Woensdag 19/01/2022

AnalysePVDA-voorzitter

‘Evident dat we jongeren meer plaats geven in onze partij’: hoe anders wordt de PVDA onder Raoul Hedebouw?

Raoul Hedebouw en Peter Mertens van PVDA veranderen dan wel van functie, de top van de partij blijft dezelfde. 
 Beeld Wouter Maeckelberghe
Raoul Hedebouw en Peter Mertens van PVDA veranderen dan wel van functie, de top van de partij blijft dezelfde.Beeld Wouter Maeckelberghe

Voor PVDA breekt een nieuw tijdperk aan. Na dertien jaar voorzitterschap geeft Peter Mertens zondag de vuurrode fakkel door aan Raoul Hedebouw. De boekenschrijver die wordt opgevolgd door de betoger pur sang: wat betekent dat voor de partij?

Ann Van den Broek

Wie straks origineel denkt te zijn, bespaart zich best de moeite. Op de stalinistische mopjes staat nu al haar van minstens een halve meter lang. Ja, Raoul Hedebouw wordt de nieuwe voorzitter van de PVDA/PTB en ja, op naar schatting enkele tienden van een procent na zal die verkiezing unaniem zijn. Dat kunnen we nu al met zekerheid zeggen, omdat Hedebouw niet alleen de enige kandidaat is om Peter Mertens op te volgen, hij is ook bijzonder populair en gedragen in eigen rangen.

Hedebouw behoeft ook extern nog weinig voorstelling - al zeker niet meer sinds hij in 2016 meedeed aan De slimste mens en een jaar later tijdens de 1 meiviering na een aanval met een mes lichtgewond geraakte. Maar wie een beetje interesse heeft in politiek kent hem al veel langer. Sinds 2005 is de perfect tweetalige zoon van twee naar Luik uitgeweken Limburgers nationaal woordvoerder van de marxisten, overigens de enige nationale partij van het land. Sinds 2014 zit hij voor hen in de Kamer, sinds 2019 is hij de leider van een twaalfkoppige fractie in diezelfde Kamer.

En dat doet hij - erkennen vriend en vijand - met veel bravoure. “Raoul is inderdaad enorm rad van tong”, zegt Jos D’Haese, PVDA-fractieleider in het Vlaams Parlement. “Zonder afbreuk te doen aan Peter Mertens, maar hij is rustiger. Veel meer de boekenschrijver. Raoul is spontaner, hanteert in debatten een andere stijl. Hij zal ook steeds onderbouwd te werk gaan, maar brengt de boodschap met meer humor. En misschien ook ietsje meer met de voet vooruit, dat zou wel kunnen. Dat zal wel opvallen wanneer hij straks in Vlaanderen aan de voorzittersdebatten gaat deelnemen.”

Een stijlbreuk op het vlak van communicatie, die zit er dus wellicht wel aan te komen. Maar gaat de arbeiderspartij de komende jaren onder leiding van de Luikse bioloog een andere kant uitgaan dan de weg die de Antwerpse socioloog heeft voorbereid? Een analyse in drie bedrijven.

Inhoudelijk: nog meer uitgesproken (behalve over China)

PFOS in Zwijndrecht, de vervuiling door Umicore in Hoboken, de belasting van de multinationals, een minimumpensioen van 1.500 euro. Het zijn dossiers waar PVDA zich de afgelopen jaren vol op profileerde en mee scoorde. Thema’s die de gewone man in het hart en de portemonnee raken, blijven ook de komende jaren het speerpunt van de partij, belooft Hedebouw. “Rechts met hun gepraat over de captains of industry, alsof die de motor zijn van dit land, dat moet gedaan zijn”, brandt Raoul Hedebouw los aan de telefoon. “Wat heeft de pandemie ons geleerd? Het is het werkvolk dat ons heeft rechtgehouden. Die fierheid, die wil ik links teruggeven.”

In één adem doet hij daarvoor een oproep aan de groenen en vooral aan de socialisten: “Hij wil niet met ons praten, maar ik zou graag met Conner Rousseau het debat aangaan over wat links moet betekenen. Het pad waarop hij zit, dat aanschurken bij rechts, is in ieder geval het slechte.”

De grootste inhoudelijk bijsturing is wellicht deze: PVDA/PTB zal onder Hedebouw vol de unionistische kaart gaan uitspelen, met maar één doel voor ogen. Jos D’Haese: “Ervoor zorgen dat N-VA en Vlaams Belang in 2024 samen geen 51 procent halen.” Hedebouw: “We zullen de stemmen die de socialisten zijn kwijtgeraakt aan Vlaams Belang in de Antwerpse wijken moeten gaan terughalen.” David Pestieau, hoofd van de studiedienst, schreef daarvoor al We Are One, een manifest voor de eenheid van België.

