Zondag 21/07/2019

Interview

Ex-socialist Jan Vanriet: “We dreigen in een situatie te belanden waarbij de sp.a door de eigen verkozenen wordt gechanteerd”

Jan Vanriet. Beeld rv

De Antwerpse burgemeester Bart De Wever heeft tijdens de eerste gemeenteraad van de nieuwe legislatuur zijn bestuursploeg voorgesteld. Na zes jaar oppositie is de SP.A er opnieuw bij, maar schilder-dichter Jan Vanriet (70) is er niet gerust op: ‘We dreigen in een situatie te belanden waarin de SP.A door de eigen verkozenen wordt gechanteerd.’

Jan Vanriet, een kind van twee linkse verzetslieden die in een concentratiekamp werden opgesloten wegens hun engagement, heeft bij de gemeenteraadsverkiezingen in oktober voor het eerst blanco gestemd. Enkele dagen later haalde hij zwaar uit naar de socalistische partij. In een bijdrage verweet hij de SP.A dat ze de volksbuurten aan hun lot had overgelaten, een knieval voor een specifieke geloofsgemeenschap had gedaan en de vrijzinnige socialisten had afgeserveerd.

 Uw opiniestuk las als één langgerekte cri de coeur.

 "Dat was het ook in zekere zin: ik heb het in één ruk geschreven nadat de uitslagen bekend waren geworden. Die waren niet goed voor de SP.A. In Antwerpen haalde de partij ongeveer 11 procent. Maar ik zat er al langer mee: in mijn boek ‘Radeloos geluk’ heb ik ook geschreven over de desoriëntatie van de linkse kiezer, die zijn partij niet meer herkent, en over de ontheemding van mensen die hun buurten niet meer herkennen. Ik ben zelf teruggekeerd naar mijn land van herkomst, het Kiel, waar je vroeger gereputeerde openbare scholen en even gereputeerde christelijke instituten naast elkaar vond. De trots van de buurt was de gezellige winkelstraat, die de concurrentie met het stadscentrum aankon. Intussen is de middenstand doodgeknepen door shoppingcenters, en hun winkels zijn vervangen door moskeeën, geldkoeriers en kleine filialen van nog goedkopere ketens voor drogisterij, speelgoed en kledij. Ik kon alleen maar verpaupering vaststellen. Wat kom ik hier in godsnaam zoeken, vroeg ik me af."

 Het Kiel is een wijk tusen het Antwerpse district Hoboken en Antwerpen-Zuid, in een ver verleden een rode burcht.

“Het is één van de vele rode bastions die zijn afgebrokkeld. Ik ben slechts een waarnemer, maar ik stel samen met andere mensen vast dat veel Antwerpse socialisten en communisten zich verlaten voelden en naar andere partijen zijn overgestapt. Dan is de vraag: ‘Hoe is dat kunnen gebeuren?’ Maar dat kon je natuurlijk al aanvoelen in de tijd van Zwarte Zondag en de doorbraak van het Vlaams Blok. Die partij kreeg voet aan de grond in de rode bastions, omdat de mensen in die volksbuurten eindelijk gehoor kregen, nadat hun grieven over migratie lange tijd met dedain waren weggelachen. Nogmaals: ik ben toeschouwer, ik zeg niet dat ik 100 procent gelijk heb of weet hoe het wél moet. Maar ik denk dat dát de reden is waarom de socialistische beweging is geïmplodeerd. De andere partijen hebben de volkshuizen gekaapt. De SP.A moet een nieuw discours ontdekken en begrip tonen voor de mensen die zich het slachtoffer van de globalisering voelen. Het woord identiteit is nog niet gevallen: veel mensen vinden dat ze hun identiteit niet mogen uiten, terwijl er respect en zelfs bewondering wordt geëist voor de identiteit van andere gemeenschappen."

 U verwijt de partij ook dat ze de vrijzinnige militanten in de steek hebben gelaten.

“Ja, die zagen hoe de partij plots belangstelling kreeg voor één specifieke geloofsgemeenschap, in de hoop dat die voor hun kandidaten zou stemmen."

 U hebt het over de moslimgemeenschap.

“Ook dat creëerde onvrede: je mag je niet op één specifieke gemeenschap richten. Ik ben geen lid van een denktank, maar politiek is stratego: het heeft met macht te maken en wat je daarmee kunt realiseren. In Antwerpen heeft 62 procent van de mensen níét links gestemd. Als ik een politiek strateeg was, zou ik op die 62 procent mikken. Je mag die mensen niet blijven negeren. Je kunt toch proberen een deel van hen te overtuigen om terug te keren?”

Philippe De Backer (Open Vld), Bart De Wever (N-VA) en Jinnih Beels (sp.a) bij de voorstelling van het Antwerpse bestuursakkoord onder de noemer ‘De grote verbinding’. Beeld Tim Dirven

 Is bestuursdeelname de juiste strategie voor de Antwerpse SP.A?

