Vrijdag 05/06/2020

Portret

Eric Defoort, links, progressief én Vlaams-nationalistisch

Eric Defoort.Beeld rv

"Ik heb weinig talent voor ondergeschiktheid", citeerde Eric Defoort graag de Nederlandse schrijfster Belle van Zuylen, een uitspraak waarin hij zich volledig herkende. Zaterdag overleed de progressieve historicus die aan de wieg van de N-VA stond.

"Sprak je hem ooit zelf?", vraagt Karl Drabbe van Doorbraak.be. Neen, is het antwoord, en na een paar gesprekken met mensen over Eric Defoort vind je dat jammer. Want er klinkt lof over de man, al was hij soms onnavolgbaar en zegt Patrik Vankrunkelsven dat hij het jammer vond en "niet zo fijn" dat Defoort als ondervoorzitter van de Volksunie via de Oranjegroep van Geert Bourgeois de geboorte van de N-VA voorbereidde. Maar Vankrunkelsven zegt ook: "Hij koppelde een scherp intellect aan humor" en "hij was niet gemaakt voor de partijpolitiek. Hij verkoos de beweeglijkheid van het denken."

Het nieuws van het overlijden van professor Eric Defoort, die zowel aan de Kulak als aan de Katholieke Universiteit Brussel bibliothecaris was en in de raad van bestuur van de VRT en de KU Leuven zetelde, veroorzaakte links en rechts verdriet. Defoort overbrugde dan ook moeiteloos links en rechts. "Hij was een zeer complexe persoonlijkheid", zegt Kris Hoflack, ook historicus en momenteel hoofdredacteur van VTM. "Maar dat heb je wel vaker met mensen die geweldig slim zijn. In zijn geest kon je links en progressief zijn en Vlaams-nationalist, én meewerken aan de oprichting van de N-VA. Voor hem was dat geen tegenspraak. Hij zag ideeën en mensen."

Wervelwind

Defoort werd 73 en overleed na een lange ziekte. Hij was het die Hoflack ertoe aanzette het eerste hoofdstuk van zijn thesis over de politicus Théo Lefèvre - 'Dit is heel slecht, dat gaan we niet doen' - in de vuilnisbak te gooien, waarna "een hele wereld openging". Zaterdag noemde Hoflack Defoort op Twitter zijn geestelijke vader. "Het is zelfs meer dan dat", zegt hij. "Hoe ik in het leven sta, als historicus, journalist en qua levenshouding, is enorm door hem getekend."

Karl Drabbe noemde hem zijn leermeester. "Hij leerde mij lezen, nuanceren en historisch denken." N-VA-voorzitter Bart De Wever beschreef hem als een monument. "Met zijn overlijden blijft een leegte achter in onze partij", aldus De Wever op de website van de N-VA.

Niet dat Eric Defoort de laatste jaren op de politieke voorgrond stond. Dat deed hij eigenlijk alleen toen Patrik Vankrunkelsven hem in de jaren 90 vroeg als ondervoorzitter. Wat verrassend was. Niet omdat getwijfeld werd aan de Vlaamse gevoelens van Defoort, wel dus omdat hij veeleer aan de socialistische zijde werd gesitueerd. "Ik moest mijn gewicht in de schaal leggen om hem in de partij aanvaardbaar te maken voor die functie", zegt Vankrunkelsven. "Het werd me ook niet door iedereen in dank afgenomen."

Eerder was Defoort betrokken bij het Sienjaal, een Vlaams-progressief project met Maurits Coppieters en Norbert De Batselier. "Daarin was hij zeer bezielend", zegt De Batselier. "Zelfs zenuwachtig als iets niet liep zoals hij het wilde. Hij zag het Sienjaal finaal als een nieuwe politieke partij, maar dat was niet de bedoeling."

