Woensdag 12/05/2021

Brexit

Europakenner Hendrik Vos pessimistisch over brexit-akkoord: ‘Wachtrijen en chaos allicht niet meer te vermijden’

Hendrik Vos Beeld Thomas Sweertvaegher
Hendrik VosBeeld Thomas Sweertvaegher

Volgens professor Europese Politiek Hendrik Vos (UGent) is er waarschijnlijk niet meer genoeg tijd in de moeizame brexit-onderhandelingen om wachtrijen aan de grensovergangen van en naar het Verenigd Koninkrijk te vermijden. Ook valt er vanaf 1 januari chaos in de havens te verwachten, en extra taksen op de import en export van bepaalde producten. Dat zegt Vos aan Het Laatste Nieuws.

De onderhandelaars van de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk hebben gisteren in Brussel een nieuwe poging aangevat om een doorbraak te bereiken in de zoektocht naar een handelsakkoord. De tijd dringt, want zonder deal dreigt eind dit jaar alsnog een harde brexit met zware economische gevolgen.

Officieel is het Verenigd Koninkrijk al uit de EU gestapt, maar de overgangsperiode waarin de Britten nog de Europese regels volgen loopt nog tot en met 31 december. Maar op 1 januari volgt dan de echte scheiding, en zonder nieuw akkoord, zal dat een bijzonder harde breuk zijn. De onderhandelingen verlopen al maandenlang moeizaam, en de eerste deadline die beide onderhandelingsteams zichzelf hadden opgelegd, is in oktober al gepasseerd. Daardoor dringt de tijd nu echt. Waarnemers gaan ervan uit dat de onderhandelaars slechts luttele dagen rest om een worstcasescenario te verijdelen. Een eventueel akkoord moet immers nog geratificeerd worden door beide partijen vooraleer het op 1 januari van kracht kan worden.

“Maar we weten nog altijd niet goed wat de Britten nu eigenlijk willen en anders willen doen”, aldus Vos. “De afspraken daarrond goed op papier krijgen, lukt niet. Het gevolg zal onvermijdelijk zijn dat de brexit een stuk brutaler wordt dan eerst gedacht. Het is denk ik niet meer te vermijden dat we straks met wachtrijen aan de grenzen zitten, dat er bevoorradingsproblemen ontstaan, met redelijke chaotische situaties in de havens.”

null Beeld photo_news
Beeld photo_news

Taksen

Zonder afspraak over de handel vallen het Verenigd Koninkrijk en de EU vanaf 1 januari bovendien terug op de standaardregels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). “Die regels schrijven voor dat er op bepaalde producten hele hoge taksen worden geheven. Zonder akkoord met de Britten - en dat akkoord moet echt een van de volgende dagen gesloten worden - kunnen we dat niet meer vermijden. Maar op dit moment ziet het er niet naar uit dat het tot een akkoord zal komen. En zelfs met een akkoord kunnen we misschien wel de taksen vermijden, maar niet de beperkingen op handel en de files.”

Opnieuw uitstel dan maar? Die kans acht Vos heel klein. “Hoe krijgt een Britse premier dat uitgelegd? Dan wordt het Verenigd Koninkrijk een vazalstaat van de EU: dan zijn de Britten uit de EU gestapt en mogen ze niet meer mee beslissen, maar moeten ze wel alle regels blijven volgen. Dat betekent dat de Britten plat op hun buik moeten gaan liggen en zou ook een verraad zijn aan alles wat er tijdens het referendum (het brexit-referendum van 2016, red.) beloofd is. Dus ik zie dat niet snel gebeuren. Het zou het beste zijn voor de stabiliteit en de Britse economie, maar is politiek niet haalbaar op dit moment.”

Geen deadline

De EU weigert zich ondertussen vast te pinnen op een deadline. Hoofdonderhandelaar Michel Barnier zei gisteren voor de hervatting van de onderhandelingen enkel dat de EU “vastberaden” en “geduldig” blijft om een akkoord te vinden. De Fransman heeft steeds beklemtoond dat de lidstaten en het Europese Parlement voldoende tijd moeten hebben om een akkoord te bestuderen en goed te keuren.