“Dat vind ik wel. De stad moet bestuurbaar blijven, je mag niet aan de zijlijn blijven staan. En al zeker niet als je zoveel bestuurservaring hebt en er weinig alternatieven zijn. Ik ben absoluut geen tegenstander van een coalitie met de N-VA. Althans in theorie: we moeten zien wat de praktijk brengt. Het is ook een manier om de polarisering te doorbreken. Dat men naar een consensus zoekt, vind ik goed."

 ‘De grote verbinding’ klinkt voor u niet hol in de oren?

“Als ze dat kunnen waarmaken, zal het een enorm belangrijk moment zijn. Er is een vorm van hooliganisme ontstaan in de politiek: men denkt standpunten in te nemen, maar eigenlijk zijn het oprispingen die ze niet kunnen onderdrukken. Men neemt niet meer de tijd om alles te laten bezinken."

 Op dat vlak laat de N-VA zich zelden onbetuigd.

“Daarom vind ik het theoretisch – dat woord is belangrijk – interessant dat men de brug probeert te slaan naar de vroegere aartsvijand."

“ Tijdens de voorbije verkiezingscampagne heeft Tom Meeuws zich geëxcuseerd voor het hoofddoekenverbod, ‘een foute beslissing van de vorige burgemeester’. Daar nam u aanstoot aan.

“Dat bewijst dat de partij zich te veel op een specifieke groep mensen richt: ze is in een opbod met Groen en de PVDA beland en is veel te ver gegaan. Wij hebben als samenleving veel resultaten geboekt op het vlak van onderwijs, gezondheidszorg en sociale voorzieningen. Bouw daarop voort en staar je niet blind op een godsdienstige kwestie. Wees erkentelijk en vecht voor de inspanningen die we allemaal samen hebben geleverd, niet voor een particulier fenomeen dat wordt opgedrongen door een minderheid die zich op een mythe verlaat. Ik respecteer ieders geloof. Ik houd er zelf ook buitenissige ideeën op na (lachje), maar ik wil ze niet aan anderen opdringen."

 Wordt de hoofddoek opgedrongen?

“Voor alle duidelijkheid: we spreken over de hoofddoek aan het loket, niet in de publieke ruimte. We dreigen in een situatie te belanden waarin de SP.A door de eigen verkozenen wordt gechanteerd. Een deel van de fractie zegt: ‘Wij hebben andere prioriteiten en breekpunten.’ Vervolgens dreigen ze ermee om als onafhankelijke te gaan zetelen: dat is chantage. Maar het is het gevolg van de lijstvorming en de vijver waarin je bent gaan hengelen."

 Vijf van de zes SP.A-verkozenen in Antwerpen hebben een migratieachtergrond: is dat een probleem?

“Nee, ik juich diversiteit toe. Het probleem is dat sommige mensen zich laten opjutten door hun achterban en een randfenomeen tot prioriteit maken, terwijl het algemeen belang zou moeten primeren."

 Druist een hoofddoek in tegen het algemeen belang?

“Ik heb vijftien jaar geleden al een artikel over de kwestie geschreven. Toen vroeg ik me bij wijze van voorbeeld af: wat als je in Borgerhout iemand achter het loket zet met een T-shirt waarop ‘Haifa Beach’ staat? Binnen de kortste keren is het kot te klein. Ik ben een absolute voorstander van de neutraliteit van de zichtbare ambtenaar, volgens mij mogen ze geen insignes dragen die te maken hebben met politiek, godsdienst of sportclubs. Je moet ook niet in Deurne-Noord gaan rondlopen met een shirt van Beerschot."

 Het verbod is gehandhaafd: is het probleem dan niet van de baan?

“Dat vind ik een verstandige beslissing, maar ik vraag me af in hoeverre de druk van de gemeenschap op de verkozenen zal worden opgevoerd. Neem de goedkope schoolmaaltijden waar nu over wordt gesproken: die zullen ook een religieus smaakje krijgen. Iemand die niet gelovig is, zal verplicht worden om voedsel te eten dat voldoet aan religieuze voorschriften. En hoeveel godsdiensten mogen culinaire eisen stellen? Leuk voor de schoolorganisatie.

“Ik heb in oktober voor het eerst in vijftig jaar niet voor de socialisten gestemd, maar blanco. Ik ben al heel mijn leven sympathisant, maar mijn lidmaatschap heb ik enkele jaren geleden niet hernieuwd. Ik bleef wel op de partij stemmen: kies voor het minste kwaad. Maar zelfs die overtuiging was in oktober niet voldoende, omdat ik mij niet kon verzoenen met de lijstvorming en sommige programmapunten, waaronder de bocht over de hoofddoek.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden