Vrijdag 29/05/2020

InterviewAnastasia Lin

‘Het coronavirus heeft niet alleen de ogen van het Westen geopend, maar ook die van veel Chinezen’

‘De Communistische Partij wil koste wat het kost aan de macht blijven, ook als daar levens voor moeten worden opgeofferd.’Beeld Getty Images

De Chinees-Canadese Anastasia Lin (30) is model, actrice, schoonheidskoningin én mensenrechtenactiviste, maar haar kritiek op het Chinese bewind heeft haar carrière en haar familie in gevaar gebracht. Nu is ze er rotsvast van overtuigd dat het coronavirus de heersende elite in China op de knieën zal krijgen, en ze zegt dat ook luidop. ‘Iedereen denkt dat de Communistische Partij onaantastbaar is, maar het virus heeft duidelijk gemaakt dat ze een papieren tijger is.’

Anastasia Lin is al langer een luis in de pels van het Chinese regime, maar sinds haar speech van 6 februari voor de prestigieuze Britse debatvereniging Oxford Union viraal ging, vindt ze wereldwijd gehoor. Daarin schetst ze het beeld van een eenpartijstaat die autoritair wordt geleid en uitgesproken vijandig staat tegenover de westerse waarden en de internationale verhoudingen. Ze beschuldigt China van economische oorlogvoering en schending van de mensenrechten, van militaire agressie in de Zuid-Chinese Zee en van cyberaanvallen. En het coronavirus illustreert volgens haar perfect waarom het Westen China voor geen haar kan vertrouwen.

Uitgerekend op 6 februari overleed dokter Li Wenliang aan Covid-19, de klokkenluider die de wereld op het woekerende virus in Wuhan had gewezen. Op dat moment waren er tienduizend gevallen gerapporteerd in de stad, die al twee weken hermetisch afgesloten was. In Europa kwamen de eerste besmettingen aan het licht, maar weinigen waren zich bewust van het onheil dat de wereld boven het hoofd hing.

Het gelijk van Trump

Anastasia Lin: “De overheidsfunctionarissen in Wuhan hebben geprobeerd alle nieuws over de ziekte tegen te houden: ze hadden acht dokters laten arresteren omdat die ‘geruchten hadden verspreid en de samenleving wilden destabiliseren’. De lokale overheid heeft zelfs honderdduizend mensen uitgenodigd op een groot nieuwjaarsfeest om te tonen dat Wuhan veilig was. Dat doet denken aan wat er in 1986 in Tsjernobyl is gebeurd. De Sovjets weigerden toe te geven dat er een nucleair ongeval had plaatsgevonden tot Zweden radioactieve deeltjes in de atmosfeer ontdekte en ermee dreigde dat aan het Internationaal Atoomagentschap te melden. De Chinese regering bevestigde de uitbraak van het coronavirus pas toen de eerste besmetting in het buitenland was ontdekt, in Thailand.

“Je zou je kunnen afvragen waarom de Chinese overheidsfunctionarissen zulke risico’s hebben genomen, maar dat is nu eenmaal hun mentaliteit: ze zijn bereid om met mensenlevens te spelen. De Communistische Partij wil koste wat het kost aan de macht blijven, ook als daar levens voor moeten worden opgeofferd.”

Drie maanden na haar toespraak in Oxford heeft het coronavirus de hele wereld in zijn greep. Eén op de vijf aardbewoners zit in één of andere vorm van lockdown – ook Lin, die al een maand haar flat in Manhattan niet heeft kunnen verlaten. Politici wereldwijd zeggen dat de toestand nooit zo had kunnen escaleren als China sneller had gezegd wat er aan de hand was. Er gaan stemmen op om een internationaal panel te laten onderzoeken wat er precies fout is gelopen, maar voor de Britse en de Amerikaanse regering is zo’n onderzoek nu niet aan de orde – zelfs al heeft president Trump het herhaaldelijk over ‘het Chinese virus’ gehad.

Lin is op haar 13de met haar moeder van China naar Canada verhuisd en woont sinds twee jaar in New York, waar ze acteerlessen volgt. Zij geeft de president geen ongelijk.

Lin: “Eigenlijk zouden we het virus het CCP-virus moeten noemen, naar de Chinese Communistische Partij. Dat zou niet meer dan terecht zijn. (Cynisch) Zij ligt aan de basis van het probleem, dus is het maar logisch dat ze er ook de erkenning voor krijgt. Maar ondanks alle doemscenario’s is er ook een positieve kant aan de coronacrisis. Het virus heeft niet alleen de ogen van het Westen geopend, maar ook die van veel Chinezen.”

