Maandag 09/12/2019

Brexit 6 vragen

Het is (alweer) twee voor twaalf voor de brexit. Hoe zat het ook alweer?

De Britse premier Boris Johnson. Beeld AFP

Het is twee voor twaalf voor de brexit. Brussel en Londen proberen onder hoogspanning een deal te sluiten vóór de EU-conferentie van vandaag. Waarom is dat zo moeilijk, en wat willen die Britten eigenlijk van de EU? Zes vragen. 

Waarom willen de Britten eigenlijk uit de EU?

Belangrijkste motief voor de Britten die voor brexit hebben gestemd, is het gevoel dat zij hun lot niet meer in eigen handen hebben. Ze moeten luisteren naar het Europees Gerechtshof en er zijn miljoenen mensen uit EU-landen als Letland, Litouwen, Roemenië en Bulgarije hun land binnengekomen. Daarom willen ze af van het vrije verkeer van personen,  een van de fundamenten van de EU. Maar het is ook een romantisch idee, een verlangen naar de grootsheid van het vroegere Britse imperium.

Wat verwachten de Britten van een leven buiten de EU?

Allereerst dat ze weer zelf kunnen bepalen wie ze toelaten. Ook willen zij hun eigen handelsakkoorden afsluiten, wat nu door Brussel uit naam van alle EU-landen wordt gedaan. Brexiteers wijzen erop dat de grootste economische groei in de wereld buiten Europa plaatsvindt.  Dus hopen ze voordeliger handelsakkoorden af te sluiten met landen als China, India en de Verenigde Staten. Critici vragen zich af waarom het VK met 66 miljoen inwoners voordeliger voorwaarden zou krijgen dan de EU met een markt van ruim 500 miljoen mensen. 

De grens tussen een protestantse en een katholieke wijk in Belfast. Beeld AFP

Wat is het belangrijkste struikelblok?

De grens tussen Noord-Ierland (deel van het Verenigd Koninkrijk) en EU-lid Ierland. Als onderdeel van de Goede Vrijdag-akkoorden uit 1998 die een eind maakten aan tientallen jaren van geweld in Noord-Ierland, spraken Ierland en het Verenigd Koninkrijk af dat de grens tussen de twee delen van het Ierse eiland zou openblijven. Maar als het Verenigd Koninkrijk uit de EU stapt, zijn er weer grenscontroles nodig, omdat er anders een gat komt in de Europese interne markt. De Britten zouden dan via de open grens tussen Ierland en Noord-Ierland de importheffingen en de binnen de EU geldende vereisten kunnen omzeilen. Ierland, de EU en ook veel Noord-Ieren vrezen dat de terugkeer van een harde grens tot nieuwe spanningen en misschien zelfs geweld kan leiden. 

Als oplossing voor deze twee problemen spraken premier May en de EU een noodregeling af die moet voorkomen dat er een harde grens ontstaat: de backstop. Die komt erop neer dat Noord-Ierland en de rest van het VK na afloop van de overgangsperiode op 31 december 2020 in de Europese douane-unie blijven, zolang Londen en Brussel geen vrijhandelsakkoord hebben gesloten. Voor de brexiteers was dat onverteerbaar, omdat de Britten dan misschien eindeloos aan de EU zouden blijven vastzitten. Dus moest de backstop weg.

De Britten onderhandelen nu met Brussel over een nieuw plan waarbij Noord-Ierland dicht bij de EU blijft, terwijl de rest van het Verenigd Koninkrijk uit de interne markt en de Europese douane-unie stapt. Zo kan het VK op eigen houtje handelsverdragen sluiten. Dan kan de grens met Ierland openblijven, maar zijn er wel grenscontroles nodig tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië om te garanderen dat Noord-Ierland geen smokkelroute wordt voor producten die niet aan de EU-eisen en tarieven voldoen.

Ex-premier Theresa May vorig jaar in Birmingham. Beeld AFP

Waarom zou Johnson wel kunnen wat premier May niet kon?

