Dinsdag 03/08/2021

AnalyseLopende zaken

Heeft de ‘linkse lente’ dan toch maar één week geduurd?

Niemand geloofde dat Conner Rousseau en Paul Magnette bereid waren de ultieme consequentie te trekken uit hun eis: de val van de regering.   Beeld Tim Dirven
Niemand geloofde dat Conner Rousseau en Paul Magnette bereid waren de ultieme consequentie te trekken uit hun eis: de val van de regering.Beeld Tim Dirven

Voor de socialistische regeringspartijen viel de strijd tegen het carcan van de loonwet niet te winnen. Ze verloren dan ook glorieus. Wat nu?

Zeg van hem wat je wilt, maar Conner Rousseau (Vooruit) is een vlijtige leerling. Met het met de PS-kameraden gecoördineerde idee om het inperken van de loongroei te koppelen aan het aftoppen van de dividenden voor aandeelhouders, leek de Vooruit-voorzitter in korte tijd twee lessen getrokken te hebben uit zijn nog jonge politieke loopbaan tot dusver.

Les één: het is voor een links boegbeeld slimmer de rechtse helft van Facebook en Twitter boos te maken, dan de linkse. Les twee: het is voor een links boegbeeld slimmer de strijd aan te gaan over arbeiders­lonen dan over de lengte van hoofddoeken – zoals hij eerder al deed. Want ja, het bommetje dat Rousseau & co. aan de vooravond van het Feest van de Arbeid dropten, trof doel. Het idee om niet alleen de lonen maar ook de dividenden af te remmen is praktisch lastig uit te voeren maar wettelijk perfect in orde. Het werd ook communicatief slim in de markt gezet, met een glansrol voor de Nieuwpoortse caissière Debora, op een manier die wijlen Steve Stevaert zou weten te waarderen.

Voor het eerst sinds lang mocht rechts zo nog eens achter een ongrijpbare linkse haas hollen, in plaats van omgekeerd. Nadat de sociaaldemocratie zich in de jaren 1990 al te mak naar het liberale ‘einde van de geschiedenis’ en de Derde Weg liet leiden, leken er in dit land plots weer linkse centrumpartijen op te staan die de stem van de kleine man in het hart van de macht durfden te vertolken. Dividenden aan lonen koppelen: het is de Instagram-proof vertaling van de oude syndicale slogan ‘Gans het raderwerk staat stil als uw machtige arm het wil.’

Schaars talent

Dat was de situatie op 1 mei. Wie zich sceptisch afvroeg hoelang deze ‘linkse lente’ zou duren, kreeg verrassend snel gelijk. Na het uitgelokte conflict oogt de buit mager voor links. Het loonakkoord, dat de regering-De Croo in plaats van de blokkerende sociale partners afsloot, blijft dicht bij wat al op tafel lag. Het extraatje blijft beperkt tot een eenmalige premie voor werknemers in voorts niet gedefinieerde ‘goed boerende’ bedrijven, niet eens in het loonzakje maar in chequevorm, en de belofte dat er eens naar de minimumlonen gekeken zal worden. Zou Conner Rousseau aan Debora kunnen uitleggen hoe een pyrrusoverwinning eruitziet?

De impact van het dreigement om een politieke bom te gooien hangt af van de geloofwaardigheid van je bereidheid om de boel echt te laten ontploffen. Dat is de derde belangrijke politieke les die zich nu opdringt voor Rousseau en zijn Franstalige compagnon Paul Magnette. Niemand geloofde ook maar een seconde dat Vooruit en PS bereid waren de ultieme consequentie te trekken uit hun eis: de val van de regering. De partijen trokken zelf netjes de lont weer uit het kruitvat door te benadrukken dat ze “vooral” wilden dat er een loonakkoord zou komen. Het netto-effect blijft dan ook redelijk beperkt.

De socialistische regeringspartijen hadden dan ook amper een hefboom om het loonoverleg een linkse draai te geven. De ontgoocheling daarover is het gevolg van een politieke nederlaag die al bij de regeringsonderhandelingen geleden werd. Toen stemden rood en groen ermee in om de loonwet ongewijzigd te laten. Onder de vorige regering-Michel werden de schroe­ven nog wat steviger aangedraaid van het ijzeren carcan waar die wet de loononderhandelingen in vastzet. Tot afgrijzen van de vakbonden, maar hun verzet resulteerde bij de coalitiegesprekken niet in verandering. Als de loonwet de socialisten geen formatiecrisis waard was, kon je verwachten dat hij ook geen regeringscrisis waard zou zijn.

Niet dat we naar een nieuwe kabinetscrisis moeten verlangen, maar het is wel jammer dat het regeerakkoord een grondiger debat over de loonnorm onmogelijk maakt. Het VBO heeft zeker een punt als het zegt dat dit ernstige crisisjaar geen goed moment is om met algemene loonsverhogingen te experimenteren, maar er zit wel degelijk rot in het beton dat de loonwet rond het sociale overleg giet.

De erg ongelijke impact van de coronacrisis, met (grote) winnaars en (gro­te) verliezers, heeft een bestaand probleem enkel aangescherpt. De loon- ­wet laat amper of niet toe dat bedrijven of sectoren die het goed of minder goed doen een aangepast loonbeleid kunnen voeren. Toen in de jaren 90 de loonhandicap tegenover buurlanden uit de klauwen dreigde te lopen, was een matigende wet een noodzakelijk instrument. Vandaag frustreert de wet niet alleen werknemers, hij hindert soms ook bedrijven die op zoek zijn naar schaars talent. Ook het actuele, afgedwongen compromis levert weinig gelukkige gezichten op. Het vooruitzicht van flinke conflicten op bedrijfsniveau over een premie die eigenlijk niemand ooit heeft gewild, trekt niemand aan.

Arbeidsmarkt hervormen

Wanneer een probleem muurvast zit en elke oplossing de situatie alleen maar erger dreigt te maken, kan het geen kwaad om de blik wat te verruimen. De lonen, minimumlonen of uitkeringen zijn slechts een onderdeel van de veel ruimere uitdaging om economie en arbeidsmarkt bij de tijd te brengen en te houden.

Economen wijzen er terecht op dat de stagnerende productiviteit (de efficiëntie waarmee arbeid in economische welvaart wordt omgezet, zeg maar) een ernstiger probleem vormt dan stijgende lonen. Lang was België met zijn dure arbeid toch kampioen in productiviteit, maar die tijd is dus voorbij. Dan gaat het ook om manco’s in innovatie of investeringen.

Een ruimer onderzoek, zonder taboes of ideologische bias, over wat economie en arbeidsmarkt versterkt, zou dan ook bijzonder wenselijk zijn. Toen de betaalbaarheid van het wettelijke pensioen almaar onzekerder werd, stelde Alexander De Croo (Open Vld) als minister van Pensioenen een pluralistisch en gezaghebbend expertencomité samen om een langetermijnplan op te stellen. Met indrukwekkend resultaat (dat intussen wat vertroebeld is geraakt in politieke realiteit). Misschien kan De Croo nu ook de premier zijn die een gelijkaardig comité bijeenroept om de arbeidsmarkt te hervormen. Voort­rom­me­len met een overlegmodel dat de houdbaarheidsdatum ver voorbij is, is de andere optie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234