Van je speech zijn er ettelijke versies ondertiteld en viraal gegaan op Chinese netwerken. Je kreeg er in geen tijd twintigduizend volgers bij op Twitter.

Lin: “Ik was stomverbaasd toen ik al die commentaren zag. Ik ben al zo vaak aangevallen door trollen dat ik nooit opmerkingen in het Chinees lees over wat ik heb gezegd. Maar nu krijg ik van alle kanten steunbetuigingen, het is echt overweldigend. Zelfs mijn moeder krijgt berichtjes van studiegenoten van vroeger aan de universiteit, die haar allemaal feliciteren. Berichtjes als: ‘Ik ben beretrots op haar. Ik heb zo gehuild toen ik haar bezig hoorde. Het is een historische toespraak.’ Ik had nooit gedacht dat ik ooit zoiets uit de mond van Chinezen zou horen.”

Wanneer begon het je te dagen dat er iets ernstigs aan de hand was in Wuhan?

Lin: “Begin januari, toen dokters en verpleegkundigen uit Wuhan alarm sloegen op het internet. Ze postten videofilmpjes waarin ze de Chinese gemeenschap om hulp vroegen omdat ze door hun voorraad beschermingsmateriaal raakten, en ze raadden hun familie aan om binnen te blijven: ‘Dit virus is vreselijk besmettelijk.’ Ik was meteen gealarmeerd, want mijn vader woont in de provincie Hubei, op een paar uur rijden van Wuhan.”

Was je niet bang om zelf besmet te raken toen je in februari het vliegtuig naar Oxford nam?

Lin: “Ik was doodsbang. Ik wist dat het virus wellicht Europa al had bereikt – het was toen mogelijk zelfs al in de VS – maar ik dacht bij mezelf: als ik het moet krijgen, dan krijg ik het toch vroeg of laat. Bovendien zou het lijken alsof ik paranoïde was als ik daar niet op het podium verscheen. Ik zet me 100 procent in om mensen te waarschuwen voor China. Als ik nu wijk voor een virus, verlies ik een deel van mijn geloofwaardigheid. Als vrouw en als schoonheidskoningin moet ik vaak eerst de vooroordelen van mensen overwinnen opdat ze me ernstig zouden nemen.”

Mei 2015: Lin wordt alsnog gekroond tot Miss World Canada, nadat ze in 2013 derde was geworden omdat ze niet had willen deelnemen aan het badpakkendefilé.Beeld Getty

DUIVELSE SEKTE

Anastasia Lin is geboren in de Chinese provincie Hunan. Haar vader was lid van de Chinese Communistische Partij en CEO van een groot bedrijf dat onder andere medisch materiaal maakte. Haar moeder doceerde westerse economie aan de universiteit en liet haar dochter piano, Chinese kalligrafie en Engels studeren toen ze 2 jaar oud was.

Lin: “Die kalligrafie is het vervelendste wat je een peuter kunt aandoen. En elke ochtend om zes uur beklommen mijn moeder en ik een berg, omdat we op de top de radiozender Voice of America konden ontvangen. Daar moest ik Engelse woordjes herhalen tot mijn uitspraak perfect was.”

Uit welk milieu komen je ouders?

Lin: “Ze zijn allebei opgegroeid tijdens de Culturele Revolutie, toen familieleden werden aangemoedigd om elkaar te verklikken. Voor de buitenwereld stonden ze bekend als trouwe partijsoldaten. Maar mijn moeder heeft als kind de publieke terechtstelling van haar grootvader, een rijke zakenman, moeten bijwonen. Dat heeft een diepe indruk op haar gemaakt. Al zijn bezittingen werden aangeslagen en de hele familie was in één klap straatarm. Maar je werd geacht te slikken en te zwijgen, hoe traumatisch het ook was. En als je ook maar iets vertelde aan je kinderen, bestond de kans dat die het aan hun leerkracht zouden doorvertellen, en dan riskeerde je zwaar in de problemen te komen. Mijn moeder besefte wel dat er iets fundamenteel verkeerd was.”

Je ouders zijn gescheiden toen je 5 was, en op je 13de nam je moeder je mee naar Canada.

Lin: “Ze dacht dat een liberale, westerse opvoeding veel beter zou passen bij mijn uitgesproken persoonlijkheid. In Hunan was ik een veel te voorbeeldig communistisch kind. Ik was klasafgevaardigde en toonde mijn klasgenootjes filmpjes over de religieuze beweging Falun Gong. De overheid noemde die ‘een duivelse sekte’, en ik moedigde hen aan om leden van die beweging aan te geven bij de politie.”