Barnier hamerde er nogmaals op dat de toekomstige samenwerking tussen de EU en het VK “open, maar eerlijk” moet zijn “op alle domeinen”. Grootste hinderpalen blijven de toegang van Europese vissers tot Britse wateren, het gelijke speelveld voor Europese en Britse bedrijven en een mechanisme om geschillen te beslechten.

David Frost, de Britse tegenhanger van Barnier, liet zondag al optekenen dat de onderhandelaars tijdens hun intense werkzaamheden van de voorbije weken vooruitgang hebben geboekt. “We werken aan een akkoord, maar het enige mogelijke is een akkoord dat compatibel is met onze soevereiniteit en ons de controle over onze wetten, handel en wateren geeft”, tweette hij.

Tweede struikelblok: de Europese begroting

Ook op het vlak van de Europese meerjarenbegroting is de Europese Unie ondertussen in een crisis gesukkeld. Hongarije en Polen maakten gisteren hun dreigementen waar en blokkeerden het 1,8 biljoen euro grote EU-budget van 2021 tot en met 2027. De andere lidstaten besloten dat ontvangers van EU-subsidies voortaan worden afgerekend op hun omgang met bijvoorbeeld de persvrijheid en de onafhankelijkheid van rechters, en daar kunnen de twee landen niet mee leven.

"We worden op dit moment gegijzeld door de Polen en de Hongaren, en er is momenteel niemand die weet hoe we hieruit kunnen geraken”, zegt Vos. “De twee landen spelen zeer hoog spel. Ook al schieten ze zichzelf daar voor een stuk mee in eigen voet. Maar ze willen het spel heel principieel spelen. Eigenlijk vragen ze dat Europa blanco cheques schrijft en dat ze zich op geen enkele manier moeten verantwoorden wat ze met dat geld doen.”

De tijd dringt nochtans, zegt Vos. "We hebben dat geld uit het herstelfonds wel echt nodig. De coronacrisis heeft enorme kraters geslagen in de budgetten van heel veel landen. Om daaruit te kunnen klimmen, hebben we dat Europees geld nodig.” Donderdag vergaderen de Europese staats- en regeringsleiders via videoconferentie in de hoop toch nog een oplossing te vinden.

Beide landen moeten hun verzet tegen de rechtsstaatvoorwaarden voor de Europese meerjarenbegroting en het coronaherstelfonds opgeven, klinkt het vandaag al vanuit Duitsland. Nu een tweede golf van de coronapandemie door Europa spoelt en de economie nog meer schaadt, "is het geen tijd voor veto's", zei minister van Europese Zaken Michael Roth voor overleg met zijn Europese collega's. Het is tijd voor "snel handelen, in een geest van solidariteit", aldus Roth, “Er zijn geen excuses voor verdere vertraging.”

Tusk wil Fidesz uit fractie zetten

Donald Tusk, de Poolse voorzitter van de Europese Volkspartij EVP en voormalig Europees president, heeft gisteren zelf de uitsluiting van Fidesz, de partij van de Hongaarse premier Viktor Orbàn, geëist als sanctie voor zijn veto tegen de meerjarenbegroting en het herstelplan.

“Iedereen die tegen het principe van de rechtsstaat is, is tegen Europa. Ik verwacht van alle partijen van de EVP een duidelijk standpunt op dat vlak. De tegenstanders van onze fundamentele waarden zouden niet langer door wie dan ook beschermd moeten worden”, schreef hij op Twitter.

Begin april hadden al 13 van de 82 partijen die deel uitmaken van de EVP, waaronder ook CD&V, in een brief aan Tusk de uitsluiting van Fidesz gevraagd. Maar geen van de grote fracties binnen de EVP, zoals het Duitse CDU of de Spaanse Partido Popular, sloten zich bij het initiatief aan.

Tusk wil nu op de vraag van de 13 partijen ingaan. Dat zou meteen de derde keer zijn dat de EVP zich over de vraag tot uitsluiting van de partij van Viktor Orbàn zou buigen. De vorige keren mislukte de procedure omdat de bondgenoten van Fidesz zich tegen een stemming verzetten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234