Ruim drie jaar na het brexitreferendum hebben veel Britten de buik vol van al het gedoe en beginnen zij steeds meer te denken: dan maar zonder akkoord eruit. Daardoor is de druk op de EU toegenomen, ook al heeft het Britse parlement een no deal-brexit verboden. Maar het voornaamste is dat Johnson meer greep heeft op de ERG, de club van radicale brexiteers binnen de Conservatieve Partij, waardoor hij meer kans heeft een eventueel akkoord door het Britse parlement te krijgen. May faalde drie keer.

Werkt Brussel eigenlijk nog wel mee of laten ze de Britten gewoon zweten?

De brexiteers beschuldigen de EU ervan dat die geen meter wil toegeven en de Britten wil straffen voor hun besluit de EU vaarwel te zeggen. Hun verwijt is dat Brussel technologische alternatieven voor grenscontroles bij Ierland van de hand wijst. Maar volgens de EU voldoen die nog niet. Alles wijst erop dat de EU oprecht naar een akkoord streeft: ook Brussel schrikt terug voor de economische schade van een wanordelijk vertrek van het VK uit de Europese Unie. Maar net als de Britten hebben ook de EU-landen hun belangen, en de voornaamste is: het beschermen van de interne markt.

EU-onderhandelaar Michel Barnier (R) en voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker (M) eerder deze maand in Brussel. Beeld EPA

Wat gebeurt er als de top toch nog mislukt?

Dan moet premier Johnson volgens een door het Britse parlement aangenomen wet de EU opnieuw uitstel voor de brexit vragen. Johnson heeft beloofd dat hij zich aan die wet zal houden, maar tegelijkertijd hamert hij erop dat zijn land de EU op 31 oktober zal verlaten, of er nu een akkoord ligt of niet. Brexiteers hopen dat hij een van de EU-landen stiekem weet over te halen tegen te stemmen, zodat de vereiste unanieme steun voor een verlenging ontbreekt. Dan wordt het een no deal-brexit.  Als het toch op een nieuw uitstel uitloopt, hoopt Johnson bij nieuwe verkiezingen flink te winnen, zodat hij mogelijk een mandaat voor een brexit zonder akkoord krijgt.

De brexitsaga tot nu toe

23 juni 2016: Brexit-referendum: een kleine meerderheid (51,9 procent) stemt voor vertrek uit de EU

24 juni 2016David Cameron treedt af als premier

13 juli 2016Theresa May wordt de nieuwe premier

29 maart 2017Britse premier May zet artikel 50 uit het EU-verdrag in werking. Londen heeft nu twee jaar om over een brexitverdrag te onderhandelen.

8 juni 2017May raakt de meerderheid kwijt bij de parlementsverkiezingen, en wordt afhankelijk van de Noord-Ierse DUP. Dit bemoeilijkt de brexitonderhandelingen.

25 november 2018May bereikt een akkoord met Brussel over de scheidingsakte.

15 januari 2019Het Britse Lagerhuis wijst Mays brexitakkoord af met 432 tegen 202 stemmen.

12 maart 2019Lagerhuis wijst het brexitakkoord opnieuw af, dit keer met 391 tegen 242 stemmen.

29 maart 2019Het brexitakkoord wordt voor derde keer verworpen, nu met 344 tegen 286. De Britse regering vraagt uitstel voor brexit aan bij EU.

10 april 2019EU-leiders geven Londen uitstel tot 31 oktober

27 mei 2019: De Conservatieve Partij lijdt een zware nederlaag bij de Europese verkiezingen. De Brexit-partij van Nigel Farage wordt de grootste.

7 juni 2019Premier May treedt af.

23 juliBoris Johnson volgt May op.

9 september: Het Lagerhuis neemt een wet aan die Johnson dwingt opnieuw uitstel aan te vragen als er op 19 oktober geen brexitakkoord is.

31 oktober: De brexitdatum: ofwel uitstel ofwel een no deal-brexit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234