Woensdag 16/10/2019

Racismedebat

Het evenwicht tussen opjutten en 'parler-vrai'

Theo Francken in het opvangcentrum in Lubbeek. De staatssecretaris pakt ook vanop vakantie dagelijks uit over met cijfers over uitgewezen criminele vreemdelingen. Beeld Bob Van Mol

Doet N-VA aan racistische sfeerschepping? De beschuldigingen van de andere partijen klinken alsmaar luider, maar N-VA ontkent alles met klem. Wat wel stilletjes wordt toegegeven: de juiste toon vinden lukt lang niet altijd. "Het evenwicht is wat zoek."

"Ik ging niet tweeten tijdens vakantie, maar hypocrisie N-VA maakt me boos. Ze mainstreamen al geruime tijd xenofobie en dus racisme." Groen-politicus Kristof Calvo gooide gisterochtend de knuppel in het hoenderhok van de Vlaams-nationalisten.

Dat het overlijden van een 15-jarige Genkenaar met Marokkaanse roots dinsdag een pak racistische reacties uitlokte op sociale media, is voor hem mee de verantwoordelijkheid van N-VA. De grootste partij van het land zaait verdeeldheid en daar komt haat uit voort.

"Ik hoop echt dat alle veroordelende N-VA-reacties oprecht zijn. Ik hoop echt dat ze een probleem hebben met racisme. Maar er zijn redenen om daar aan te twijfelen", voegt Calvo toe vanuit Kroatië. "Wie constant spreekt over oorlog en de clash of civilizations werkt dit in de hand."

Vlaams minister-president Geert Bourgeois wil niets weten van deze beschuldigingen. "Ik sta versteld van de politieke spelletjes die worden gespeeld. Wie mij en mijn partij van racisme beschuldigt, zit totaal fout. Net na de aanslagen heb ik net alle levensbeschouwingen verzameld."

Offensief socialemediagedrag

Zuhal Demir, parlementslid voor N-VA met Turkse wortels, valt haar kopman bij. "Calvo polariseert zelf. Die mensen hebben niks met mij of met ons, N-VA, te maken. Ik voel me beledigd als deze koppeling wordt gemaakt met mijn partij. Die mensen stemmen zeker niet voor N-VA."

De marsrichting bij N-VA is duidelijk: de partij mag dan een groot deel van het Vlaams Belang-electoraat hebben opgeslokt, dit betekent niet dat ze nu opeens extreemrechts light zijn. Wat mensen als Calvo of CD&V-voorzitter Wouter Beke - die N-VA "ranzig gedrag" verwijt - ook zeggen.

"Ik en mijn partij houden al jaren dezelfde lijn aan", vervolgt Bourgeois met nadruk. "Sinds onze oprichting van N-VA staan we voor een inclusieve samenleving, maar wel op basis van gedeelde rechten en plichten. Daar zijn we heel ferm in, ja, maar dat is absoluut geen racisme."

Al lijkt het een dunne lijn tussen parler-vrai en opjutten. Als hun staatssecretaris Theo Francken ook vanop vakantie in Spanje dagelijks met nieuws uitpakt over recordaantallen uitgewezen criminele vreemdelingen, is hij dan het draagvlak voor migratie aan het opbouwen of net afbreken?

Ook binnen de partij zitten een aantal mensen met die twijfel. Een bron: "Het is duidelijk dat terreur en vluchtelingen een belangrijk thema's zijn en zullen blijven de komende jaren. We willen daar ons punt maken, maar we moeten zorgen voor een evenwicht. Soms is dat wat zoek."

Daarmee wordt met name gekeken naar het soms wel erg offensieve socialemediagedrag van partijsecretaris Louis Ide of Vlaams Parlementslid Annick De Ridder, nooit te beroerd voor een provocatie in het multiculturele debat. Maar ook boegbeeld Theo Francken zoekt op Twitter nog altijd graag de grenzen op.

Francken zelf was gisteren niet bereikbaar voor commentaar. Hij stuurde dinsdag wel een tweet de wereld in waarin hij zegt dat er "dagen zijn waarop hij zich klein voelt als Vlaams-nationalist". Veel van de haatberichten kwamen van de Facebook-groep van de 'Vlaamse Verdedigings Liga'.

Donkere jaren 90

Het parcours van vicepremier Jan Jambon is misschien het beste voorbeeld van hoe men binnen N-VA op zoek is naar de juiste toon. Jambon zwalpte de afgelopen maanden tussen "we moeten koelbloedig blijven" en "een significant deel van de moslims heeft op straat gedanst tijdens 22 maart".

Politici zoeken een evenwicht tussen 'Gesinnungsethik' en 'Verantwortungsethik', zoals de Duitse socioloog Max Weber het omschreef. Moeten ze kiezen voor 'Gesinnung' en handelen vanuit een geloof in de waarden van solidariteit? Het bekendste voorbeeld hiervan is Angela Merkel. Of kiezen politici beter voor 'Verantwortung'?

Daarbij houden ze rekening met de gevolgen van een 'te verheven' ingesteldheid. Kort samengevat: moeten ze zeggen 'waar het op staat', ook als dat pijn doet. Dit is de lijn van De Wever.

Sociale wetenschappers zijn er niet uit wat de beste keuze is. Aan beide zijn risico's verbonden. Wie gaat voor onvoorwaardelijke solidariteit dreigt de spanningen onderhuids alleen verder te laten oplopen. En wie alles doet om de problemen consequent te benoemen om ze ook in te kunnen dammen, dreigt de intolerantie net aan te wakkeren.

CD&V volgt Merkel. Liesbeth Sommen, de directeur sociale zaken van vicepremier Kris Peeters, schrijft in een bijdrage voor Knack.be dat "politici zijn aangeduid om verder te kijken dan wat de gemiddelde kiezer op een bepaald moment al kan zien. En daar loopt het bij N-VA spaak".

Een N-VA'er reageert daarop: "Politici moeten mensen aanspreken via hun verstand en hun onderbuik. Ik denk dat we dat toch moeten hebben geleerd uit de donkere racistische jaren 90. Vandaag is extreemrechts al bij al nog heel klein - ondanks alles. N-VA wil dat zo houden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234