Vrijdag 20/09/2019

Italië

Het dilemma van de Italiaanse Vijfsterrenbeweging: in zee met de elite of niet?

Vijfsterrenleider Luigi Di Maio, tweede van links, wordt omringd door journalisten als hij vrijdag uit het parlementsgebouw in Rome komt. Beeld Foto AP

De Italiaanse Vijfsterrenbeweging stevent af op een opmerkelijke ommezwaai. Van keihard rechts en anti-immigranten, steekt de partij van Luigi Di Maio nu voorzichtig haar neus naar links voor een samenwerking met de Partito Democratico. Een stap die voor veel Vijfsterrenstemmers gelijkstaat aan heulen met het gehate establishment. 

Tot augustus rechts-nationalistisch, na augustus sociaal-democratisch: voor de Italiaanse regeringspartij de Vijfsterrenbeweging zijn ideologieën net zo inwisselbaar als regeringspartners, zo bleek deze week. Toch zijn er twee idealen die de beweging beloofde nooit te verloochenen. Een: luister te allen tijden naar je eigen achterban en twee: wantrouw de politieke elite. En precies daar wringt nu de schoen. Want als de partij inderdaad een regering vormt met de linkse Partito Democratico (PD), staat dat voor de eigen achterban gelijk aan samenwerken met het zo gehate establishment. Hoe gaat de partij dat probleem oplossen?

Op papier is het bijzonder vreemd wat er op dit moment in Rome gebeurt. De Vijfsterrenbeweging, tot een paar dagen geleden nog de grootste partij in de meest rechtse regering van West-Europa, een regering die vooral bekendstond om haar euroscepsis en harde vluchtelingenbeleid, staat op het punt een nieuwe regering te vormen met de linkse PD. Die was de afgelopen maanden juist de belangrijkste oppositiepartij: zeer pro-EU en sterk pleitbezorger voor een soepeler migratiebeleid.

Voorbij de ideologie

“Links en rechts bestaan niet meer”, zei partijleider Luigi Di Maio woensdag over die opmerkelijke draai, vlak nadat hij bekendmaakte inderdaad een akkoord te sluiten met de PD. “Wij zijn postideologisch”, was zijn verklaring.

Wie die uitspraak wil begrijpen, moet weten dat de Vijfsterrenbeweging tien jaar geleden begon als politieke anti-beweging. Italië werd toen geregeerd door Silvio Berlusconi, een man die het ene schandaal aan het andere reeg. Ook de linkse oppositiepartijen bewezen keer op keer meesters te zijn in het politieke gekonkel in de Romeinse achterkamertjes, inclusief het bijbehorende nepotisme, de corruptie en de machtswellust.

Links of rechts, politici zijn niet te vertrouwen, concludeerde de boze achterban van de nieuwe Vijfsterrenbeweging. Alleen het volk is te vertrouwen. In het ideaalbeeld van oprichter Beppe Grillo was een politicus daarom niet langer een afgevaardigde die namens de kiezer nadenkt, maar slechts iemand die de wil van de kiezers uitvoert door op het juiste knopje te drukken. En wat het volk precies wil, kon het voortaan kenbaar maken via ‘Rousseau’, het online-stemsysteem van de Vijfsterrenbeweging. Via die website kon deze nieuwe vorm van directe democratie zowel linkse als rechtse keuzes opleveren, maar dat maakte niet uit, want deze nieuwe partij was postideologisch.

Migrantenstandpunt: van pro naar anti

In de praktijk echter, worden koerswijzigingen vooral door de partij zelf ingestoken om vervolgens via een onlinestemming te worden witgewassen. Zo veranderde de Vijfsterrenbeweging ooit vanuit politiek opportunisme van zeer eurosceptisch naar dusdanig EU-minnend dat ze vroeg zich aan te sluiten bij de fractie van Guy Verhofstadt, een van de grootste voorstanders van het Europese project. Hetzelfde gebeurde met het migratiestandpunt van de partij, dat van pro naar anti bewoog toen de Lega opeens in beeld kwam. Iets vergelijkbaars zal de komende dagen waarschijnlijk gebeuren met het huidige pro-Poetinstandpunt van de partij en het anti-vaccinatiestandpunt: beide zullen worden afgezwakt om de PD te behagen.

De grote vraag is alleen: is de achterban van de Vijfsterrenbeweging daartoe ook bereid? Voor het nieuwe regeerakkoord volgende week aan de president kan worden gepresenteerd, organiseert de Vijfsterrenbeweging een onlinestemming via de eigen Rousseau-website. In het verleden stemde de achterban vrijwel altijd in met de vooraf geadviseerde partijlijn, maar ditmaal ligt dat mogelijk lastiger. Samen met Forza Italia van Berlusconi staat de PD immers symbool voor het politieke establishment waar de beweging zich sinds haar ontstaan zo tegen afzet.

De PD, een partij met een lange geschiedenis van schandalen en vriendjespolitiek, vormt onderdeel van “de verrotte politieke kaste die we juist omver proberen te werpen”, zei partijprominent Roberto Fico onlangs in de Volkskrant. In feite vraagt de partij, die ooit ontstond als antwoord op de achterkamertjespolitiek van de PD, haar leden nu via de eigen website toestemming diezelfde achterkamertjes te betreden.

Laatste obstakel: website Rousseau

“Er is slechts een laatste obstakel dat een regering tussen de Democratische Partij en de Vijfsterren belemmert, en dat is de stemming via Rousseau”, schreef de Italiaanse krant La Repubblica niet voor niets.

Maar, zo voegde de krant eraan toe, dat obstakel zal komende week toch nauwelijks problemen opleveren. Over de eerlijkheid van Rousseau bestaan immers serieuze twijfels. De vraagstelling is vaak erg gekleurd, er is totaal geen transparantie over het stemproces, sommige partijleden zouden toegang hebben tot meerdere accounts en bovendien is het systeem vrij gemakkelijk te hacken, aldus verschillende hackers.

En misschien nog wel belangrijker: van de 10,7 miljoen Italianen die vorig jaar bij de landelijke verkiezingen op de Vijfsterrenbeweging stemden, maakten er bij de laatste stemming – mede door een aantal storingen – slechts 25.000 gebruik van Rousseau.

“Wie is er bang voor Rousseau?”, vroeg La Repubblica zich donderdag af. “Niemand. Zeker niet degenen die de website controleren.” Stemmen de leden straks dus voor een samenwerking met de PD, dan lijkt de anti-establishmentpartij Vijfsterrenbeweging daarmee definitief klaar voor de Romeinse achterkamertjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234