Dinsdag 17/09/2019

Brexit

Had de Britse koningin de zet van Boris Johnson kunnen tegenhouden? Zes vragen over de tactiek van de nieuwe premier

Koningin Elizabeth II (L) met haar zoon kroonprins Charles (R) in 2017 tijdens de Queen's Speech, de Britse troonrede. Beeld EPA/STRINGER

Groot-Brittannië is in de ban van één woord: ‘prorogation’, het opschorten van debatten en de behandeling van moties en wetten in het parlement. Premier Boris Johnson hoopt op deze wijze een no-dealbrexit voor elkaar te krijgen. Parlementsleden zijn ontstemd. Zes vragen over de tactiek van de nieuwe premier.

1 Waarom die ophef over ‘prorogation’?

De kersverse Britse premier Boris Johnson gebruikt een zogeheten ‘prorogation’ om het parlement, dat op 3 september terugkomt van vakantie, al na een paar dagen voor lange tijd naar huis te sturen, maar liefst 23 werkdagen. Op 14 oktober, veel later dan normaal, is dan de Queen’s speech (de Britse troonrede) gepland. Daarna komt het parlement – nog maar dik twee weken voor de brexit-datum van 31 oktober – weer bij elkaar. Het Lagerhuis en het Hogerhuis hebben dan nog zeer kort de tijd om een eventuele no-dealbrexit te voorkomen met een wet. De brexitdatum van 31 oktober is in een wet vastgelegd. Het lijkt er dus op dat Johnson de lange schorsing strategisch inzet om het parlement buitenspel te zetten.

Lees ook:

Analyse: De ‘coup’ van Boris Johnson lijkt vooral een slimme provocatie om nieuwe verkiezingen uit te lokken

2 Mag Johnson het middel van prorogation voor langere tijd inzetten?

Een prorogation wordt al zeker honderd jaar gebruikt in aanloop naar de Queen’s speech, de Britse troonrede, waarin de regering haar nieuwe beleid presenteert. De opschorting van het parlement duurt gemiddeld een week. In 2016 besloeg deze vier dagen, in 2014 dertien dagen. Niet eerder is een schorsing van het parlement voor zo’n lange tijd aangevraagd. De premier heeft de prorogation bij koningin Elizabeth II aangevraagd, die akkoord ging. 

3 Had de Britse koningin een lange schorsing van het Lagerhuis kunnen tegenhouden?

In theorie had koningin Elizabeth het verzoek van Johnson kunnen weigeren. Zeker omdat het er op lijkt dat het parlement buitenspel wordt gezet door de premier om een harde brexit per 31 oktober er doorheen te drukken. In de praktijk was het niet te verwachten dat koningin Elizabeth ‘nee’ zou zeggen. Ze behoort boven de politiek te staan en zich niet inhoudelijk met politieke zaken te bemoeien.

Wat het gecompliceerd maakt is dat het Verenigd Koninkrijk geen geschreven constitutie of grondwet heeft die de spelregels bepaalt. De Britten kennen een soort gewoonterecht dat door de vele eeuwen heen is opgebouwd in wetten en uitspraken van rechters. Een situatie waarbij sprake is van een lange prorogation heeft zich nog niet eerder voorgedaan, dus is het onbekend terrein. De koningin is door Johnson nu in feite in het hart van het dispuut over de brexit geplaatst.

4 Kan het Britse parlement zelf niet ingrijpen?

Nee. Het Britse Lagerhuis gaat hier niet over. Alleen de minister-president met een kleine adviesraad van senior-ministers en de koningin regelen een prorogation.

5 Hoe moet het nu verder?

De oppositie in het Britse parlement wilde wetgeving voorbereiden om tot uitstel te komen van de brexitdatum van 31 oktober, om zo alsnog een ‘goede’ oplossing te regelen voor het vertrek uit de EU. Vooral de grens tussen Ierland en het Britse Noord-Ierland is een heet hangijzer. Gezien de korte tijd die het Lagerhuis nu nog kan vergaderen lijkt een motie van wantrouwen tegen Johnson als premier ineens de beste optie om te voorkomen dat er een harde brexit komt zonder dat het parlement daar inhoudelijk nog iets over te zeggen krijgt. Labour-leider Jeremy Corbyn zou dan een overgangsregering willen, uitstel van de brexitdatum en nieuwe verkiezingen.

6 Kan de Britse rechter uitkomst bieden?

De vroegere premier John Major (1990 -1997), ook lid van de Conservatieve Partij van Johnson, heeft aangekondigd naar de rechter te zullen stappen als de nieuwe premier zijn plannen doorzet. Ook de Schotse nationalistische partij SNP is in Schotland al naar de rechter gestapt. De Schotten zijn in overgrote meerderheid tegen een brexit. Of de rechter zich bevoegd acht en vervolgens een uitspraak doet over de duur van de opschorting is koffiedik kijken.

Beeld Sander Soewargana

Wat doet het Britse pond?

De onrust in de Britse politiek heeft direct effect op de nationale munt. Met de wisselkoers van gisteren kreeg je voor elke euro dik 90 pence.

“De clash van Boris Johnson met het parlement was on­vermijdelijk. Beleggers reageren daarop. Ze zijn duidelijk bevreesd voor een no-dealbrexit”, zegt Rabo-valutaspecialist Stefan Koopman.

Koopman volgt de ontwikkeling van de Britse munt sinds twee jaar intensief en ziet de waarde van het pond sterling nerveuze sprongen maken. “Midden in de zomer was er een forse koersdaling van het pond ten opzichte van de euro en de dollar. Begin mei stond deze bijvoorbeeld op 85 pence en in augustus kreeg je zelfs even 93 pence voor een euro.”

De valutaspecialist verwacht dat de munten nog verder naar elkaar toe kunnen groeien. “Als het inderdaad tot een no-dealbrexit komt, is een euro straks een pond waard.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234