Vrijdag 06/12/2019

Interview

Hendrik Vuye: ‘Een beperkte groep van een tiental beslissers heeft de touwtjes in handen’

Professor staatsrecht Hendrik Vuye schreef met Veerle Wouters het boek ‘Schone Schijn: Particratie wurgt democratie’. Beeld Tim Dirven

‘Een tiental beslissers heeft vandaag de touwtjes in handen, de rest staat buitenspel.’ Ex-Kamerlid en professor staatsrecht Hendrik Vuye (Universiteit van Namen) ziet dat de particratie in ons land de democratie ‘wurgt’, en tegelijkertijd wel erg gulle giften doet aan de monarchie.

Zelfs Vlaams minister-president Jan Jambon, nu niet meteen de grootste supporter van de monarchie, brengt al eens een zoenoffer naar Laken. Toen het kasteel van Ciergnon een veiligheidsinstallatie nodig had, diende de toenmalige federale minister een wetsontwerp in om de Regie der Gebouwen – de belastingbetaler dus – te laten betalen. Kostprijs: 700.000 euro. De dissidente fractie Vuye & Wouters bond de kat de bel al aan in 2017 en dus is Hendrik Vuye niet meteen verrast over ‘Immo Royal’. Het onderzoeksdossier van VRT NWS, Knack, Apache en De Tijd toont vooral hoe wijdverspreid die financiering van koninklijke eigendommen gebeurt.

Blijkbaar hoort bij regeringsdeelname een royale toegift aan de Koninklijke Schenking vanwege de belastingbetaler. U bent niet verbaasd?

Hendrik Vuye: “Ik verbaas me vooral over een Vincent Van Quickenborne die nu zegt dat er een parlementaire onderzoekscommissie moet komen. Zat zijn partij Open Vld dan niet in de regering-Michel? Ook bij N-VA is dezelfde dubbelzinnigheid te merken. Ten tijde van onze parlementaire vraag over het kasteel van Ciergnon waren de twee bevoegde ministers in de regering Jan Jambon en Johan Van Overtveldt.”

“Vooral de nultransparantie die er rond heerst is problematisch. Wat al die journalisten nu zeggen, ondervonden wij ook: het is ontzettend moeilijk om info te verkrijgen. Is het daarom strafbaar? Neen. Maar alle werken en herstellingen bij de verhuurder leggen, zoals bij het Kasteel Hertoginnedal het geval is, is toch een vrij zeldzame constructie.”

Dat een partij als N-VA het met de monarchie op een akkoordje gooide, is frappant. Toch: doen niet alle partijen het?

“De politicus die buiten stapt in Laken is niet dezelfde als die daar binnengaat. Die constante geldt zelfs voor de grootste revolutionair of republikein. De koning heeft nog steeds een bevoegdheid op crisismomenten en beheert de agenda tijdens de formatie. Het wordt hem dan wel allemaal ingefluisterd door de voorzitters, maar er blijft een zekere marge. De onderhandelingen van 2010, waar Bart De Wever niet aan bod kwam via Albert II, hebben hem gemarkeerd.”

Hoe kijkt u vandaag naar de federale formatie?

“Het is één grote communicatieoorlog. Als iemand de migratienota van Magnette lekt in uw krant (DM 26/11), dan is dat met een bepaald doel voor ogen: de onderhandelingen bemoeilijken. Het paars-groene verhaal van Magnette zou je misschien zelfs kunnen zien als een manier om paars-geel later te verantwoorden, net zoals in Wallonië PTB eerst werd uitgesloten om met MR in zee te kunnen gaan. Magnette is wel de eerste toppoliticus die zijn nek uitsteekt. Je hebt er ook een die zich in stilte hult, behalve om te klagen dat iemand een mes tussen zijn ribben steekt.”

Wat wil N-VA volgens u eigenlijk bereiken?

“Ze zitten natuurlijk in een heel moeilijke situatie. Besturen met PS is moeilijk uit te leggen aan een deel van de achterban, maar ze zijn intussen wel een volwaardige bestuurspartij. Hun kiezers stemmen dus voor regeringsdeelname, dat is toch nog anders dan bij Vlaams Belang. En met die partij hijgend in hun nek, wordt het bijzonder moeilijk om oppositie te voeren.”

