Maandag 28/11/2022

PortretPolitiek

‘Grootste stemmenmagneet in decennia’: voor veel kiezers was Jimmie Åkesson belangrijke reden om op Zweden Democraten te stemmen

null Beeld AFP
Beeld AFP

Toen Jimmie Åkesson in 2005 partijleider werd van Zweden Democraten, kende vrijwel niemand hem. Nu stemde een op de vijf Zweden op zijn partij. De herkenbare inhoudelijke focus: tegen immigratie.

Jeroen Visser

De grootste stemmenmagneet in decennia, zo wordt Jimmie Åkesson (43), lijsttrekker van de radicaal-rechtse partij Zweden Democraten, sinds afgelopen zondag genoemd. Voor bijzonder veel kiezers was de voorman een belangrijke reden om Zweden Democraten (SD) te stemmen, zo blijkt uit kiezersonderzoek. De SD werd zondag de tweede partij van Zweden en lijkt, voor het eerst sinds haar oprichting, regeringsinvloed te krijgen.

Toen Åkesson in 2005 partijleider werd, kende vrijwel niemand in Zweden hem. Daartoe was ook weinig aanleiding: de Zweden Democraten zaten nog niet in het parlement en werden kansloos geacht voor een zetel vanwege de rechts-extremistische wortels.

Twee van de oprichters waren betrokken geweest bij de Zweedse neonazibeweging, en hoewel de partij midden jaren negentig leden met neonazisympathieën (en hun bomberjacks) de deur wees, raakte ze het foute aura niet kwijt. De gevestigde partijen wilden niks met de Zweden Democraten te maken hebben.

Afstand van foute verleden

Met Åkesson aan het roer begon de ommekeer. Hij professionaliseerde de partij, aldus de Zweedse journalist en auteur Pontus Mattsson, die twee boeken schreef over de SD. Het eerste wat Åkesson deed was het partijlogo veranderen van een fakkel, die door veel rechts-extremistische bewegingen werd gebruikt, in het veel vriendelijker blauwe leverbloempje met een gele knop.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Ook nam hij in interviews duidelijk afstand van het foute verleden van de partij. In 2012 kondigde hij een zerotolerancebeleid af tegen racisme, hoewel de schandalen bleven komen. Vorige week nog moest een lokale SD-kandidaat opstappen, nadat bleek dat hij had getweet dat het tijd werd ‘alle moslims uit te roeien’.

Onder Åkessons bewind kwam er een herkenbare inhoudelijke focus: tegen immigratie. Zijn partij wil een immigratiestop, gezinshereniging moeilijker maken en geen uitkeringen voor asielzoekers zonder verblijfsvergunning. Andere thema’s zijn criminaliteit en segregatie, maar Åkesson verbindt die ook met immigratie door te zeggen dat vooral immigranten deze problemen veroorzaken.

Kritiek op de islam is ondergeschikt, al noemde hij de migratie van moslims naar Zweden in 2009 “onze grootste buitenlandse bedreiging sinds de Tweede Wereldoorlog”. De partij was eerder voor een Swexit, maar liet dat idee in 2019 varen.

Stille doorbraak

De verkiezingen in 2006 vormden een stille doorbraak. Met 3 procent van de stemmen bleef de partij net onder de kiesdrempel, maar het was wél genoeg om in aanmerking te komen voor overheidsfinanciering. In 2010 volgde alsnog de entree in het parlement, met Åkesson als lijsttrekker.

Daarop volgden electorale successen in 2014 (12,9 procent van de stemmen) en 2018 (17,5 procent). En nu dus 20,5 procent, wat betekent dat een op de vijf Zweedse stemmen naar de SD zijn gegaan. Vooral buiten de grote steden is de partij erg populair.

