Maandag 30/11/2020

Bellen met...onze correspondent in Turkije

‘Erdogan heeft Europa in de tang en dat weet hij – misschien is hij dronken van overmoed’

Erdogan is als een duizendpoot bijna doorlopend op alle fronten met het buitenland bezig.Beeld AP

Een boycot van Franse producten, bemoeienis met de oorlog tussen Armenië en Azerbeidzjan, provocatie van de Verenigde Staten en klacht tegen Geert Wilders. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan is op oorlogspad. We bellen met Turkije-correspondent Rob Vreeken.

Hoe kijken mensen in Istanbul naar Frankrijk nadat Erdogan zich maandag aansloot bij een boycot van Franse producten door enkele landen in het Midden-Oosten? 

“Ik liep net langs het Franse consulaat aan het Taksimplein, een gebouw op een van de drukste plekken van Turkije waar tot middernacht altijd veel volk op de been is. De deur van het consulaatsgebouw, waar ook een restaurant en een Frans cultureel instituut zijn gevestigd, stond wagenwijd open. Geen beveiliging, geen spanning, de Franse driekleur hing gewoon uit. Ook bij de Franse supermarkt Carrefour was niets aan de hand. Ik heb online één foto gezien van jongeren die een Franse vlag dachten neer te halen, maar die hadden een Russische vlag te pakken.”

Syrië, Libië, Frankrijk: waarom is Erdogan op zoveel fronten tegelijk actief? 

“Assertief, soms op het agressieve af, gedraagt hij zich al enkele jaren als een soort superminister van Buitenlandse Zaken. In Libië heeft hij met het sturen van militaire adviseurs en drones de oorlog daar in zijn voordeel kunnen keren. Dat heeft hem het gevoel gegeven dat Turkije in staat is een verschil te maken. Vanaf dat moment is hij, overal waar het de Turkse agenda dient, nog actiever geworden. Of het nu om een gasconflict met Griekenland in de Middellandse Zee gaat of de oorlog in Nagorno-Karabach.”

“Dat is nogal een verschil met het Turkije van tien jaar geleden, dat als lid van de Navo keurig in de pas liep en zijn best deed om aansluiting bij de Europese Unie te bespoedigen. Tijdens de Arabische Lente in 2011 had Turkije als motto: nul problemen met de buren. De Turkse leidersrol moest van diplomatie en softpower komen. Erdogan was toen druk met zijn binnenlandse machtsconsolidatie. Inmiddels heeft Turkije duizend problemen met zo’n beetje alle buren. Egypte, Frankrijk, de EU, Griekenland, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten: allemaal landen waarmee Erdogan overhoop ligt. Hij voelt zich de machtige leider van een groot en belangrijk land dat internationaal een woordje meespreekt.”

Wat is de strategie achter zijn jongste tirades richting Europa?

Erdogans adviseurs zeggen dat Turkije niet uit is op vijandigheid met Europa. Nee, het gaat om verandering, zeggen ze, en op sommige dossiers heeft Ankara nu eenmaal gewoon een ander standpunt. Compartimentalisering van het buitenlandbeleid, noemen ze dat. Daarmee kan Vladimir Poetin uit de voeten in die hele rare relatie tussen Ankara en Moskou: een mix van samenwerking en conflict. Europa verlangt meer consistentie.

“Wat betreft veel Turken is er niets aan de hand, behalve dat ze Wilders een fascistische klootzak vinden. Wilders die vanuit Nederland cartoons van Erdogan tweet met een verwijzing naar spotprenten van Mohammed, voor dat soort grappen kun je in Turkije gevangenisstraf krijgen. Wat dat betreft is Erdogan wat kleinzielig. Vorige maand had een Griekse krant iets geschreven dat erop neerkwam dat Erdogan een schoft is. Die krant heeft nu een Turkse aanklacht aan zijn broek hangen en ik krijg zojuist een bericht binnen van persbureau Anadolu dat Erdogan een aanklacht heeft ingediend tegen Wilders.”

“Op het ogenblik ligt vooral Frankrijk in de vuurlinie. Zodra de Profeet erbij betrokken is, gelden de normale diplomatieke regels niet. Over de spotprenten van Mohammed is oprechte verontwaardiging.”

Over verontwaardiging gesproken: Ankara liet er anderhalve week overheen gaan voordat maandag officieel Turkse afschuw over de onthoofding van Samuel Paty werd uitgesproken. Waarom zo laat?

“De Turken waren al pissig over Macrons eerdere maatregelen tegen islamitisch separatisme. Bovendien vinden ze hier dat het Westen niet zomaar over de gevoeligheden van Turkije en de moslims heen mag lopen. Die stemming was er al voor de moord op de Franse leraar. Daarom voelde Erdogan zich niet geroepen tot veroordelingen, maar sprak hij liever Europa aan op islamofobie. Dat past ook in zijn zoektocht naar een leidersrol in de soennitische wereld. Al is dat niet zo’n dankbaar klusje, omdat Turkije met veel landen in de Arabische wereld niet op goede voet staat. Dan blijft er niet zoveel over om te leiden.”

Meestal lopen spanningen tussen Erdogan en Europa met een sisser af. Wat is de beste benadering in dit geval? 

“De harde lijn van Macron in elk geval niet. Duitsland is voorzichtiger, die diplomatieke aanpak werkt beter. Wat betreft Europa heeft Erdogan zijn geheime wapen: miljoenen vluchtelingen binnen zijn grenzen en pal over de Turkse grens zijn er nog veel meer in Noord-Syrië. Hij kan de poort naar Europa openzetten en Europa is daar zo doodsbang voor, dat het er alles voor over heeft om dat te vermijden. Erdogan heeft Europa in de tang en dat weet hij. Misschien is hij door al die buitenlandse successen dronken van overmoed, want hij is nu wel voortdurend aan het uitdagen.”

Maandag provoceerde hij de Verenigde Staten: leg Turkije sancties op als je durft. Hoe gevaarlijk is deze nieuwe ruzie?

“Hij durft wel hè? Als ik hem was, zou ik toch uitkijken voor de toorn van de Amerikanen. Die zijn al des duivels omdat Turkije een Russisch luchtafweersysteem heeft getest. Met de aanschaf van de S-400 ondermijnt Erdogan de Navo, waar Turkije gewoon lid van is. De VS dreigen ook met een tweede pakket sancties omdat Erdogan zich militair in het conflict in Nagorno-Karabach mengt door zich aan de kant van Azerbeidzjan te scharen. Het is geen spelletje Lego wat hij aan het spelen is met de Amerikanen. Maar het succes in Libië heeft hem vleugels gegeven. Met als resultaat dat Erdogan als een duizendpoot bijna doorlopend op alle fronten met het buitenland bezig is. Hij doet zoveel, het is bijna niet bij te houden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234