Woensdag 29/06/2022

AnalyseLopende zaken

Er zit een bijzondere paradox in de houding van vele burgers ten aanzien van de energiecrisis

Als zelfs het ‘offer’ om 20 km per uur minder rap te rijden al te veel gevraagd is, is het zeer de vraag hoe de Europeanen denken de crisis wél het hoofd te kunnen bieden. Beeld ANP
Als zelfs het ‘offer’ om 20 km per uur minder rap te rijden al te veel gevraagd is, is het zeer de vraag hoe de Europeanen denken de crisis wél het hoofd te kunnen bieden.Beeld ANP

Van de regering wordt geëist dat ze de prijs van energie en brandstof betaalbaar houdt. Maar wat wil de burger zelf doen omde afhankelijkheid van Russische olie en gas te verminderen? Niet veel, voorlopig.

Bart Eeckhout

Het paasreces heeft het binnenlandse politieke leven welhaast doen stilvallen. Een geschikt moment om de blik van de Wetstraat-stolp af te wenden en naar de andere kant te kijken, naar de verantwoordelijkheid van burgers, van u en mij, voor een beter beleid.

Zo was er het ideetje van Vlaams volksvertegenwoordiger Stijn Bex (Groen), nog van voor de vakantie, om overdag de snelheid op de snelweg te beperken tot 100 km per uur. Een voorspelbare kermis van verontwaardiging trok zich op gang. De groenen werden op sociale media afgeschilderd als moralisten die er vooral genoegen in scheppen mensen te pesten.

Uiteraard sprongen politici snel mee in de dans om de volksgunst. “De groenen misbruiken de geopolitieke situatie door opnieuw te proberen om een groen dogma door de mensen hun strot te rammen”, meende Kamerlid Wouter Raskin (N-VA). Vlaams minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open Vld) kon niet achterblijven. “Dit komt er niet”, oordeelde ze. Tot vreugde van haar veelgeplaagde partijleider Egbert Lachaert, die met het recht om 120 km per uur te rijden op de snelweg eindelijk nog eens een liberaal strijdperk ontwaarde, waar hij bereid was desnoods totterdood te vechten.

HOONGELACH

Het werd pas interessant toen het stof in de Wetstraat weer was gaan liggen. Het idee om de snelheidslimiet op de autowegen te verlagen, blijkt bij nader inzien het eerste punt uit het tienpuntenplan van het Internationaal Energie Agentschap — niet bepaald een groene club — om het olieverbruik terug te dringen. Logisch, stelde Vito-onderzoeker Wouter Lefebvre in Het Laatste Nieuws: “Als je op de snelweg 100 kilometer per uur rijdt in plaats van 120, zal je brandstofverbruik met ongeveer 10 procent dalen.” De snelheid op de autowegen verlagen is dus geen groene pestmaatregel, wel een bescheiden maar effectieve bijdrage aan een andere, zuinigere omgang met fossiele energiebronnen.

Toch, en dat hebben verschillende politici op rechts dus goed ingeschat, is er amper bereidheid om zelfs die kleine inspanning te leveren. Dat zag je ook weer toen de overheidscampagne ‘Ik heb impact’ werd gelanceerd, met tips om zuiniger met energie om te springen. Ook hier duikt de suggestie op om minder snel te rijden, evenals om de verwarming een graad lager te zetten, of eten vaker te bereiden zonder gasfornuis. Opnieuw steeg hoongelach op.

Een veelgehoorde kritiek is dat een regering die zelf nieuwe gascentrales bouwt zich niet te moeien heeft met het aantal gaspitjes dat we opendraaien. Het klopt: dat symbolische element van leiderschap door zelf het goede voorbeeld te geven, durven overheden weleens te vergeten. Er zijn nog meer pijnpunten. Nog altijd is het taboe over nieuwe kernenergie niet gesloopt. Maar ook: nog altijd is de elektriciteitsfactuur niet hervormd, nog altijd wordt aardgas niet meteen geschrapt bij nieuwe woningbouw en nog altijd liggen niet alle daken van publieke gebouwen vol zonnepanelen.

Allemaal waar. Dat betekent niet dat de burger intussen ook zelf geen zinvolle bijdrage kan leveren. De verwarmingsthermostaat een graad lager zetten klinkt belachelijk, maar als elke Europeaan het zou doen, knippen we zomaar 8 procent weg uit het jaarlijkse gasverbruik. Waarom dan al dat gedrein? De oorlog in Oekraïne veroorzaakt een humanitaire ramp én een energie- en prijsschok die aanleiding kan geven tot een heuse recessie. Als zelfs het ‘offer’ om 10 of 20 km per uur minder rap te rijden al te veel gevraagd is, is het zeer de vraag hoe de Europeanen denken de crisis wél het hoofd te kunnen bieden.

ANGSTIGE OBSESSIE

Er zit een bijzondere paradox in de houding van vele burgers ten aanzien van de energiecrisis. Juist omdat ze de zeer liberale, individuele vrijheid claimen om niets aan het eigen gedrag te moeten wijzigen, eisen burgers verregaand overheidsingrijpen. Door prijscontrole moeten de regeringen de grote omwenteling verteerbaar houden voor de kleine man. Die vraag is overigens terecht. De energieprijzen schieten gevaarlijk de lucht in, en dus mag je van een regering verwachten dat ze haar bevolking in bescherming neemt. Zo geschiedde: in België maar ook in de omringende landen geven regeringen ettelijke miljarden uit om de facturen te milderen. Tegelijk kan elke econoom je wel vertellen dat de verlaging van btw of accijnzen op brandstof of gas niet bepaald vooruitziend beleid is. Je stimuleert dan de consumptie van producten die schaars én schadelijk zijn.

Goed beleid zou minstens een uitruil moeten bevatten: behapbare prijzen tegenover aangepaste consumptie. Regeringen durven er blijkbaar zelfs niet meer aan te denken om de burger ook zelf voor zijn verantwoordelijkheid te plaatsen. Bij de gedachte alleen al schieten de communicatiestrategen in paniek, want altijd ligt er wel een populistische concurrent op de loer om die burger sussend wijs te maken dat een inspanning niet hoeft, omdat er eerst naar de Grote Staat, de vreemdelingen of de rijken gekeken dient te worden.

Grote verandering leefbaar houden met flankerend sociaal beleid is een daad van goed bestuur. Maar de balans lijkt doorgeslagen naar een angstige obsessie om de burger ook maar iets te laten merken van verandering. Zelfs een bagatel als wat trager rijden, is dan te veel gevraagd als onderdeeltje van een gezamenlijke poging om de Russische economische macht te breken.

Dat is riskant. Als de crisis straks echt zou doorbreken, dreigen de offers van een geheel andere orde te zijn dan 20 km per uur minder snel rijden op de E40 naar Oostende. Weinigen zullen daarop voorbereid zijn. Omdat iedereen gevraagd is om te blijven voortdansen in de muzikale stoelendans. Tot de muziek stopt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234