Was het geen schok toen je plots in Vancouver naar school moest?

Lin: “Daar bleef ik gek genoeg eerst het communistische gedachtegoed trouw. Als er een Chinese leraar naar onze high school kwam via een uitwisselingsproject, hielp ik hem de Chinese Communistische Partij te verdedigen. Ik dacht dat ik een goede patriot was. Maar al snel ging ik overstag voor de nieuwe cultuur waarin ik was beland.

“Iedereen op de high school was erg chill en voelde zich goed in zijn vel. Op Chinese scholen heerst er altijd een gespannen sfeer: je moet zien op te klimmen, en je moet hard werken voor de ideale maatschappij, hoe kunstmatig die ook mag zijn. Ik begon informatie op te zoeken over Chinese wreedheden en ontdekte alles over het bloedbad op het Tiananmenplein in Peking, dat had plaatsgevonden vlak vóór ik geboren werd. Ik had er nooit eerder over gehoord. Ik was gechoqueerd toen ik over de vervolging van de Oeigoeren en de Tibetanen las. En Falun Gong is eigenlijk een door het boeddhisme geïnspireerde leer waarin meditatie en ademhalingsoefeningen centraal staan, maar tienduizenden volgelingen van die beweging zijn gefolterd en vermoord in China. Nu mediteer ik zelf en doe ik ook die oefeningen, maar ik wil me niet met één of andere beweging identificeren. Groepsdenken is iets wat ik te allen prijze wil vermijden.”

Je begon zelfs deel te nemen aan schoonheidswedstrijden.

Lin (lacht): “Ik dacht dat dat deel uitmaakte van de westerse traditie. Aan de deelnemers werd gevraagd om over een onderwerp te praten, en ik koos telkens voor de mensenrechten in China. Ik vond dat andere mensen daar meer over moesten weten, maar tegelijk was het ook leuk om aan die wedstrijden deel te nemen. Ik heb er veel vriendinnen aan overgehouden.”

Vond je moeder het oké?

Lin: “‘Je zou je beter op je schoolwerk concentreren,’ zei mijn moeder, ‘zodat je later een nuttig lid van de samenleving wordt.’ En mijn vader zei aan de telefoon: ‘Die jonge meisjes worden uitgebuit. Hoe kun je daar nu aan meedoen?’”

Maar je zette door en verhuisde naar Toronto, waar je ook je droom om actrice te worden wilde waarmaken. In 2013 eindigde je derde in de Miss World Canada-wedstrijd, nadat je geweigerd had in badpak te paraderen.

Lin: “Het leek me geen goed idee om me op een podium te laten keuren als ik tegelijk campagne voor de mensenrechten wilde voeren en veel mensen moest interviewen die seksueel waren misbruikt.”

Twee jaar later werd het badpakkendefilé afgevoerd en werd je wél tot winnares gekroond.

Lin: “Toen was mijn vader echt in de wolken: hij plaatste foto’s van mij op WeChat, de Chinese versie van Facebook. Er verschenen in de Chinese media nieuwsberichten over ‘die Chinese vrouw die de trots van het land is’. Iedereen feliciteerde mijn vader en er leek geen vuiltje aan de lucht – ik denk dat de propaganda-afdeling van de Chinese regering mijn verleden niet grondig genoeg had onderzocht (lacht).”

Maar enkele dagen later veranderde de toon.

Lin: “Plots werd ik afgeschilderd als een verknipte anti-Chinese zonderlinge en alle foto’s van mij werden offline gehaald. Ik kreeg ook berichtjes van mijn vader, waarin hij me smeekte niet langer over mensenrechten te praten, anders zou mijn familie in China vervolgd worden.

“Ik voelde me een week lang ellendig. Ik besloot me gedeisd te houden, of toch in bedekte termen te praten, wat de meeste Chinezen de hele tijd doen.”

Erg lang heb je toch niet gezwegen?

Lin: “Nee. Een bevriende westerse journalist legde me uit dat mijn familie in China juist veiliger zou zijn als ik me niet de mond liet snoeren. Mijn enige troef tegenover de Chinese Communistische Partij was mijn aanwezigheid in de media, en als mijn familie represailles zou ondervinden, dan zou de internationale gemeenschap vervelende vragen kunnen stellen. Dus liet ik mijn vader in een telefoongesprek, dat meer dan waarschijnlijk werd afgeluisterd, weten dat ik campagne voor de mensenrechten zou blijven voeren.

