij de regering ongeveer alles mag zonder tegenkanting. Die remedie zou wel eens erger kunnen zijn dan de kwaal. Het grote voordeel van de afwezigheid van een wettelijke noodtoestand is dat politici met autocratische neigingen er geen misbruik van kunnen maken. Nederland stuurde in zijn coronawet uiteindelijk weg van het noodtoestand-idee, precies om die reden.

Schoorvoetend gaf binnenlandminister Verlinden vorige maand toe dat ook België beter werk maakt van een ‘pandemiewet’. Veel werd er sindsdien niet meer van vernomen. Het is een van de grootste manco’s uit het eerste kwartaal van de regering-De Croo. Dit moet dan maar het jaar worden waarin de uitzondering weer de uitzondering wordt en de politiek ‘in haar kot’ gestuurd wordt.

Dat juist een liberale regeringsleider op dat punt zo in gebreke blijft, is toch wel bijzonder pijnlijk. De vrije burger beschermen tegen de machtshongerige willekeur van de staat is dé kern van het liberale gedachtegoed, veel meer dan ‘belastingen zijn mèh’. Dat beseft alvast Gwendolyn Rutten, oud-voorzitter van Open Vld en dus partijgenoot van zowel sheriff Bart Tommelein als van premier Alexander De Croo. “Ik heb het moeilijk met het gemak waarmee we grenzen verleggen en vrij­heden opgeven”, schreef ze een paar weken geleden in De Tijd. Ook zij steunt een coronawet “als basis voor tijdelijke, proportionele en doelgerichte maatregelen”.

Een roep om een deftige coronawet is dus geen rechtse oppositiepraat. ‘Who polices the police?’ Zo luidt een van de slogans van de Black Lives Matter-beweging in de VS. Het is het kernargument voor een coronawet in één progressieve zin samengevat. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234