Wat u in ieder geval niet moet verwachten, is dat de marxisten Stalin of Mao publiekelijk zullen afzweren. “Ik ga die historische balans niet maken”, is het standaardantwoord van D’Haese. “Ik kan heel goed zeggen wat er misgegaan is”, zegt Hedebouw dan weer. “Maar ik zeg ook dat het Rode Leger ons bevrijd heeft van de fascisten, en dat een groot deel van het westers establishment collaboreerde. De geschiedenis is niet zwart-wit.”

En de Oeigoeren dan? Internationaal onderzoek toonde intussen al duidelijk aan hoe China zich schuldig maakt aan misdaden tegen de menselijkheid tegen de Oeigoerse minderheid in het land. Ook daar blijft PVDA flou in zijn stellingname. Een resolutie in de Kamer om het geweld te veroordelen, stemden ze niet mee. Hedebouw: “Wij zijn wel kritisch tegenover China, maar wij gaan niet meespelen in een geostrategisch verhaal dat straks, wie weet, uitmondt in een nieuwe Koude Oorlog van de VS en de EU tegen China. Het Westen mengt zich zo graag in interne aangelegenheden in andere landen. Zie wat dat gebracht heeft in Irak en Afghanistan.”

Interne democratie: ‘not all animals are equal’

“Het is ironisch”, zegt politicoloog Gilles Pittoors (UGent). “Populistische partijen, zoals de PVDA, gaan er prat op dat het volk een directe link moet hebben met de machthebbers. Zij zijn ook vaak grote voorstanders van inspraakinstrumenten zoals volksraadplegingen. Maar dat staat haaks op hoe zij hun voorzitter aanduiden.”

Pittoors deed er samen met professor Bram Wauters (UGent) onderzoek naar. Dat dat nodig was, is op zich al opmerkelijk. “Andere partijen gaan in de partijstatuten vaak uitgebreid in op de verkiezing van de voorzitter. Bij PVDA is dat zeer summier.” Pittoors en Wauters kwamen uiteindelijk tot de vaststelling dat - samen met Vlaams Belang - PVDA de enige partij is waar de voorzitter niet rechtstreeks door de leden gekozen wordt.

Hoe komt dat? PVDA heeft vandaag ongeveer 24.000 ‘gewone’ leden, verspreid over lokale afdelingen over het hele land. Zij vaardigen samen zo’n 890 vertegenwoordigers af voor een zogenaamde ‘basisgroep’. Die heeft mee inspraak op congressen én die mag wel stemmen voor de voorzitter. Boven die basisgroep staat nog de nationale raad, een vijftigkoppig orgaan dat fungeert als het parlement van de partij en op dagelijkse basis meer zeggenschap heeft.

Het is een bijzonder hiërarchisch en strak geleid systeem. Getuige daarvan het opmerkelijke feit dat de 900-tal afgevaardigden tijdens bijeenkomsten hun gsm voor de duur van de vergadering moeten afgeven. Officieel om te vermijden dat de aandacht zou afdwalen. Maar het is ook handig om te voorkomen dat er instant informatie naar buiten lekt, of later filmpjes op sociale media circuleren.

Hedebouw is ook niet van plan om iets te veranderen aan de beruchte grote financiële bijdragen die leden van de nationale raad, mandatarissen en al wie op de payroll van de partij staat moeten leveren. Ook niet nu de partij het financieel in principe niet meer nodig heeft, sinds ze een erkende fractie heeft in het parlement en dus ook partijfinanciering ontvangt. Zo’n 5,5 miljoen euro per jaar is dat in het geval van PVDA. Liefst 2,2 miljoen daarvan spendeerde de partij in niet-verkiezingsjaar 2020 aan propaganda op sociale media. Bijna evenveel als N-VA en Vlaams Belang, partijen die toch een pak groter zijn en vetter gespijsd worden.

Maar met de partijkas heeft de beslissing om de financiële bijdragen onveranderd te laten niks te maken, zegt Hedebouw. “Wij vinden dat belangrijk omdat je denkt zoals je leeft.” Volgens ULB-politicoloog en PVDA-kenner Pascal Delwit speelt er nog een andere reden. “Zo maak je mensen ook heel afhankelijk van de partij”, zegt hij. “Stel dat je wil vertrekken, dan is het nog niet zo makkelijk om elders met die PVDA-stempel op je voorhoofd aan de bak te komen. En dat risico ga je dan ook niet snel nemen, want door de forse afdrachten is er van veel sparen bij de meesten niet veel in huis gekomen.”

Dat is overigens ook een mythe die doorprikt moet worden, vindt Delwit: hoe hard de partij het ook laat uitschijnen, not all animals are equal, om George Orwell te citeren. “Hoeveel je overhoudt van je loon, hangt af van je gezinssamenstelling. Maar dan nog wordt er individueel met de partij onderhandeld over hoeveel je overhoudt. En daar kunnen serieuze verschillen op zitten. Dokters van Geneeskunde voor het Volk bijvoorbeeld, die mogen meer overhouden, omdat er anders geen meer bij de partij zouden zijn. Het valt ook op: de PVDA telt wel veel huisdokters in de rangen, maar geen enkele specialist. Dat is niet toevallig.”