“Hij reageerde erg agressief en zei kwetsende dingen. Ik zou mijn familie te gronde richten, hij wilde me nooit meer zien en onze wegen zouden voor eeuwig scheiden. Maar aan zijn stem kon ik horen dat zijn overlevingsinstinct aan het woord was. Om zijn eigen toekomst veilig te stellen, moest hij wel zo praten tegen mij.”

‘Als vrouw én miss moet ik vaak eerst vooroordelen overwinnen.' (Foto: met Amerikaans congreslid Alexandria Ocasio-Cortez.)Beeld Instagram

HET GEVAAR HUAWEI

Eind 2015 vond de finale van Miss World plaats in het Chinese Sanya, maar daar ben je als Canada’s mooiste nooit geraakt.

Lin: “Ik had een jaar lang sponsors gezocht voor mijn outfits en mijn choreografie tot in de puntjes uitgewerkt, toen ik te horen kreeg dat mijn visumaanvraag was afgewezen. Dat had ik nooit verwacht. Ik had gedacht dat de Chinese Communistische Partij geen voorbeeld zou willen stellen, en dat ze me in het slechtste geval geen enkele aandacht zou schenken. Ik had gehoopt dat ze tactvoller zou zijn.”

Je bent toch afgereisd.

Lin: “Ik pakte 21 jurken voor alle mogelijke gelegenheden in en vloog naar Hongkong. Daar zou ik een ticket naar China kopen en op de luchthaven een nieuwe visumaanvraag indienen. Maar in het luchtruim op weg naar Hongkong kreeg ik bericht van de Chinese overheid dat ik persona non grata was verklaard. In Hongkong heb ik nog geprobeerd toch aan boord van een vliegtuig naar China te raken, maar ik werd zes uur vastgehouden en kreeg daarna het bevel naar huis terug te keren.”

In plaats daarvan organiseerde je een persconferentie in Hongkong.

Lin: “Tegen een reporter van The New York Times vertelde ik: ‘Het is zo triest, ik ben maar een simpele student en schoonheidskoningin. Waarom zijn ze zo bang van mij?’ De krant plaatste het nieuws de volgende dag op de voorpagina.”

De organisatie van Miss World beloofde je dat je het volgende jaar zou mogen deelnemen aan de editie in Washington D.C.

Lin: “Ja, maar later die dag vernam ik dat ik daar niets zou mogen zeggen, omdat het evenement voornamelijk door Chinese bedrijven wordt gesponsord. Ik was zo gedesillusioneerd. Je moet weten dat hun motto ‘Beauty with a purpose’ is, schoonheid met een doel. Tja.”

Ook je vader werd gestraft: zijn bedrijf ging failliet toen Chinese overheidsfunctionarissen zijn klanten begonnen lastig te vallen en hen dwongen geen zaken meer met hem te doen.

Lin: “En ondertussen vertikte ik het mijn mond te houden, dat maakte de zaken er natuurlijk niet beter op. We hebben elkaar zeker een halfjaar niet gesproken, maar gaandeweg zijn we wel bijgedraaid. En gek genoeg zijn we eind 2016 miraculeus op elkaar gebotst op de luchthaven in Taiwan. Ik was daar voor een congres, mijn vader was er op vakantie. Eén uur vroeger of later, en we hadden elkaar gemist. Het was een erg emotioneel weerzien. Het was de eerste keer dat ik hem zonder angst hoorde praten en hij vertelde me dat hij erg trots op me was. Dat was het belangrijkste wat ik van hem wilde weten. Ik besefte plots: dit is iets wat de partij niet kan doen – ze kan mijn vader het gevoel geven dat hij me moet kwetsen om zelf te kunnen overleven, maar ze kan nooit de liefde voor je familie vernietigen. Dat was een moment van... niet van triomf, maar ik voelde me in elk geval niet verslagen.”

Heb je hem nog gehoord sinds de uitbraak van het coronavirus?