Met wie je ook spreekt, altijd vallen dezelfde termen: bezielend, enthousiasmerend, humoristisch, vrijbuiter, open geest. "Hij daagde uit", zegt Vankrunkelsven. De Wever: "Als een wervelwind trok hij door zowel de Vlaamse beweging als de academische wereld. En waar hij was gepasseerd, liet hij niemand onberoerd achter. (...) Eric was een vat vol tegenstellingen. Als Vlaams-nationalist was hij een francofiel en kon hij uit het hoofd hele alinea's van Franse auteurs citeren. Zijn intellectuele leefwereld bevond zich ten zuiden van Samber en Maas."

Kris Hoflack glimlacht als hij aan die citaten denkt. "Hij was een ongelooflijk begenadigd verteller. Hij schudde die Franse citaten uit zijn mouw. Dat waren niet zomaar oneliners. Soms waren ze makkelijk tien regels lang, en dan blonken zijn ogen van het vuur. Twee, weliswaar korte citaten heb ik altijd onthouden. Van Belle van Zuylen citeerde hij: 'Ik heb weinig talent voor ondergeschiktheid', en dat ging helemaal voor Eric zelf op. Hij was rebels. En ook: 'Je ne veux pas le pouvoir, je veux l'influence.' De macht interesseerde hem niet, daarvoor was hij te veel een intellectueel. Te veel een denker. Maar hij wilde wel invloed."

Eric Defoort, Belgische emeritus hoogleraar en politicus.Beeld Michiel Hendryckx

Dat spelen met taal en gelaagdheid was typisch voor Defoort, zegt Vankrunkelsven. "Ik herinner me dat hij de tempeliers weleens de 'aanbidders van het kruis' noemde, waarbij hij allusie maakte op het kruis van een broek. Zonder plat te zijn, maakte hij daarmee op zijn geestige manier een punt."

Links, maar dus ook een flamingant. Vankrunkelsven beseft dat dat vreemd kan klinken en dat het soms dubbel was. "Hij verweet mij en Bert Anciaux dat we te weinig oog hadden voor Vlaanderen, al wil ik er wel op wijzen dat de Volksunie bij elke regeringsdeelname stappen in de staatshervorming zette. Dat kun je van de N-VA niet zeggen. Maar zo ging hij wel mee achter die Oranjegroep van Geert Bourgeois staan. Later is er overigens een breuk tussen hem en Bourgeois gekomen."

Romantisch

De vraag is hoe hij dat Vlaams-nationaal gevoel dan beleefde. "Hoewel hij weemoed ademde en predikte, ben ik onder meer door Eric Defoort verlost van een emotionele, noem het romantische beleving van Vlaamse identiteit en Vlaamse beweging", schrijft Drabbe op Doorbraak.be. Kris Hoflack: "Eric kon zeer romantisch zijn - soms ook in zijn Vlaams-nationalistische overtuigingen. Maar dat had niets te maken met de Vlaamse leeuw en de blauwvoet, dat vond hij meestal maar niets. Hij had het niet voor die symbolen of voor het donkerbruine kantje dat er soms aan vast hangt. Hij was een heel tolerante man. Tegelijk had hij gedoctoreerd over Charles Maurras, niet de meest linkse mens, en was hij gefascineerd door Joris Van Severen. Maar nog eens: in zijn geest ging dat allemaal."

Twee weken geleden bezocht Hoflack hem voor het laatst. Ze dronken champagne en Defoort wist dat hij stilaan afscheid nam van het leven. Hoe keek hij naar wat de N-VA vandaag als beleidspartij doet? Hoflack is voorzichtig. Zegt dan: "Ik denk dat hij meer verwacht had van de Vlaamse regering. Zijn relatie met Bourgeois was niet optimaal. Maar Eric was onvermijdelijk fan van Bart De Wever. Allebei historicus én belezen. Ik denk dus dat hij milder was voor de rol van de N-VA in de federale regering. Hij was sowieso wat rustiger en milder geworden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234