Hedebouw bevestigt de verschillen. “Au fond kijken we ook naar wat iemand verdiende voor hij bij de partij kwam. We willen ook niet dat iemand zich verarmt. En dan kom je grosso modo uit op een vork tussen pakweg 1.800 en 2.400 euro netto per maand.”

Wat wel zal veranderen, belooft Hedebouw, is de samenstelling van de nationale raad. Zo zouden er dit weekend tien jongeren verkozen worden. “Door de radicaliteit die wij uitstralen, hebben wij veel jongeren aangetrokken. Het is evident dat we hen dan ook meer plaats moeten geven in onze partij, en dat ze inhoudelijk mee moeten wegen.” Eenzelfde boost wil Hedebouw intern geven aan de arbeiders. “Het is niet oké dat we bij onze leden zo veel arbeiders tellen, maar dat die nauwelijks vertegenwoordigd zijn in het kader.”

Meer jongeren en arbeiders, dus. Maar waar PVDA misschien nog een veel groter tekort aan heeft, zijn vrouwen. Een historisch pijnpunt, dat niet verdwijnt nu de top niet alleen mannelijk, maar ook identiek blijft. Hedebouw en Mertens - hij wordt algemeen secretaris en zal zo de ideologische lijn van de partij mee blijven uitzetten - veranderen van functie, Pestieau blijft op post. Dat er nog een nieuwe fractieleider in de Kamer aangeduid zal moeten worden, pareert Hedebouw die kritiek, een nieuwe nationale woordvoerder ook, en een politiek directeur. Posten waar mogelijk een vrouw voor in aanmerking zou komen. Of dat ook zal gebeuren, zal pas in januari of februari blijken.

Electoraal: de lokroep van de macht en die van de oppositie

Beter doen. Cijfers wil niemand er al op plakken, maar het doel is om in 2024 nog beter doen dan bij de lokale stembusslag van 2018 en de regionale en federale verkiezingen van 2019. Dat klinkt evident, maar het uitvoeren is dat niet.

PVDA telde in 2008 zo’n 800 leden, 80 lokale afdelingen en 5 gemeenteraadsleden. Vandaag zijn dat 24.000 leden, 400 lokale afdelingen, 170 gemeenteraadsleden en 43 parlementairen verspreid over de verschillende halfronden. “Voor mijn opvolger wordt dat groeiverhaal consolideren even moeilijk. De curve zal niet dezelfde zijn”, voorspelde Peter Mertens al. “We moeten bewijzen dat we geen strovuurtje zijn”, zegt Hedebouw. “Onze ruggengraat moet nog sterker worden, in de eerste plaats in de gemeenten.”

En regionaal en federaal? “Er is een zekere doelstelling om mee te regeren”, zegt Hedebouw. Hardop droomt hij van het terugbrengen van de pensioenleeftijd naar 65 jaar. “Vooruit zei voor de verkiezingen dat het voor hen een breekpunt was, voor ons zou dat er écht een zijn. Maar ik ben ook realistisch. Het voorbeeld van Groen en Ecolo is een waarschuwing: je mag alleen in een regering stappen wanneer de krachtsverhoudingen in de maatschappij dat verantwoorden. Weeg je te licht, dan word je in het bestuur opgegeten.”

Vraag is of die zin om te besturen van de donkerrode partij oprecht is. De oppositie heeft ook het bijzonder comfortabele voordeel dat je compromisloos je punt kunt maken en een agenda zetten, zonder rekening met een ander te hoeven houden. Meebesturen, dat zou de hele communicatielijn die Mertens sinds 2008 met de partij heeft uitgebouwd op zijn kop zetten, zegt PVDA-kenner Delwit.

“Akkoord, wie bestuurt, kan dingen bereiken. Maar dan moet je ook compromissen maken. Of dat PVDA dat kan, is niet de vraag. Dat bewijzen ze op de bescheiden niveaus van Zelzate en Borgerhout, waar ze mee aan de macht zijn. De vraag is of ze het risico wil lopen om het verwijt te krijgen dat ze ‘net zoals de PS zijn’ wanneer ze een machtspartij worden.”

Voorlopig lijkt de vraag puur hypothetisch. Met de socialisten in zowel het noorden als het zuiden van de land is de PVDA niet on speaking terms. Wordt er over elkaar gepraat, dan is dat met het mes tussen de tanden. Met de groenen is de relatie al niet veel beter. Maar wat als de kaarten zo geschud worden dat langer negeren nog erg moeilijk is?

Dan moeten de marxisten toch zorgvuldig overwegen om mee in bad te gaan, meent Delwit. Zelfs wanneer een groot stuk van de aantrekkingskracht van de partij net is dat ze zich tegen de macht afzet. “Wanneer je nooit bestuurt, dreig je een deel van je electoraat te verliezen. In 2019 haalde de PTB 13,7 procent in Wallonië en 13,5 in Brussel. Dat zal wellicht nog meer worden in 2024. Die kiezers gaan ook ooit verwachten dat er met hun stem iets gebeurt. 2024 wordt dus immens belangrijk voor PVDA.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234