Dinsdag 26/05/2020

Europa

EU-president Michel breekt met voorganger Tusk en richt vizier op buitenlands beleid

Charles Michel bij Egyptisch president Abdul Fatah al-Sisi in Caïro.Beeld EPA

Europees president Charles Michel wil dat de EU meer en eensgezind optreedt bij internationale crises zoals de oplaaiende burgeroorlog in Libië. Als komende weken de strijd in Libië niet luwt, betaalt de EU volgens hem een hoge prijs: honderdduizenden migranten zullen het land ontvluchten richting Europa en de kans op terreuraanslagen in Afrika en de EU neemt toe.

Michel zet alle zeilen bij om deze ramp te voorkomen. Afgelopen weekend sprak hij in Caïro met de Egyptisch president Abdul Fatah al-Sisi en in Istanbul met de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, twee steunpilaren van de strijdende partijen in Libië. Verder hangt hij deze dagen – net als de EU-buitenlandchef Josep Borrell – voortdurend met alle andere betrokkenen aan de telefoon. “Een crisis voorkomen is beter dan achteraf treuren dat wij de rekening betalen”, zegt een naaste medewerker van de EU-president.

Maandag werden gesprekken in Moskou over een wapenstilstand in Libië opgeschort. Het staakt-het-vuren – afgelopen weekend politiek bemiddeld door Rusland en Turkije – kreeg de steun van de door de VN en EU gesteunde Libische regering van Fayez Sarraj in Tripoli. Diens rivaal en krijgsheer Khalifa Haftar vroeg echter bedenktijd tot dinsdagochtend.

Veel meer dan zijn voorganger Donald Tusk is Michel in de weer met de rol van de EU op het wereldtoneel. De Unie heeft daar uit welbegrepen eigenbelang hoge ambities. Die worden evenwel met scepsis ontvangen. Zoals een EU-ambtenaar het onlangs omschreef: de EU trekt niet aan de touwtjes maar duwt er tegenaan.

Rijke markt van 500 miljoen burgers

Al decennia staat het politieke (vlieg)gewicht van de EU niet in verhouding tot haar economische gewicht: een rijke markt van 500 miljoen burgers. De Unie beschikt niet over troepen voor militaire interventies of drones waarmee ongewenste generaals op veilige afstand vermoord kunnen worden. Buitenlands beleid is nog steeds het voorrecht (en de speeltuin) van de lidstaten. Michel weet dat. Maar in plaats van zitten kniezen over wat niet kan en mag, kiest hij voor het uitdiepen van wat wel mogelijk is. “We willen geen toeschouwer zijn maar een speler”, zei Michel vorige week in Zagreb. “Anders beslissen anderen over onze belangen.”

Waar de EU in uitblinkt is praten. Overleg om potentiële conflicten om te zetten in saaie maar vreedzame compromissen. Daarvoor zijn “beproefde overlegkanalen” nodig, zei Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen vorige week. En die heeft de EU volop.

Maar dat praten moet wel met één stem gebeuren, anders wordt ze niet gehoord. Dat is dan ook prioriteit nummer 1 van Michel: coördinatie. Zorgen dat niet alleen Borrell, Von der Leyen en hijzelf dezelfde boodschap uitdragen, maar dat die gedeeld wordt met bondskanselier Angela Merkel, de Britse premier Boris Johnson en de Franse president Emmanuel Macron. Vooral de laatste zit qua Libië niet altijd op één lijn met de rest van de EU.

Tandeloze tijger

Michel is niet gecharmeerd van het beeld van de EU als tandeloze tijger. Dat de ‘Derde Wereldoorlog’ niet uitbrak na de Amerikaanse moord op de Iraanse generaal Soleimani, is volgens hem mede te danken aan de oproep tot de-escalatie vanuit Brussel. En ja, het waren Moskou en Ankara die het voortouw namen tot een wapenstilstand in Libië. Maar wie zorgt straks voor de wederopbouw? Daar ligt volgens Michel een taak voor de EU.

Hij wijst erop dat de Unie naast geoliede overlegstructuren ook de nodige machtsmiddelen heeft: honderden miljarden euro’s aan ontwikkelingshulp per jaar, een veelvoud daarvan in de vorm van handelsverdragen, financiële steun voor buurlanden van de EU, visa om de Unie binnen te komen en miljardensteun bij opvang van migranten en landen als Turkije, Libanon en Jordanië. De EU-president is niet bevreesd om vieze handen te krijgen bij het inzetten van deze geldbuidels. Zoals een medewerker van hem zegt: “Een paar jaar geleden werd de EU-Turkije-deal om migranten tegen te houden verguisd, je deed geen zaken met een dictator als Erdogan. Het is echter een illusie om te denken dat we migratie kunnen beheersen zonder steun van landen als Turkije.”

Het moment is volgens Michel daar om de Unie een assertieve (“geen agressieve”, aldus de medewerker) rol op het wereldtoneel te laten spelen. China rukt immers op in de Europese voor- en achtertuin en de VS kiezen voor America First. Nog voor de zomer wil Michel een aparte discussie tussen de leiders over de EU in de wereld. “Het zal tijd kosten”, zei Michel in Zagreb. “Het zal moeilijk zijn, met voortdurende tegenslagen maar de EU gaat een grotere rol spelen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234