Maandag 30/11/2020

Defensie

Europeanen steken meer geld in hun krijgsmacht, vooral als ze dicht bij Rusland wonen

Een militaire parade in Moskou voor het 75-jarige jubileum van de overwinning op nazi-Duitsland. Vooral de buurland van Rusland maken zich zorgen.Beeld via REUTERS

De defensie-uitgaven van Europese NAVO-landen stijgen, maar onvoldoende om het doel te halen dat in 2014 werd afgesproken. Dat jaar annexeerde Rusland de Krim en kwamen de NAVO-bondgenoten overeen om 2 procent van hun nationaal inkomen aan defensie te spenderen tegen 2024.

Uit cijfers die de NAVO deze week publiceerde, blijkt dat de defensie-uitgaven voor het zesde opeenvolgende jaar stijgen in Europa. “We verwachten dat die trend zich zal voortzetten”, zei NAVO-chef Jens Stoltenberg daarover woensdag in Brussel.

Frankrijk en Noorwegen behalen dit jaar voor het eerst de norm van 2 procent. Duitsland, dat wel meer is gaan investeren in defensie, blijft op grote afstand met 1,57 procent. Ook andere grote landen zoals Spanje en Italië laten het afweten, terwijl België en Luxemburg als vanouds achterin in de bezemwagen zitten. Met 1,1 procent spendeert ons land het op een na kleinste deel van zijn bbp aan defensie. Bij de cijfers moet opgemerkt worden dat het nationaal inkomen dit jaar overal daalt vanwege de economische impact van Covid-19.

In een recente studie constateert John Deni van het US Army War College dat de afgelopen jaren wel sprake is van een ommekeer in ‘burden sharing’, het delen van de kosten voor defensie tussen de VS en de overige bondgenoten. Als voornaamste reden noemt hij de veranderde geopolitieke omgeving en specifiek de toegenomen spanningen met Rusland.

Boze presidenten

Ook de aandacht die Amerikaanse presidenten sinds 2014 gaven aan deze prioriteit zou hebben geholpen, evenals de ‘belofte’ van alle NAVO-regeringsleiders bij de top in Wales in 2014 om tien jaar later de 2 procentsnorm te halen. Dit politieke engagement op hoog niveau gaf defensieministers meer munitie in hun strijd met de rode pennetjes van hun collega’s van Financiën.

President Obama beklaagde zich sinds ‘Wales’ herhaaldelijk over het achterblijven van de bondgenoten. “Europa is zelfgenoegzaam geweest over zijn eigen defensie”, zei hij in 2016. “Ze moeten het beter doen”, zei hij later dat jaar, na een ‘openhartige’ discussie met de bondgenoten.

De tot dan toe ongehoorde dreigementen en beschimpingen die president Trump sinds 2017 heeft gebruikt om bondgenoten aan te zetten tot hogere uitgaven hebben waarschijnlijk ook een rol gespeeld, al is het maar indirect. In veel Europese landen is het besef gegroeid dat de Amerikaanse veiligheidsgaranties wellicht niet zo betrouwbaar zijn als voorheen. En ook die onzekerheid kan bijdragen aan het besef dat Europese defensie-uitgaven moeten stijgen.

Dat geografie en nabijheid bij gepercipieerde dreigingen doorslaggevende factoren zijn in besluiten van landen over hun defensie-uitgaven, toont blik op de kaart: uitgezonderd de oude grootmachten Frankrijk en Groot-Brittannië zijn de meeste landen die de norm halen te vinden in de directe omgeving van Rusland. De Benelux-landen, ingeklemd tussen drie grote bondgenoten, behoren tot de achterblijvers.

Tekenend is ook de aankondiging van Zweeds minister van Defensie Peter Hultqvist van vorige week: hij kondigde een concrete budgetverhoging aan van 40 procent in de komende vijf jaar. Dat is de grootste stijging in zeventig jaar, afkomstig van een minderheidscoalitie van sociaaldemocraten en groenen. “Een gewapende aanval tegen Zweden kan niet worden uitgesloten”, zei Hultqvist. Zweden is een neutraal land, maar wel ‘actief partner’ van de NAVO.

Overigens zijn experts het erover eens dat de 2 procentnorm te grof is en een vertekend beeld kan geven. Griekenland haalt de norm, maar het besteedt meer dan driekwart aan salarissen en pensioenen  van militairen en levert weinig bijdragen aan internationale missies. Daarom wordt ook gekeken naar de materiaalinvesteringen van landen en de feitelijke bijdragen die ze leveren. Niettemin is de norm politiek gezien een bruikbaar instrument gebleken. Onlangs zei de Amerikaanse minister van Defensie Esper dat de VS van alle bondgenoten, dus ook die in Azië, verwachten dat ze “meer investeren in defensie, tenminste 2 procent van hun nationaal inkomen, als minimum”.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234