Woensdag 28/10/2020

Analyse

Gasconflicten in Middellandse Zee verdelen ook EU

De Turkse president Erdogan (centraal) streeft via diplomatieke en militaire weg naar regionale dominantie in de Middellandse, Egeïsche en Zwarte Zee.Beeld via REUTERS

De Grieks-Turkse spanningen rond gasvelden in de Egeïsche en Middellandse Zee stijgen naar een hoogtepunt. Ankara waarschuwt voor oorlog, maar voor de EU blijft het koorddansen om één positie te vinden. Dat komt door de rivaliserende belangen van Franse en Italiaanse energiebedrijven. Hoe zit dat juist?

In het geschil over gasvelden en de zeegrens met Griekenland heeft de Turkse regering de toon weer verscherpt. Als Griekenland zijn territoriale wateren in de Egeïsche Zee zou uitbreiden, is dat “een reden voor oorlog”, zei Turks minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu dit weekend. 

De Turkse verklaring komt er nadat de Griekse premier Kyriakos Mitsotakis aangekondigd had dat Griekenland zijn soevereine gebied in de Ionische Zee uitbreidde van 6 naar 12 zeemijl. De Ionische Zee ligt tussen Griekenland en Italië, maar Turkije vreest een gelijkaardig manoeuvre in de betwiste Egeïsche Zee. Daar begon Turkije omstreden gasboringen in wateren waarvoor Griekenland exclusieve gebruiksrechten claimt, omdat de eilanden tot zijn grondgebied behoren. De Turkse regering zegt dat die eilanden niet tellen bij het berekenen van de zeegrenzen omdat ze te dicht bij de Turkse kust liggen.

De Europese Unie probeert te bemiddelen via Duitsland, dat momenteel de Europese Raad voorzit. Maar tegengestelde energiebelangen van de lidstaten bemoeilijken een eensgezind standpunt. Ondanks hun recente gezamenlijke militaire oefeningen zit er ruis op de lijn tussen Frankrijk en Italië. Die staan in Libië aan tegenovergestelde kanten van het gewapend conflict dat het land verscheurt.

Italië en ENI: met Turkije in Libië, tegen Turkije rond Cyprus

Italië steunt in Libië samen met Turkije de door de Verenigde Naties erkende Regering van Nationaal Akkoord (GNA) in Tripoli. Turkije sloot eind 2019 een akkoord over maritieme grenzen met de Libische regering, waar Italië garen hoopt bij te spinnen. De Italianen maakten geen bezwaar toen Turkije de omstreden beslissing nam om Syrisch-Arabische strijders naar Libië te sturen om de GNA-regering te steunen. 

De inmenging van de Turken in Libië is gebaseerd op de ‘Blauwe Moederland’-doctrine van president Erdogan. Hij streeft via diplomatieke en militaire weg naar regionale dominantie in de Middellandse, Egeïsche en Zwarte Zee. Turkije eist daar toegang tot energiebronnen. Geo-economische belangen spelen ook voor Italië, dat met zijn energiegigant ENI de belangrijkste olie- en gasexporteur is vanuit Libië. Italiaanse en Turkse economische belangen vallen er samen. Rome en Ankara voeren ook bilaterale handelsgesprekken. Daarom staat Rome weigerachtig tegenover mogelijke sancties tegen Ankara, die de EU opperde als reactie op het conflict tussen Griekenland en Turkije.

Toch staat Italië onder druk om te kiezen. De Italianen deden de voorbije dagen opnieuw mee aan een militaire oefening met de Fransen rond Cyprus, op een boogscheut van Turkse fregatten die hun boringen beschermen. De Italianen worden herinnerd aan een alliantie die ze in 2015 sloten om gas te ontginnen in de wateren rond Cyprus. Dat eiland is nog steeds verdeeld in een erkend Grieks deel en een niet-erkend Turks deel. ENI werkt er samen met (Grieks-)Cypriotische, Israëlische en Egyptische offshorebedrijven om via Egypte LNG naar Europa te exporteren. Dat is erg tegen de zin van Turkije, dat in 2019 ook naar deze gasvelden al marineschepen stuurde.

Italië richtte begin dit jaar het EastMed Gas Forum (EMGF) mee op. Die organisatie heeft de Egyptische hoofdstad Caïro als hoofdkwartier en telt naast Italië en Egypte ook Griekenland, Cyprus, Israël, de Palestijnse Autoriteit en Jordanië als leden. ENI werkt in Cypriotische en Libanese gasvelden samen met de Franse energiegigant Total, ook al staan beide bedrijven in Libië aan tegenovergestelde kanten.

Frankrijk en Total: steun aan Griekenland én aan een Libische krijgsheer

De Franse president Emmanuel Macron nam in het conflict tussen Griekenland en Turkije het voortouw en stuurde meer Franse marineschepen naar Cyprus. De Franse steun aan de Grieken draait om meer dan Europese solidariteit. Parijs ligt ook op andere domeinen op ramkoers met Turkije, vooral over Libië. 

Daar steunt Macron (samen met Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten en Rusland) de beruchte krijgsheer Khalifa Haftar, die zijn machtsbasis heeft in het oosten van het land, in zijn strijd tegen de GNA-regering uit Tripoli. Dat betekent dat hij tegenover Turkije en Italië staat, die de GNA-regering steunen. Vooral de Franse energiegigant Total probeert op goede voet te komen met Haftar. Het wil fossiele brandstofreserves ontginnen in Libië en werd eerder de wacht aangezegd door de GNA-regering.

De Franse minister van Defensie Florence Parly voerde dit weekend de druk op Turkije verder op. Ze betreurde het “escalatiegedrag” van de Turken, die zaterdag nieuwe militaire oefeningen begonnen in de Egeïsche Zee. “Voor er sprake kan zijn van dialoog moet de escalatie eerst stoppen”, zei ze aan radiostation Europe 1. “Er is geen recht om energie- en gasbronnen te grijpen, vooral niet wanneer ze zijn erkend in overeenstemming met internationale verdragen”.

Naar de Libische connectie verwees Parly niet. Ze noemde de Middellandse Zee wel “een natuurlijke ruimte voor Frankrijk”.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234