Woensdag 24/04/2019

Regeringscrisis

Grondwetsspecialisten: “N-VA moet kiezen: ofwel gaat ze akkoord, ofwel neemt ze ontslag”

Beeld Photo News

Kan N-VA tegen Marrakech zijn en tegelijk haar plaats opeisen in de regering? Grondwetsspecialisten stellen van niet. “Als N-VA geen ontslag neemt, dan legt ze zich impliciet neer bij de consensus.”

Groen licht of niet, juridisch gezien maakt het weinig uit wat het parlement denkt over het VN-migratiepact. Niet het parlement, wel de regering is bevoegd voor het buitenlands beleid. N-VA-fractieleider Peter De Roover heeft dus gelijk: “Om België te binden aan dit pact, moet de regering beslissen.”

De vraag is: wat doet de regering? Kan N-VA zich blijven verzetten tegen Marrakech? En zo ja, heeft de partij dan nog een plaats in de regering? Bij N-VA beweren ze van wel. “Een regering moet collegiaal beslissen. Als de premier zonder onze goedkeuring naar Marrakech gaat, dan is hij niet gedekt door de regering”, stelt De Roover.

Stefan Sottiaux, professor grondwettelijk recht aan de KU Leuven, ziet dat anders. “Op dit moment is er een consensus in de regering, behoudens N-VA. De enige manier voor N-VA om te zorgen dat Michel niet gaat, is dus de stekker eruit trekken. In dat geval bestaat de regering niet meer en kan Michel ons land niet meer namens de regering binden.”

Alles vloeit voort uit de constitutionele traditie om ‘collegiaal’ en ‘bij consensus’ te regeren. Met andere woorden: als een partij zich niet kan neerleggen bij een beslissing van de meerderheid, dan moet ze zelf opstappen. “Die regel staat niet expliciet in de Grondwet, maar in de moderne politiek wordt hij beschouwd als een rode lijn”, zegt Toon Moonen, professor grondwettelijk recht aan de UGent.

Lees ook

De analyse van onze journalisten: En plots werkt de N-VA naarstig verder: “Er kan altijd een creatief compromis uit de bus komen”

Er ligt premier Charles Michel (MR) nog weinig in de weg om het VN-migratiepact goed te keuren, stellen Open Vld en CD&V: “België keurde migratiepact al goed”

Pariteit van taalgroepen

Collegialiteit is onmisbaar in het Belgische coalitiesysteem, duidt Sottiaux. “Anders ondermijn je de eenheid van de uitvoerende macht. Dan kan minister Jan Jambon (N-VA) straks in het parlement een meerderheid zoeken voor een beleid dat ingaat tegen de rest van de regering. Zo verlies je elke coherentie. Een gevaarlijk precedent. Als je niet oplet, komt ook de pariteit van de taalgroepen in gedrang.”

Niet dat onenigheid sowieso tot ontslag leidt. Regerings­partners kunnen afspreken dat er in het parlement bij meerderheid wordt gestemd, los van partijkleur. Zo verliep het ook bij de abortuswet, waarover elke volksvertegenwoordiger in eer en geweten kon stemmen. “Maar dat was helemaal anders”, stelt Sottiaux. “Toen ging het om een bevoegdheid van het parlement. Nu gaat het over een bevoegdheid van de regering.”

Het huidige scenario doet eerder denken aan het conflict onder de paars-groene regering van Verhofstadt rond de nachtvluchten boven Brussel. Ecolo botste toen met de rest van de regering, waarna minister Isabelle Durant en staatssecretaris Olivier Deleuze (allebei Ecolo) ontslag namen. Moonen: “Ofwel steun je de regering, ofwel ben je weg.”

Grijze zone

Als N-VA zou opstappen, dan worden haar ministers vervangen door politici van Open Vld en CD&V. Staatssecretaris Pieter De Crem (CD&V) zou bijvoorbeeld gepromoveerd kunnen worden tot minister van Defensie. Een ministerspost die hij eerder al bekleedde. Net zoals staatssecretaris Philippe De Backer (Open Vld) minister van Financiën of van Binnenlandse Zaken kan worden.

Hamvraag is of de volksvertegenwoordigers dat zouden slikken. Zou het parlement, inclusief N-VA, bereid zijn om een regering zonder N-VA in het zadel houden? “Het is niet ondenkbaar”, stelt Moonen. “N-VA heeft de regering-Leterme ook een tijdje gedoogd zonder er deel van uit te maken. De politieke context bepaalt alles.”

Is die steun er niet, en valt de regering, dan belanden we volgens grondwetkenners in een grijze zone. In principe kan premier Michel dan niet naar Marrakech. Maar de Grondwet reikt de ontslagnemende regering wel nog een paar beperkte bevoegdheden. Zo kunnen beslissingen die al werden genomen toch worden doorgezet.

Wellicht is het geen toeval dat de liberalen nu benadrukken dat de keuze over Marrakech al lang geleden werd genomen in de ‘coormulti’, een intern overleg_orgaan. “De afspraken van toen zijn bindend.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.