Zaterdag 19/09/2020

AchtergrondWit-Rusland

Europa kan amper een vuist maken tegen Wit-Russische repressie

Betogers in Minsk brengen hulde op de plek waar iemand overleed na confrontaties met de ordetroepen van Loekasjenko. Beeld EPA

‘De verkiezingen in Wit-Rusland waren vrij noch eerlijk en staatsgeweld en onderdrukking van vrijheden en rechten zijn onacceptabel.’ Zo veroordeelde Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen dan toch de ontwikkelingen rond de stembusgang in Wit-Rusland, maar de verdeelde EU worstelt nog met haar reactie. 

Sinds maandag hameren buurlanden van Wit-Rusland zoals Polen en Litouwen op snelle acties en verscherping van Europese sancties, iets waar ook Duitsland op lijkt aan te sturen. Maar een noodvergadering over Wit-Rusland komt er nu niet. Wel wordt er volgens buitenlandchef Borrell gewerkt aan een “grondige herijking van de relaties met Wit-Rusland”.

De EU zit inzake Wit-Rusland al langer vast in een jojo-beleid van sancties en toenadering dat een zekere machteloosheid uitstraalt. President Loekasjenko nam ook bij eerder herverkiezingen rigoureuze maatregelen en gooide oppositiekandidaten in de cel, soms voor lange tijd. Wat volgde waren (milde) sancties, tot Loekasjenko diezelfde gevangen weer vrijliet, waarna voor de EU weer een periode van ‘toenadering’ aanbrak.

Na de Russische annexatie van de Krim in 2014 nam Wit-Rusland een interessante positie in: hoewel het een Russische bondgenoot is, militair en economisch, en afhankelijk van Russische subsidies (middels de doorvoer van Russische olieproducten), weigerde Loekasjenko die annexatie te erkennen. Hij haalde de banden aan met Oekraïne en onderstreepte dat Wit-Rusland een onafhankelijk land is en zal blijven. Van Russische kant voerde Poetin de druk op voor vestiging van een Russische vliegbasis in het land en meer economische integratie - terwijl tegelijk de subsidies langzaam werden afgeknepen.

Spanningen dus, tussen de autoritaire leiders, en voor de EU opnieuw aanleiding om te onderzoeken hoe de banden – binnen het Oostelijke Partnerschap van de EU – voorzichtig konden worden aangehaald. 

Ook de regering-Trump zag kansen voor een langzame “normalisering” van de relaties na de vrijlating van zes politieke gevangenen door Loekasjenko in 2015. Vorig jaar kondigde beide landen zelfs weer aan dat ze ambassadeurs gingen uitwisselen. Toen Rusland dit jaar kort de olietoevoer naar Wit-Rusland onderbrak, bood Washington de helpende hand.

Betogers in Minsk. Beeld via REUTERS

Maar, zo luidde de vraag die deze week werd opgeworpen, wat heb je eigenlijk aan zo’n ‘wortel-en-stok’-beleid as Loekasjenko alle wortels zelf opeet en de stok gebruikt om zijn volk mee te slaan?

Duidelijk is dat de ongehoorde repressie in Wit-Rusland opnieuw een keerpunt zal betekenen. Maar hoe dat er precies uit gaat zien, blijft nog onduidelijk. Zoals vaker, kunnen de 27 landen het niet snel eens worden. Onlangs riep de Hongaarse premier Orbán nog op alle resterende sancties tegen Minsk op te geven.

Ook geopolitieke berekening is een factor. Nu Loekasjenko heel snel bezig is alle schepen achter zich te verbranden, blijft straks wellicht alleen de ‘reddende hand’ vanuit het Kremlin over. In zijn felicitatieboodschap aan Loekasjenko (Xi Jinping was hem trouwens net voor) zinspeelde Poetin weer op verdere integratie.

Niettemin staat ook de EU hier voor een proeve van bekwaamheid. Hoewel dit binnen de Unie soms minder het geval lijkt te zijn, wordt zij daarbuiten door veel mensen nog als een baken van hoop, welvaart en democratie gezien. Ook door veel Wit-Russen die de straat op durven te gaan voor eerlijke verkiezingen. Zij wachten op een teken van solidariteit, een hart onder de riem, vanuit het democratische kamp - niemand verwacht veel meer.

De enige die hen dat de afgelopen dagen kon bieden, waren de Litouwse leiders die oppositieleider Tichanovskaja opvingen. En Donald Tusk – die ze prees om hun ‘moed en doorzettingsvermogen’ en hun keus tegen dictatuur’. Maar Tusk is niet langer in functie als EU-president. De aarzelingen in Brussel, en de moeizame pogingen tot een standpunt te komen, bevestigen het verlammende effect van de interne verdeeldheid binnen de Unie op haar aspiratie een internationale speler te zijn.

Ursula von der Leyen : 'Staatsgeweld en onderdrukking van vrijheden en rechten zijn onacceptabel.'Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234