Lin: “Meerdere keren, en telkens heb ik hem ervoor gewaarschuwd. Maar het zijn vaak heftige telefoongesprekken. Hij moet erop letten dat hij de staat looft en prijst, omdat we worden afgeluisterd. Dus toen ik hem vertelde over wat ik op het internet in het Westen over het virus had gelezen, antwoordde hij onmiddellijk: ‘Dat is allemaal het werk van anti-Chinese krachten die China verdacht willen maken.’ Maar ik bleef praten, want in China weet iedereen dat, als er een gerucht de ronde doet, het bijna zeker waar is. Dus zelfs toen hij alles ontkende wat ik over het coronavirus zei, moet hij diep vanbinnen wel geweten hebben dat het klopte. En toen de coronacrisis losbarstte, merkte ik dat meer en meer Chinezen in het buitenland hun mond durfden open te doen in groepschats: ‘Hamster zoveel mogelijk eten! Het is echt niet veilig buiten!’ Plots had ik ontelbaar veel bondgenoten.”

Steunt je moeder je in je activisme?

Lin: “Vroeger verzette ze zich tegen alles wat ik deed, maar nu steunt ze me onvoorwaardelijk. Weet je, ze kon maar stapsgewijs de brainwashing overwinnen die ze in China had ondergaan en nu kijkt ze zonder angst naar de wereld. Ze is mijn grootste supporter, en dat had ik eerlijk gezegd nooit verwacht: Chinese ouders zijn doorgaans erg autoritair en zeer zuinig met complimentjes voor hun kinderen.

“Al van toen ik klein was, maakte mijn familie zich zorgen dat ik me door mijn hevige karakter nooit zou kunnen settelen. In de Chinese cultuur moet een vrouw zachtaardig zijn, in lijn met de yin-gedachte. Telkens als ik het uitmaakte met een vriendje, kreeg ik te horen: ‘Dat is omdat je persoonlijkheid te ruw is.’”

Heb je nu iemand?

Lin: “Ik heb een partner, met wie ik in lockdown zit. Meer wil ik daar niet over zeggen. De Chinese gemeenschap vindt ongehuwd samenwonen ongepast.”

Je bent vastbesloten om het te maken als actrice en je hebt al in verscheidene films gespeeld, die vooral de mensenrechten als onderwerp hebben. Wenkt Hollywood?

Lin: “Het zal moeilijk zijn om daar door te breken, want China heeft veel geld geïnvesteerd in de meeste grote filmstudio’s. China censureert nu mee de filmscripts.”

Toen het aantal coronabesmettingen toenam in New York, was je er getuige van hoe sommige van je Aziatische vrienden vreselijk werden behandeld.

Lin: “Ze werden zelfs hardhandig aangepakt. Mensen beschuldigden hen ervan ziekten te verspreiden. Iedereen is doodsbang om ziek te worden, dat is een primair instinct, maar dat mag geen reden zijn om discriminatie goed te praten. Finaal is de coronapaniek de schuld van de Chinese Communistische Partij, die de waarheid verborgen heeft gehouden voor het Chinese volk en de rest van de wereld, en zo iedereen in gevaar heeft gebracht. De Chinezen zijn net zo goed slachtoffers als om het even wie.”

Je koestert een diepe haat voor het Chinese regime. Kan het land dat ooit te boven komen?

Lin: “Daar ben ik van overtuigd. Het communisme is er pas zeventig jaar, de Chinese cultuur bestaat al vijfduizend jaar.

“Weet je waar ik niet bij kan? Dat Europese landen Huawei zouden toelaten om het 5G-netwerk aan te leggen. Dan haal je het paard van Troje binnen. China kan ook alleen maar goedkope 5G-technologie aanbieden omdat het die in het Westen heeft gestolen. China heeft geen geld moeten steken in de research en ontwikkeling van die technologie, maar komt wel de concurrentie van de kaart vegen: het kan zo goedkoop produceren dat westerlingen het gevoel hebben dat ze wel dom zouden zijn om niet toe te happen. Maar er bestáán alternatieven, alleen zijn die veel duurder.”

Zul je ooit je vader nog terugzien?

Lin: “O, zeker, zodra de Communistische Partij is ineengestort. Dat is namelijk erg waarschijnlijk. Destijds had ook niemand gedacht dat de Sovjet-Unie zou imploderen. Het Westen, en bij momenten ook ik, denken dat de partij zo machtig is dat niets of niemand ertegen opgewassen is. Maar het coronavirus heeft ons duidelijk gemaakt dat dat niet het geval is. De partij is niet meer dan een papieren tijger. Alles kan heel snel veranderen.”

© The Times

‘We zouden het virus het CCP-­virus moeten ­noemen, naar de Chinese Communistische Partij. Zij ligt aan de basis van het probleem, dus is het maar logisch dat ze er ook de erkenning voor krijgt.’Beeld Belgaimage
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234