Woensdag 11/12/2019

Onderwijshervorming

Gewikt en gewogen: de onderwijsplannen van Open Vld

Kinderen op de schoolbanken in Gent. "Kinderen heel vroeg laten kiezen druist volledig tegen de hervorming in, die juist een latere studiekeuze mogelijk wil maken", zegt onderwijssociologe Mieke Van Houtte. Beeld Bas Bogaerts

Open Vld wil het masterplan voor het secundair onderwijs openbreken. Als er geen rekening wordt gehouden met hun aanpassingen, zullen ze de geplande modernisering niet steunen. Maar zijn die liberale voorstellen überhaupt haalbaar?

1. Meer kleuters op school

Open Vld eist meer aandacht voor het basisonderwijs. Ook de kleuter- en lagere scholen moeten worden hervormd, want anders zou een modernisering van het secundair onderwijs geen nut hebben.

Centraal in het liberale plan staat een verlaging van de leerplichtleeftijd, die vandaag op zes jaar ligt. Probleem: dat kan alleen op federaal niveau worden geregeld. Toch ijveren de liberalen er nu (opnieuw) voor. In hun visie zal het ervoor zorgen dat ook de sociaal zwakste kinderen vroeg op de schoolbanken terechtkomen en beter Nederlands leren.

Klinkt mooi en het voorstel kan alvast op de steun rekenen van het Gemeenschapsonderwijs (GO!). Maar experts betwijfelen of het veel effect zou hebben. Op dit moment gaan al nagenoeg alle kinderen in Vlaanderen naar de kleuterschool. "Wij zijn op dat vlak uniek in de wereld", zegt onderwijssociologe Mieke Van Houtte (UGent). "Ik betwijfel dus of een verlaging veel zal uithalen."

Los daarvan zou er een grondwetswijziging voor nodig zijn. In het verleden liepen meerdere soortgelijke voorstellen daarop stuk, ook omdat de regering dan miljoenen euro's extra zou moeten voorzien voor godsdienst- of levensbeschouwelijke lessen. Die moeten immers worden gegeven vanaf het moment dat de leerplicht start.

2. Extra aandacht voor taal

"Taal, taal, taal." Oud-minister van Onderwijs Frank Vandenbroucke (sp.a) noemde het de sleutel tot een sterk gelijkekansenbeleid. Hij doelde natuurlijk op het Nederlands. En die focus kan ook worden teruggevonden in het masterplan. Open Vld treedt dat deels bij, maar vraagt tegelijkertijd ook meer ruimte voor lessen in een andere taal, bijvoorbeeld het Engels.

Onderwijsexpert Ides Nicaise (KU Leuven), verbonden aan het HIVA-Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving, velt een positief oordeel. "Dit is zonder meer een redelijk voorstel. Uit elk onderzoek blijkt dat taalverwerving niet vroeg genoeg kan beginnen. Hoe jonger kinderen met vreemde talen in contact komen, hoe beter. Al vraag ik mij af of aan alle randvoorwaarden kan worden voldaan."

Het is immers maar de vraag hoe de lagere scholen dit zouden moeten organiseren. Zij zouden kunnen kiezen voor vakleerkrachten, iets waar in het masterplan ook aandacht voor bestaat, of voor immersieonderwijs. Maar dat laatste is op dit moment wettelijk niet mogelijk en ligt bovendien gevoelig bij de Vlaams-nationalisten.

3. Kinderen laten kiezen op hun tiende

Open Vld presenteert in plaats van het huidige '3-6-6-model' (3 jaar kleuter, 6 jaar lager en 6 jaar secundair) een '4x4-model'. De laatste twee jaar van het lager en de eerste graad van het secundair onderwijs vormen daarin een geheel. Volgens voorzitter Rutten moeten leerlingen de mogelijkheid krijgen om op hun tiende al een eerste studiekeuze te maken. Betekent dit dat volgens de liberalen elk kind van tien een richting moet inslaan? Neen, wie wil zou moeten kunnen wachten tot zijn of haar veertiende. Experts maken brandhout van dit voorstel. In geen enkel Europees land, behalve in Duitsland, kiezen leerlingen zo vroeg een richting.

Niet voor niets, stelt Van Houtte. "Het is geen slecht idee om kinderen al vroeger bewust te maken van de keuze die op hen afkomt, bijvoorbeeld door hen een portfolio te laten bijhouden, maar ik denk niet dat een kind op die leeftijd kan kiezen. Het zal dan eerder de keuze van de ouders zijn. Bovendien druist dit volledig tegen de hervorming in, die juist een latere studiekeuze mogelijk wil maken."

4. Voor elke leerling vakkenpakket op maat

Het allerhoogste niveau wiskunde volgen, terwijl talen op een lager pitje worden bestudeerd. Zo omschrijft Open Vld het modulair werken, waar zij vurig voor pleiten. Op het eerste gezicht lijken zij de mosterd in Nederland te hebben gehaald. Daar kunnen leerlingen, als zij dat willen, in de toekomst omhoog schakelen. Maar zij doen dit niet door moeilijkere lessen te gaan volgen, wel door een examen af te leggen dat hun hoger niveau bevestigt of tegenspreekt.

"Je kunt er ook niet kiezen voor een makkelijkere variant van een vak", zegt pedagoog Pedro De Bruyckere (Arteveldehogeschool). "Zij willen daar ook niet af van de jaarklassen."

Want dat is een van de grote consequenties van het liberale voorstel. De indeling in jaren, vandaag gebruikelijk in onze middelbare scholen, zou verdwijnen. In de plaats zouden er niveaugroepen ontstaan, waarbij leerlingen van verschillende leeftijden zijn samengezet op basis van de gewenste moeilijkheidsgraad.

"We weten dat het maken van zulke groepen weinig positieve effecten heeft", zegt De Bruyckere. "Alleen zullen de sterksten nog sterker worden."

Van Houtte geeft aan dat zo'n systeem wel het zittenblijven kan beperken, maar dat dit niet opweegt tegen de negatieve gevolgen. "De zwakkere leerlingen zullen er de dupe van zijn, omdat zij zich dan niet meer kunnen optrekken aan de sterksten."

Juist daarom verwerpt het GO! het modulaire systeem. Wel ijveren zij, net als Katholiek Onderwijs Vlaanderen, voor co-teaching. Daarbij staan twee leerkrachten voor één klas, wat hen toelaat om leerlingen meer individuele begeleiding te geven. "Maar zo'n modulair systeem staat dan weer haaks op alles wat wij doen", zegt Lieven Boeve, topman van het Katholiek Onderwijs. "Wij onderschrijven dat mensbeeld ook niet zomaar. Een school blijft ook een gemeenschap."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234