Zaterdag 10/12/2022

NieuwsPolitiek

EU-landen moeten met 15 procent minder gas de winter door, desnoods met dwang uit Brussel

Een medewerker schroeft een dop op een gaspijp van de Nordstream 2 pijpleiding in aanbouw, in het Duitse Lubmin. Beeld Tobias Schwarz / AFP
Een medewerker schroeft een dop op een gaspijp van de Nordstream 2 pijpleiding in aanbouw, in het Duitse Lubmin.Beeld Tobias Schwarz / AFP

Om chaos te voorkomen bij een mogelijk abrupt einde aan Russisch gas, moeten EU-landen het gasverbruik het komende najaar flink terugschroeven. Liefst vrijwillig, maar lukt dat niet, dan met bindende wetgeving.

Marc Peeperkorn

EU-landen moeten het komende najaar 15 procent minder gas gaan verbruiken. Zonder die besparing zijn grote economische en sociale schokken onvermijdelijk bij een abrupt eind aan de Russische gasexport naar Europa. Wordt het besparingsdoel niet op vrijwillige basis gehaald, dan wil de Europese Commissie dat afdwingen met bindende wetgeving.

Het afknijpen van het gasverbruik is de kern van een serie voorstellen die de Commissie woensdag presenteert. Uit de ontwerpplannen blijkt dat het alle hens aan dek is om de EU deze winter door te loodsen. De Commissarissen zullen nog een stevige discussie voeren over welke landen de meeste pijn moeten incasseren om de 15 procent minder gas te halen. Commissie-ambtenaren sluiten niet uit dat het percentage op het allerlaatste moment nog verandert.

In haar plan Safe gas for a safe winter breekt de Commissie een lans voor onorthodoxe maatregelen. Brussel gaat ervan uit dat Moskou de gasexport naar Europa snel geheel of vergaand stopzet. De afgelopen jaren kwam 40 procent van de Europese gasimport uit Rusland. Inmiddels is dat teruggelopen tot 20 procent: deels omdat Rusland de gaskraan naar twaalf lidstaten al (ten dele) heeft dichtgedraaid, deels omdat Europa alternatieve gasleveranciers heeft gevonden om zo de oorlogskas van Rusland minder te spekken.

Uit de Commissievoorstellen blijkt echter dat de EU niet klaar is voor een abrupt einde aan de import van Russisch gas, een scenario dat deze maand al realiteit kan worden als Moskou de Nord Stream-gasleiding niet meer heropent na onderhoud. In dat geval heeft de EU niet voldoende gasvoorraad om de winter door te komen.

Verdeling

De Commissie stelt daarom voor het gasverbruik tussen augustus en maart met 15 procent te verlagen, afgezet tegen het gemiddelde verbruik in die periode over de afgelopen vijf jaar. Elk EU-land zou dat moeten doen, al wordt over deze verdeling nog gepraat. Sommige Commissarissen en premiers van lidstaten hebben duidelijk gemaakt dat zij voor hun land een minder harde doelstelling willen.

In eerste instantie is de besparingsdoelstelling vrijwillig, de energieconsumptie en -productie zijn immers een nationale bevoegdheid. Als dit najaar blijkt dat de 15 procent niet gehaald wordt – volgens EU-ambtenaren is die kans groot – wil de Commissie de besparing wettelijk afdwingen. Die wet wordt gebaseerd op een zelden gebruikt artikel in het Europees Verdrag voor ‘ernstige moeilijkheden’ bij energiezekerheid. Uiteindelijk moeten de lidstaten en het Europees Parlement de wet goedkeuren.

In haar plannen wijst de Commissie erop dat huishoudens, wijkverwarming en essentiële sectoren (ziekenhuizen) in principe niet geraakt mogen worden door verplichte gasbesparing. Wel zal hen om een bijdrage in de besparingen worden gevraagd, bijvoorbeeld door de thermostaat lager te zetten, de airco minder hoog, geen verwarmde terrassen en minder lang te douchen. De overheid zou met haar gebouwen het goede voorbeeld moeten geven.

Staatssteun

Bedrijven kunnen gas besparen door over te schakelen op andere energiesoorten. De staat mag die bedrijven aanmoedigen met premies of staatssteun om de infrastructuur aan te passen. Naast de inkoop van vloeibaar gas bij betrouwbaarder leveranciers dan Rusland, zet de Commissie de deur open naar de herstart van kolencentrales en het langer openhouden van kerncentrales.

De Commissie geeft verder richtlijnen – opgesteld in overleg met de lidstaten – voor welke economische sectoren het best afgeschakeld kunnen worden in geval van gastekorten. Daarbij zal moeten worden gekeken naar de economische gevolgen in eigen land en in de andere lidstaten. Ook speelt een rol welke schade een sector leidt als de gasaanvoer wegvalt: bij de productie van bijvoorbeeld glas, staal en keramiek kan een installatie niet zomaar worden stilgelegd.

De Commissie benadrukt dat elke kubieke meter gas die wordt bespaard telt. Hoe minder verbruik nu, hoe makkelijker het is om de voorraden voor deze winter op de beoogde 80 procent te brengen om een niet extreem koude winter door te komen. Hoe minder besparing, hoe hoger de economische en sociale kosten. Het Internationaal Energie Agentschap deed maandag een klemmende oproep aan de EU-landen om gas te besparen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234