Zaterdag 21/05/2022

AnalyseBart Eeckhout

Hét doel van het klimaat- en energiebeleid van Demir lijkt het saboteren van het kabinet-De Croo

Naar een coherent klimaatbeleid is het zoeken en tasten bij Zuhal Demir.   Beeld Geert Van de Velde
Naar een coherent klimaatbeleid is het zoeken en tasten bij Zuhal Demir.Beeld Geert Van de Velde

Met een indrukwekkend rookgordijn creëert Vlaams minister van Energie en Omgeving Zuhal Demir (N-VA) de illusie van daadkracht. Eigenlijk beweegt er bitter weinig in het Vlaamse klimaat- en energiebeleid. Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Bart Eeckhout

‘Eigenlijk moeten we de ­komende jaren allemaal Jan Van Eycks worden. Innovatie als het nieuwe normaal, met de ambitie om te schitteren. De Vlaamse regering gaat het goede voorbeeld geven, dat beloof ik u.” Aldus sprak Jan Jambon (N-VA), Vlaams minister-president, bij zijn jaarlijkse Septemberverklaring. Meer specifiek had Jambon het over “de transitie naar meer duurzaamheid, vooral dan een duurzame economie”. Dat is gezwollen Wetstratees voor klimaatbeleid.

Die plotselinge groene bekering is een ideetje dat Jambon enige weken ­eerder had opgelopen op officieel ­bezoek in Denemarken. De Denen zijn wereldwijd een van de koplopers in de strijd tegen klimaatopwarming. De regerende sociaaldemocraten ­kregen in 2019 een meerderheid ­achter een bindende klimaatwet: tegen 2030 moet de CO2-emissie 70 procent onder het niveau van 1990 gebracht zijn. Jaarlijkse voortgangsrapporten moeten de regering bij de les houden. Dat eerste rapport, in februari van dit jaar, viel, naar Deense normen, ­overigens wat tegen: het land ligt op koers om ‘maar’ een reductie van 54 procent te halen.

Wat Denemarken kan, moet Vlaanderen ook kunnen, dacht Jambon — overigens terecht. Alleen vergat hij op de terugweg ook de vele concrete en al in uitvoering zijnde plannen mee te nemen uit het door hem geliefde Noorden. Neem windenergie. Denemarken is een land met veel wind. Bijna de helft van de stroomvoorziening komt er uit wind voort, windmolenbouwer Vestas is een wereldspeler. Het soort Van Eyckiaanse innovatie waar de minister-president van droomt, kortom.

Het contrast met het beleid van zijn eigen regering is groot. Vier op de tien vergunningen voor windmolenprojecten worden afgekeurd door mi­nis­ter van Omgeving en Energie Demir, zo berekende Groen-volksvertegenwoordiger Staf Aerts. Ook tegenover het ambitieuze federale plan om de windmolencapaciteit op zee te verdrievoudigen verzet de Vlaamse minister zich. “Ik ga niets vergunnen zolang alle burgemeesters in de streek zich verzetten”, zei ze daarover.

Improviseren

Die houding is typerend voor het hele beleid van Zuhal Demir. Naar een coherent beleid is het zoeken en tasten. Dat het Vlaamse klimaatplan nog moest worden onderhandeld terwijl de VN-top in Glasgow al was begonnen, bood daar afgelopen week een gênante illustratie van. Het is een improvisatorische manier van werken die doet denken aan de tien punten die minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) in de rapte op een papiertje had gekrabbeld om het lerarentekort het hoofd te bieden. Deze Vlaamse regering mag van geluk spreken dat haar federale evenknie nog altijd met de meeste aandacht gaat lopen.

Het belangrijkste doel van het klimaat- en energiebeleid van Demir lijkt het saboteren van het federale kabinet-De Croo te zijn. Elke vergunning voor een gascentrale die kan worden tegengehouden, wordt tegengehouden. Klimaatbeleid wordt zo telkens weer verengd tot voor of tegen kerncentrales.

Late bekering

Over de kernuitstap, die de federale regering in 2025 al dan niet volledig zal afronden, kort dit. Jazeker, vanuit het standpunt van klimaatzorg is de exit uit kernenergie een historische vergissing. Het is zonde van al die CO2-vrije energie. Punt. Dat schreef ik al en zal ik blijven schrijven. Steeds meer landen zien dat in. Hopelijk inspireert het de federale regering om toch tenminste het principiële verbod op investeringen in toekomstige (kleinere, flexibelere, goedkopere) kerncentrales uit de wet te halen.

Maar anderzijds: de bekering van MR en N-VA komt erg laat. Zij hadden de leiding in de vorige federale regering. Alle zorgwekkende klimaatinformatie die we nu hebben, hadden we toen ook al. Liberalen en Vlaams-nationalisten hadden toen de gelegenheid om de kernuitstap te schrappen. Het is ietwat hypocriet om van groene partijen, met hun sterke anti­nucleaire traditie, te verwachten wat je zelf zovele jaren naliet.

Oppositie voeren tegen de federale kernuitstap moet zowat de belangrijkste beleidsdaad van Demir binnen de bevoegdheid Energie zijn. Het is voor haar en de N-VA dan ook makkelijk driedubbel scoren. Eén: je krijgt de sympathie van wie intellectueel voorstander is van nucleair als fossielvrije energiebron. Twee: je destabiliseert er de federale regering mee, met de hulp van de immer nerveuze MR. Drie: je verdoezelt ermee dat je zelf weinig uitricht. Met Zuhal Demir zit er een illusionist op het Vlaamse energie- en klimaatbeleid. Er is veel rook en veel beweging op de bühne, maar er verandert in wezen niks.

Uitdagingen genoeg nochtans. Een nieuw rapport van het Europees Milieu Agentschap toont aan dat op vlak van verduurzaming van het energiebeleid België (en dus ook Vlaanderen) helemaal achteraan in het EU-peloton bengelt. Alleen Bulgarije mist net zoals wij drie van de vier doelen. Onder meer voor hernieuwbare energie en energiezuinigheid staat er een rode streep op het rapport. Het zet Demir vooralsnog niet aan tot dadendrang.

Ten gronde zou een regering noch­tans een beleid kunnen uittekenen dat behalve duurzaam ook sociaal is. Gezinnen met lagere inkomens ­moeten gemiddeld een groter deel van dat inkomen aan verwarming uitgeven. Ze wonen ook vaak in woningen die slechter geïsoleerd zijn, met oudere, op ‘fossiel’ draaiende verwarmingstoestellen. Geen spoor van een visie op die belangrijke sociale uitdaging van het klimaat­beleid.

Liever echoën minister Demir en haar partij de makkelijke kritiek na dat groen beleid een sociaal kerkhof aanricht. Dat klopt, tenzij een regering daar, met volle bevoegdheid, wat aan doet, natuurlijk. Maar de tijd dat de N-VA een nationalistische partij was die trots met een autonoom Vlaams Energiebedrijf een eigen sociaal en duurzaam energiebeleid wou uitstippelen, ligt ook al wel weer even achter ons.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234