Ze zouden ook samen het land kunnen blokkeren in 2024.

“Daar ben ik niet zeker van. N-VA en Vlaams Belang zijn electoraal voor een stuk communicerende vaten. Wat de ene verliest, wint de andere. Maar als ze dat zo in de aanloop naar de verkiezingen formuleren, zal dat zeker een invloed hebben op de stembus. Trouwens, vandaag zou het Vlaams Parlement in principe ook al de onafhankelijkheid kunnen uitroepen. Alleen zullen ze het dan toch wat beter moeten voorbereiden dan in Catalonië. (lacht) Voor onafhankelijkheid is internationale erkenning nodig, en die ga je niet krijgen als er enkel steun is van extreemrechts.”

In het nieuwe boek Schone Schijn bent u samen met Veerle Wouters erg streng over de toestand van onze democratie. U volgt de recente lofzang van De Morgen-journalist Joël De Ceulaer niet?

“Ik ben het volledig eens met de basisstelling in zijn boek, namelijk dat de democratie het best mogelijke systeem is ondanks al haar imperfecties. Maar: dat veronderstelt wel dat de instellingen naar behoren werken. Een heel beperkte groep van een tiental beslissers heeft vandaag de touwtjes in handen, de rest staat buitenspel. Zelfs sommige ministers omschrijven zich nu als ‘vakminister’, wat impliceert dat ze volledig afhankelijk zijn van de partijvoorzitter.

“Door het parlement wordt nog nauwelijks gecontroleerd. In de praktijk zijn parlementsleden herleid tot knoppenduwers. Het enige wat je bij een plenaire zitting op voorhand niet weet, is hoelang het theaterstukje gaat duren. Dan krijg je dus een zeer fraudegevoelig systeem omdat alle checks-and-balances verdwijnen. Dat zag je in de vorige legislatuur met de humanitaire visa onder Theo Francken. Het staat in de sterren geschreven dat er op termijn opnieuw een schandaal komt van Agusta-proporties.”

In het boek staat ook dat de particratie onze welvaart in het gedrang brengt.

“Partijen zitten voortdurend in campagnemodus en kunnen dat doen omdat ze financiële concerns geworden zijn die 72 miljoen euro per jaar opstrijken. Maar blijkbaar is het voor partijen heel storend geworden dat ze na de verkiezingen effectief een beleid moeten voeren. Aan de reactie van Open Vld op de cultuurbesparingen van Jambon zie je nu al dat het kibbelkabinet op Vlaams niveau geboren is. En federaal dateren alle langste formaties van de voorbije decennia.

“De particratie slaagt er niet meer in om regeringen te vormen en de laatste grote akkoorden, het halen van de Maastricht-norm en de politiehervorming, dateren van onder Dehaene. De zesde staatshervorming? Dat was een non-hervorming vol onhaalbare compromissen. Op termijn leidt dat onvermogen tot een collectieve verarming, kijk maar naar het enorme begrotingstekort dat alleen maar groeit.”

Volgens politicoloog Bart Maddens (KU Leuven) plaveien de groene, socialistische en liberale partijhoofdkwartieren nochtans vrij efficiënt de weg voor paars-groen. Op Doorbraak schrijft hij dat een aantal ethische doorbraken, zoals de abortuswet, liberalen over de brug moeten trekken.

“Die ethische dossiers zijn inderdaad het cement geweest van paars-groen, maar ik vrees dat Bart hier een veel te complexe theorie ontwikkelt voor de houding van Open Vld. Er is namelijk één grote klassieker in de Belgische politiek: je kan er altijd op rekenen dat de liberalen als eerste overstag gaan voor regeringsdeelname. Deelnemen is voor sommige partijen belangrijker geworden dan beleid voeren. Kijk maar naar de startnota van de Vlaamse regering. Wat zat CD&V daar in godsnaam aan tafel te doen?”

Schone Schijn van Vuye & Wouters is uitgegeven bij DoorbraakBoeken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234