Per Jimmie Åkesson groeide op in de Zuid-Zweedse kustplaats Sölvesborg. Zijn vader had een vloerenbedrijf en zijn moeder werkte in een verpleeghuis. Ze scheidden toen hij nog jong was, waarna hij opgroeide bij zijn moeder. Op school viel hij op door de hoge cijfers die hij haalde. In een televisie-interview zei Åkesson ooit dat zijn scepsis over immigratie begon in zijn jeugd, toen hij door kinderen van vluchtelingen van zijn fiets werd geduwd en werd uitgescholden voor ‘klote-Zweed’.

Teleurstelling

Al in zijn tienerjaren was hij politiek actief. In eerste instantie klopte hij aan bij de jeugdafdeling van de conservatief-liberale gematigden, maar dat liep uit op een teleurstelling. Zo kwam hij uit bij de SD. Hij studeerde politieke wetenschappen, rechten en filosofie in Lund, maar maakte dat nooit af. Voor hij fulltime politicus werd, werkte hij nog een tijdje als webdesigner.

Later werd hij gekozen in de gemeenteraad van Sölvesborg en kwam hij in het bestuur van de SD. Zijn lange politieke carrière draagt volgens Mattsson bij aan zijn succes. “Hij is ontzettend geroutineerd en heeft eigenlijk weinig anders gedaan in zijn leven. Hij praat al dertig jaar over dezelfde politieke onderwerpen en is ervaren, mensen zijn aan hem gewend geraakt.”

Åkesson wordt gezien als een begaafd politicus, die goed kan communiceren, makkelijk debatteert en zijn partij handig heeft neergezet als een alternatief voor het establishment. ‘”iet zoals alle andere”, luidde dit jaar de verkiezingsslogan op de posters met de blauwe bloemetjes.

Wat volgens Mattsson hielp, is dat andere partijen discussies over immigratie en integratie lang negeerden. Vooral na de vluchtelingencrisis in 2015, toen Zweden ruim 160.000 Syrische vluchtelingen toeliet, ging dat niet meer. “Ze vonden het nooit nodig om met de SD in debat te gaan, omdat dat de partij was die buitenlanders haatte. Daardoor bedachten ze ook nooit goede argumenten voor hun eigen immigratiebeleid. Dat is ze opgebroken.”

Man van het volk

De partijleider gaat er prat op dat hij een man van het volk is. Hij houdt van pizza en ander fastfood en leest misdaadthrillers. De jaarlijkse SD-zomerfeesten, met barbecue, rock-’n-roll en bier, vormen een belangrijk partijritueel waar Åkesson floreert en zelf optreedt. Zoals bijna elke politiek leider in Zweden etaleert hij graag zijn liefde voor worst. Toen ex-premier Stefan Löfven afscheid nam, kreeg hij van Åkesson worst, een extra pittige.

De komende tijd begeeft Åkesson zich op nieuw terrein, namelijk formatiebesprekingen voor een nieuwe Zweedse regering met de SD als gedoogpartner. Wordt hij daar langzaam door het establishment ingekapseld of weet hij de rol van buitenstaander enigszins te behouden? De tijd zal het leren, zegt Mattsson. “Maar zijn eisen zullen heel hoog zijn.”

3x Jimmie Åkesson

Burn-out

Na de verkiezingscampagne van 2014 kreeg Åkesson een burn-out en zat hij een half jaar thuis. Hij schreef op Facebook over de oorzaken, waaronder stress, vermoeidheid, het vele reizen en de “schandelijke campagnejournalistiek van de media”.

Gokken

In 2014 meldde een Zweedse krant dat Åkesson en zijn vriendin in een jaar 60.000 euro hadden vergokt, meer dan zijn netto jaarsalaris als parlementariër. In een reactie noemde de SD-voorman de vragen van de krant een wake-upcall.

Muziek

Åkesson speelt keyboard in de aan de SD verbonden rockgroep Bedårande Barn (‘schattige kinderen’). De band is onder meer te horen op de jaarlijkse SD-zomerfeesten.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234